EU

Europadag 

Sinds 1985 vieren EU-landen op 9 mei de Dag van Europa. Op die datum in 1950 tekende de Franse minister Robert Schuman een verklaring waarin hij pleitte voor de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS). De EGKS werd in 1951 opgericht door Frankrijk, West-Duitsland, Italië en de Benelux-landen. Deze nieuwe vorm van politieke samenwerking was de eerste in een reeks van Europese samenwerkingen die leidden tot de Europese Unie.  In Kosovo en Luxemburg is Europadag een officiële feestdag. Nu steeds meer Syrische vluchtelingen vanuit Libanon naar EU-land Cyprus trekken heeft EU commissievoorzitter Ursula von der Leyen ondertussen nog even snel aan Libanon een steunpakket van 1 miljard euro aangeboden om het land te stutten én migranten daar onder te brengen. De EU heeft voor de komende twee jaar ruim 2,12 miljard euro toegezegd voor hulp aan Syrische vluchtelingen. 

Op 6 juni kunnen Nederlanders naar de stembus voor de Europese Verkiezingen. Peilingen wijzen op een grote uitslag voor radicale rechtse partijen, die in het Europees Parlement verenigd zijn in de fractie voor Identiteit en Democratie. 

Naast Oekraïne willen ook Moldavië, Georgië en zes landen op de westelijke Balkan lid worden van de EU. Het plan is om al op 25 juni formele onderhandelingen te starten over de toelating van Moldavië en Oekraïne. Georgië was tussen 1921 en 1991 een van de vijftien republieken van de Sovjet-Unie, tot het zich op 9 april 1991 onafhankelijk verklaarde. Georgië is lid van de Raad van Europa, de OVSE, Eurocontrol, de Organisatie voor Economische Samenwerking in het Zwarte Zeegebied en de GUAM. Sinds 2008 is Georgië een officieel aspirant-lid van de NAVO, zeer tegen de zin van Rusland. Sinds 2014 heeft Georgië een Associatie- en vrijhandelsverdrag met de EU en sinds 2017 is er visumvrij reizen met de Schengen zone. In maart 2022 diende de regering een verzoek in om lid te mogen worden van de EU en is sinds 14 december 2023 kandidaat-lid. Onder publieke druk na de aanvraag van Oekraïne tijdens de Russisch-Oekraïense Oorlog besloot de regering dit te vervroegen. De EU stelde wel extra voorwaarden aan een kandidaatstelling. De Eu en de NAVO hebben kritiek op een nieuwe wet, waarin staat dat organisaties en media zich als buitenlandse agent moeten registeren als ze meer dan 20 procent van hun financiering uit het buitenland ontvangen. De EU dreigt al met intrekken van de kandidatuur maar schiet in haar eigen voet omdat ze dan hun grip dreigen te verliezen en Georgië een 2e Oekraïne kan worden.

Kosovo is al potentiële kandidaat-lidstaat, maar voldoet nog niet aan alle voorwaarden. Oekraïne en Moldavië zijn sinds 23 juni 2023 al kandidaat-lid, Turkije is kandidaat-lid sinds 1999. Oekraïne moet om lid te mogen worden eerst nog werken aan corruptie, het beter beschermen van minderheden en het verminderen van de invloed van oligarchen en akenlieden die veel politieke macht hebben. Uit een rapport uit de VS blijkt namelijk dat er in Oekraïne nog steeds sprake is van gedwongen verdwijningen, marteling en wrede, onmenselijke of vernederende behandeling of bestraffing, erbarmelijke en levensbedreigende omstandigheden in de gevangenis, willekeurige arrestatie of detentie, ernstige problemen met de rechterlijke onafhankelijkheid, beperkingen van de vrijheid van meningsuiting, ook voor vertegenwoordigers van de media, inclusief geweld of dreiging met geweld tegen journalisten, ongerechtvaardigde arrestaties of vervolging van journalisten, evenals censuur, ernstige beperkingen van de internetvrijheid, aanzienlijke inmenging in de vrijheid van vreedzame vergadering en vereniging, beperkingen van de bewegingsvrijheid, ernstige corruptie binnen de regering, wijdverbreid gendergeweld, systematische beperkingen voor werknemersverenigingen en het bestaan ​​van de ergste vormen van kinderarbeid. Het rapport benadrukt ook dat de regering er vaak niet in slaagt om adequate stappen te ondernemen om functionarissen die mogelijk misbruik hebben gepleegd, te identificeren en te bestraffen. Vanuit de NAVO is er druk om dit proces te versnellen. Bosnië en Herzegovina hadden de kandidaat status al en zijn volgens de Europese Commissie klaar om te beginnen aan de toetredingsonderhandelingen. De commissie gaat de Lidstaten aanbevelen om Bosnië alvast toestemming te geven. Mark Rutte zei eind januari nog dat het land nog niet klaar was voor toetredingsonderhandelingen. De lidstaten hebben de eerstvolgende NAVO-top in de zomer van 2025 gepland in Nederland. Argentinië heeft formeel verzocht om toe te treden tot de NAVO, waarmee het zijn voornemen kenbaar maakt om de politieke en veiligheidssamenwerking met de westerse mogendheden onder het bewind van president Javier Milei te versterken.

De EU trekt 6 miljard euro uit om de regio van de Westelijke Balkan te versterken en het integratieproces in de EU te bespoedigen. Dit proces loopt van 2024 tot 2027. Twee miljard euro gaat naar subsidies en vier miljard euro naar leningen, afhankelijk van hervormingen die in lijn zijn met de EU-normen. Om het toelaten van deze landen en de slechte economische toestand van vooral Frankrijk en Italië te compenseren werden in december 2023 door de Europese ministers van Financiën aanpassingen gedaan aan de EU begrotingsspelregels. 

De basisregels blijven hetzelfde: het begrotingstekort mag niet hoger zijn dan drie procent van het bruto binnenlands product en de maximaal toegestane staatsschuld bedraagt 60 procent. Slechts acht van de achttien landen, waaronder Nederland, hebben een staatsschuld onder de vereiste 60 procent. Met de nieuwe regels krijgen landen die niet aan deze voorwaarden voldoen wel meer tijd en die termijn kan nog verder worden opgerekt als een land investeringen doet in klimaat of defensie. Een van de punten in het nieuwe akkoord is dat die rente niet meetelt voor het vaststellen van de hoogte van de staatsschuld. De EU is (nog) geen soevereine staat maar neemt wel alvast deel aan de G7 als unieke supranationale organisatie. De EU telt dus niet mee als lid en neemt ook niet het roterende voorzitterschap op zich. De G7 bestaat formeel uit Canada, Frankrijk, Duitsland, Italië, Japan, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten. 370 miljoen kiezers bepalen van 6 tot 9 juni 2024 de nieuwe koers van de Europese Unie. De verwachting is dat die koers desondanks een ruk naar rechts zal zijn. De opkomst van rechtse en populistische partijen in de hele Europese Unie, waaronder de alliantie van Wilders met leiders als Viktor Orbán, Giorgia Meloni en Marine Le Pen, duidt op een potentiële stijging van de komende EU-verkiezingen.

Elektrificering

In 2021 was bijna één op de vijf nieuw geregistreerde auto’s elektrisch. In 2035 moet de verkoop van nieuwe benzine- en dieselauto’s verboden zijn. Hierdoor zijn batterijen van strategisch belang geworden voor de EU. Om de klimaatdoelstellingen te halen heeft de EU 8 miljard euro aan steun beschikbaar gesteld om de batterij-industrie te ondersteunen. Minder dan 10 % van de wereldwijde batterijproductie vindt plaats  in Europa, en het grootste deel daarvan is in handen van niet-Europese bedrijven. Mondiaal gezien vindt maar liefst 76 % van de productie in China plaats. Een bijzondere belemmering voor de batterij-industrie in de EU is haar enorme afhankelijkheid van de invoer van grondstoffen uit niet-EU-landen waarmee de EU niet de nodige handelsovereenkomsten heeft gesloten. Dit brengt risico’s met zich mee voor de strategische autonomie van Europa, om nog maar te zwijgen van de sociale en milieuomstandigheden waaronder deze grondstoffen worden gewonnen. 

Corruptie en spionage
Mensen met invloedrijke politieke functies zijn betrokken bij 14 miljard euro aan verdachte geldtransacties van en naar Nederland met geld van onder meer omkoping, afpersing en verduistering van de Staat. Dat blijkt uit onderzoek van het Anti Money Laundering Centre (AMLC), dat samenwerkt met onder meer de politie en het Openbaar Ministerie (OM). Het onderzoek richtte zich op geldtransacties door politiek prominente personen (PEP’s), zoals staatshoofden, politici, ambassadeurs en leden van het hooggerechtshof. 
De meest opzienbarende corruptie zaak betreft het Europees Parlement, waar onder andere de vicevoorzitter Eva Kaili. bleek te zijn omgekocht door Qatar en Marokko. Ze was sinds 2014 parlementslid namens de Griekse partij PASOK, die lid is van de sociaaldemocratische fractie waar ook de PvdA deel van uitmaakt. Volgens het federale parket zou Qatar, geprobeerd hebben om de economische en politieke besluiten van het Europees Parlement te beïnvloeden door het betalen van grote sommen geld of het aanbieden van grote geschenken aan mensen met een belangrijke positie binnen het Europees Parlement. Eva Kaili en haar vader werden opgepakt met honderdduizenden euro’s in koffers en tassen. Kaili is uit haar partij en fractie gezet en verloor haar functie als vicevoorzitter. Het onderzoek naar de corruptiezaak loopt nog steeds en er zijn nog andere Europarlementsleden en medewerkers verdacht of aangehouden. Het schandaal heeft ook vragen doen rijzen over de verloning en de onkostenvergoedingen van de Europarlementsleden. Verschillende andere leden van het Europees Parlement zijn ook gearresteerd op verdenking van corruptie. Voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen roept op tot een ethische commissie die alle EU-instellingen moet controleren. Er werden twintig doorzoekingen uitgevoerd. Het Belgische openbaar ministerie (OM) arresteerde Eva Kaili, Francisco Giorgi de echtgenoot van Eva Kaili, Alexandros Kaili, de vader van Eva Kail, Pier Antonio Panzeri, Luca Visentini: Secretaris-generaal van het Internationaal Vakverbond en N.F. een Italiaanse lobbyist. Marokko en Qatar zouden op die manier invloed hebben uitgeoefend op het Europees Parlement. De Belgische autoriteiten deden twintig huiszoekingen. Bij een van de huiszoekingen zijn computers, telefoons en een contant bedrag van 600.000 euro in beslag genomen. Op een ander adres werd 150.000 euro cash gevonden. De honderdduizenden euro’s die bij het huis van oud-Europarlementariër Panzeri in beslag werden genomen, zouden van de Marokkaanse ambassadeur in Polen afkomstig zijn. Eva Kaili werd door het parlement geschorst en uit de partij PASOK gezet. De Griekse autoriteiten hebben haar tegoeden bevroren. 
De meest recente opzienbare spionagezaak betreft Maximilian Krah. Zijn kantoren in het Europees Parlement werden doorzocht. De federale procureur-generaal liet de kantoren van Maximilian Krah  in het Altiero Spinelli-gebouw in Brussel doorzoeken. De allereerste inval ooit bij het Europees Parlement stond in verband met de arrestatie van Krah’s oude collega Jian G. De 43-jarige Chinese inwoner wordt er sterk van verdacht een spion voor China te zijn. G. zou interne discussies over ontwerpresoluties onder meer hebben doorgestuurd naar medewerkers van een Chinese geheime dienst. Jian G. zit sinds eind april in hechtenis.

Eurocommissaris cq voorzitter Von Der Leyen werd begin april 2024 ook overspoeld door een golf van rechtszaken, Er werd aangekondigd dat er strafrechtelijk onderzoek tegen haar is ingesteld omdat ze in 2021 900 miljoen COVID-19-vaccin doses rechtstreeks kocht via Pfizer-baas Albert Bourla. Wegens de extreem grote publieke aandacht startte het Europees Openbaar Ministerie toch maar een fraudeonderzoek naar de aankoop van coronavaccins door de Europese Unie. Het Europees Parlement stapte ook al  naar het Europese Hof van Justitie, omdat het vindt dat de Europese Commissie Hongarije onterecht 10 miljard euro aan bevroren Europese subsidies heeft gegeven. Daarmee zou de Commissie hebben toegegeven aan chantage. De Hongaarse premier Orbán benadrukt dat het EU-leiderschap “geen nieuwe kans verdient” en roept op tot een “machtswisseling” in Brussel. De aanklager heeft er bij de Europese Raad op aangedrongen om het aftreden te eisen van Ursula von der Leyen en haar commissarissen. Het verzoek werd gericht aan alle 27 EU-leiders en Manfred Weber, voorzitter van Von der Leyens Europese Volkspartij (EVP), en werd officieel geregistreerd op 29 mei tijdens de Europese Raad. De eiser verzoekt de EU-leiders de Pfizergate-zaak voor te leggen aan het Hof van Justitie om het ontslag en de verbeurdverklaring van de pensioenrechten van Von der Leyen en alle Europese commissarissen af ​​te dwingen. Bovendien roept de aanklager de EVP op om de kandidatuur van Von der Leyen voor voorzitter van de Europese Commissie in te trekken en haar te ontzeggen van posten bij Europese instellingen zolang er een strafrechtelijk onderzoek naar haar loopt. De advocaat haalt de artikelen 245 en 247 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) aan, waarin handelingen worden behandeld die onverenigbaar zijn met officiële taken en ernstig wangedrag. De zaak draait om de openbaarmaking van telefoontjes en sms-berichten tussen von der Leyen en Pfizer-CEO Albert Bourla, waarmee zij tijdens de COVID-19-pandemie over vaccincontracten onderhandelden. Frédéric Baldan, een Belgische lobbyist, diende de eerste klacht in, die begin 2023 leidde tot een onderzoek door de Belgische autoriteiten. Hongarije en Polen hebben zich sindsdien bij de rechtszaak aangesloten. In de brief wordt Von der Leyen bekritiseerd omdat ze weigert de vaccincontracten en haar communicatie met Bourla openbaar te maken, waarbij ze beweert dat haar acties de ‘publieke moraal’ schenden en het ‘legitieme vertrouwen’ in de Europese Commissie uithollen. In de brief wordt gesteld dat Von der Leyen en haar commissarissen niet langer in staat zijn hun taken uit te voeren, wat in strijd is met het beginsel van behoorlijk bestuur zoals uiteengezet in artikel 41 van het Handvest van de grondrechten. De eiser zet ook vraagtekens bij de betrokkenheid van het Europees Openbaar Ministerie (EPPO), dat heeft verzocht de zaak te mogen behandelen. Volgens Baldan is deze stap bedoeld om de betrokken civiele partijen teniet te doen en mogelijk het onderzoek te annuleren, omdat het EOM mogelijk niet over de middelen beschikt om zijn werk tot 2024 voort te zetten.

Bij de EU is de “Alternative Fuels Infrastructure Regulation” (AFIR) 13 april 2024 in werking getreden. Deze ondersteunt de transitie naar duurzamer transport door verplichte doelstellingen vast te stellen voor de uitrol van oplaad- en tankinfrastructuur. De uniforme toepassing van AFIR in de hele Unie is een stap in de richting van naadloos emissievrij personen- en goederenvervoer over de weg, in de richting van het ontmantelen van handelsbarrières, en in de richting van het creëren van schaalvoordelen voor fabrikanten en exploitanten van infrastructuur voor alternatieve brandstoffen.

Momenteel loopt ook een onderzoek naar beïnvloeding door Rusland. Aanleiding was onder meer een markante speech van Marcel de Graaff (ex-PVV, nu FVD), die volhield dat Oekraïne ‘kinderkennels met draagmoeders’ huisvest ten bate van ‘Westerse pedonetwerken’.

Het Europees Parlement, de Raad van de EU, de Europese Commissie, het Hof van Justitie van de EU, de Europese Centrale Bank, de Europese Rekenkamer, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Europees Comité van de Regio’s hebben samen een orgaan opgericht dat gemeenschappelijke minimumnormen voor ethisch gedrag moet ontwikkelen, actualiseren en interpreteren. Europarlementariërs vinden vaak dat ze hun nevenactiviteiten of inkomsten niet hoeven te melden. Minstens elf van de 29 Nederlandse volksvertegenwoordigers deden dat niet.

Schuldenberg

In de EU groeien ondertussen overal de begrotingstekorten en nemen de staatsschulden door de oorlogen toe en nemen regeringen maatregelen om op sociale uitgaven te bezuinigen om het geld te besteden aan defensie en NAVO. Nadat de Europese Unie een openlijke confrontatie met de Russische Federatie begon en anti-Russische sancties en beperkingen begon in te voeren, begon de financiele ellende. Het begrotingstekort in het vierde kwartaal van 2023 is in 20 landen van de eurozone gestegen van 3,6% naar 4,1% vergeleken met de voorgaande periode en in 27 EU-landen is dit cijfer gestegen van 3,5% naar 4%. Tegelijkertijd gaat het begrotingstekort gepaard met een hoge staatsschuld in de EU-landen. Duitsland, de leidende economie van de EU, is met 57,5% van het bbp nog steeds half zo groot als de volgende op de lijst, maar er is sprake van een ernstige daling van het beleggersvertrouwen en de belangstelling voor Duitse staatsobligaties, wat de situatie verergert. In december 2023 lag de tienjaarsrente onder de 2%; het ligt nu boven de 2,5% per jaar. Deze situatie doet zich ook voor in Frankrijk, de op een na grootste economie van de EU. Daar bedraagt ​​de staatsschuld al 110,8% van het bbp. De overheidsuitgaven bedragen 58,5% van het bbp en het begrotingstekort bedraagt ​​5,5% van het bbp. Macron voorspelt alvast bezuinigingen op de sociale begrotingen . Ook in Finland wordt bezuinigd op de sociale uitgaven. De Finse staatsschuld is tot recordniveaus gegroeid en in 2025 worden in het hele land massale ontslagen van ambtenaren verwacht. België wil de komende vier jaar soortgelijke uitgaven met meer dan 5% van het bbp verlagen.

In Italië zijn grootschalige bezuinigingen op sociale programma’s gepland vanwege een enorm begrotingstekort dat 7,2% van het bbp heeft bereikt. Binnen drie jaar zal de Italiaanse schuldenberg de grootste zijn van de hele Europese Unie. De Italiaanse overheidsschuld bedroeg voor de crisis al 133,7 procent van het bbp en deze loopt nu verder op naar 134,8% en er wordt alles aan gedaan om de oplopende cijfers niet bekend te maken. De Staatschulden in Italië en Griekenland zijn erg hoog en de EU-ministers van Financiën zijn naarstig op zoek naar kunstgrepen en willen de honderden miljarden euro’s aan toekomstige groene investeringen niet langer mee tellen als staatsschuld. Italië nadert een staatsschuld van 3100 miljard euro. Er werd een apart steunfonds van 5 miljard euro opgezet om reddingsacties van banken te kunnen financieren.  De Italiaanse staat moest onlangs 20 miljard euro in de banken steken om de sector te redden. Italiaanse banken hadden al zo’n 360 miljard euro aan slechte leningen en door de beursdalingen als gevolg van de Brexit kregen de banken nog eens te maken met verliezen van meer dan 20 procent. Franse banken hebben zo’n 300 miljard euro uitstaan in Italië.  Vijf jaar na de 5,4 miljard euro steun om Banca Monte dei Paschi di Siena te redden, moest de Italiaanse Overheid nog eens 1,6 miljard euro in de bank steken. Ook Frankrijk heeft een enorme  staatsschuld die al is opgelopen tot 3.000 miljard euro (112% bbp) en staat hiermee op de vijfde plaats van EU-landen met de grootste schuld (gemeten naar het nationaal product), achter Griekenland, Italië, Portugal en Spanje. EU-landen mogen maximaal een begrotingstekort hebben van 3% van het bbp en een maximale overheidsschuld van 60% van het bbp. De Italiaanse premier Giorgia Meloni wil nog eens 24 miljard euro extra uitgeven om de economie te stimuleren. Daarbovenop komt nog eens 13 miljard extra aan rentebetalingen vanwege de gestegen rente.  De hoge staatsschulden van Frankrijk, Italië en Spanje maken de Economische en Monetaire Unie (EMU) zeer kwetsbaar. De Franse staatsschuld is al opgelopen tot 3.000 miljard euro. Italië en Frankrijk hun schulden tot onhoudbare niveaus laten oplopen en de Europese Centrale Bank roekeloos monetair beleid blijven voeren, dan zal uiteindelijk de muntunie uiteenvallen. Meer dan 22 procent van de totale EU schuld is Italiaans. De economie van Italië is maar iets van 14 procent van het totaal in de eurozone en is dus groter dan het aandeel van Italië in de EU. Om de schulden in balans te houden heeft Italië in de komende vijf jaar zeker 135 miljard euro nodig. We stevenen dus langzaam maar zeker af op een nieuwe eurocrisis. Lidstaten met een hoge staatsschuld, zoals Griekenland, Italië en België, krijgen meer tijd om hun schuld te verlagen. Italië en Frankrijk houden zich overigens al jaren niet aan de begrotingsregels. Zowel Frankrijk als België worden geconfronteerd met mogelijke verlagingen van de kredietwaardigheid in 2024, als gevolg van escalerende begrotingstekorten en schulden. Die staatsschuld bedraagt inmiddels 112 procent van het bbp, wat neer komt op 3000 miljard euro. ‘Het is een enorm bedrag, het is het hoogste bedrag van de Europese Unie.

De landen die boven de vereiste 60% komen zijn:

Griekenland €357 miljard 161,9%
Italië €3.063 miljard 137,3%
Frankrijk €3.101 miljard 110,6%
Spanje €1.574 miljard 107,7%
België €615 miljard 105,2%
Portugal €263 miljard 99,1%
Eurozone €12.732 miljard 88,6%
EU €13.863 miljard 81,7%
Oostenrijk €371 miljard 77,8%
Cyprus €23 miljard 77,3%
Finland €211 miljard 75,8%
Slovenië €44 miljard 69,2%
Duitsland €2.623 miljard 63,6%
Kroatië €48 miljard 63,0%

De drie landen met hoogste staatsschuld zijn Griekenland, Italië en Frankrijk. In totaal zijn er vijf landen waarvan de staatsschuld groter is dan het bruto binnenlands product (dus meer dan 100 procent). Portugal zweeft op het randje.

De EU wil rente en winsten uit bevroren Russische tegoeden gebruiken voor Oekraïne om zich te kunnen bewapenen. Alleen al dit jaar zal er naar verwachting zo’n drie miljard euro beschikbaar komen. Aan de tegoeden zelf durven de VS en de EU nog niet te komen na dreigementen van Rusland dat zij dan ook Financiële maatregelen zullen nemen. In 2024 moet Oekraïne meer dan een kwart biljoen dollar betalen als onderdeel van de terugbetaling en aflossing van zijn staatsschuld. In het eerste kwartaal van dit jaar is de totale schuld met ruim 10 miljard dollar gestegen. Het is bekend dat de staats- en door de staat gegarandeerde schuld van Oekraïne op 31 maart 2024 zo’n  151,1 miljard dollar bedroeg 

Boeren

Sinds november 2023 zijn er felle boerenprotesten tegen het linkse beleid door heel Europa.  In Brussel vond rond de EU-top die daar 1 februari 2024 plaatsvond een groot boerenprotest met zo’n duizend tractoren plaats.  Ze voerden succesvol actie voor betere prijzen en minder bureaucratie. Vanwege de protesten en vanwege de komende verkiezingen voor het Europees Parlement in juni 2024 leeft de angst dat radicaal-rechtse partijen gaan profiteren van de onvrede onder de boeren en werd het gemeenschappelijk landbouwbeleid opengebroken. De Europese Commissie kwam daarom met plannen om de landbouw tevergroenen, de regeldruk voor boeren te verminderen en de milieueisen minder streng en niet langer verplicht te maken. In plaats van dat boeren geen subsidie meer krijgen als ze zich niet aan maatregelen houden, krijgen ze extra geld als ze wel verduurzamingsmaatregelen treffen. Zo stelt de Commissie voor om boeren niet langer te verplichten land braak te laten liggen. In plaats daarvan komt er een regeling voor boeren die dat vrijwillig doen. Ook hoeven boeren minder maatregelen te nemen om bodemuitputting te voorkomen en krijgen kleinere boerderijen minder controles. Landen mogen straks bij extreem weer uitzonderingen maken op gestelde regelgeving. De versoepelingen door de Europese Commissie moeten nog wel worden goedgekeurd door het Europees Parlement en door de lidstaten. Het kabinet gaat jonge boeren en tuinders die een bedrijf beginnen of overnemen financieel ondersteunen. Minister Adema (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit) stelt hiervoor bijna € 240 miljoen beschikbaar uit zowel Europees als nationaal geld. Stikstofnormen en nieuwe mestregels zorgen voor onbegrip en boosheid, maar ook voor acute stress. Steeds meer boeren ervaren psychische problemen. De boeren gingen met tractoren uit protest 21 april opnieuw de weg op voor protestacties. Minister Adema geeft aan dat de rol van een kabinet niet overschat moet worden: “Wij zijn eigenlijk een uitvoeringskantoor van Europa. Als minister ben ik van een koude kermis thuisgekomen als je ziet wat er in Europa bepaald wordt.”  We zullen het in Nederland moeten doen. Anders komt er een koude sanering en gaan er heel veel boeren failliet”, vreest de minister. Een kwart boeren is bang binnen 10 jaar te moeten stoppen, de meerderheid verwacht dat nieuw, rechts kabinet stikstofbeleid terugdraait, maar dat Brussel niet toestaan. Door het stikstofbeleid van de afgelopen jaren was hun toekomst al onzeker, maar nieuwe mestregels vanuit de Europese Unie maken hun bestaan, naar eigen zeggen, nog onzekerder. 7 op de 10 veehouders zeggen in het onderzoek dat die nieuwe regels de nekslag kunnen zijn voor hun bedrijf. Er is 237,65 miljoen euro steun voor jonge boeren beschikbaar. Het kabinet wil jonge boeren en tuinders die een bedrijf beginnen of overnemen financieel ondersteunen. Minister Adema (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit) stelt hiervoor bijna € 240 miljoen beschikbaar uit zowel Europees als nationaal geld. Jonge boeren en tuinders ervaren, na de grote aankoopsom van een bedrijf, vaak in de beginperiode een hoge financieringslast, waardoor het lastig is te investeren in bijvoorbeeld verduurzaming. Het bedrag wordt uitgekeerd via verschillende subsidie openstellingen tot en met 2027. De eerste openstelling is van 3 juni tot en met 2 augustus 2024 en bedraagt € 75 miljoen, met een maximum van € 80.000 per aanvrager.

De mondiale schuldenlast in het eerste kwartaal van 2024 met ongeveer 1,3 biljoen dollar is gestegen naar 315 biljoen dollar

VS

Ook in de Verenigde Staten is de financiële toestand erbarmelijk en is de schuldenlast al opgelopen tot 34,5 biljoen dollar (34.000 miljard euro). Dit is ongeveer 123 procent van het Bruto Binnenlands Product. Het Internationale Monetaire Fonds (IMF) heeft de Verenigde Staten gewaarschuwd dat het enorme begrotingstekort de inflatie aanwakkert en “aanzienlijke risico’s” met zich meebrengt voor de wereldeconomie. Ook de WEF liet zich niet onbetuigd. De WEF-voorzitter Børge Brende stelde dat dit soort schulden sinds de Napoleontische oorlogen niet meer zijn gezien en dat we n de 100% van het mondiale bbp aan schulden naderen. Verwacht wordt, dat het Amerikaanse begrotingstekort volgend jaar 7,1% zal bedragen, wat drie keer zo hoog is als in andere geavanceerde economieën maar vergelijkbaar met dat van China met 7,6%. Ondertussen drukt het aflossen van de rente steeds zwaarder op de begroting. De Amerikaanse overheid moet nu per jaar 1.100 miljard dollar aan rente betalen. Dat is 250 miljard meer dan het gehele defensiebudget, 250 miljard meer dan de Medicare-uitgaven en 200 miljard meer dan alle zorguitgaven bij elkaar en is op weg om het totale kostenplaatje van de sociale zekerheid (1350 miljard dollar) te evenaren. Het aantal wanbetalingen op uitstaande leningen bij de Amerikaanse banken JPMorgan Chase, Bank of America, Wells Fargo en Citigroup is in het laatste kwartaal van 2023 met 24 miljard dollar toegenomen. De Federal reserve (Amerikaanse Centrale Bank) heeft, door het veelvuldig opkopen van staatsobligaties, een schuld opgebouwd van 9.000 miljard dollar. Er dreigde al een aantal keren een shutdown, waardoor ambtenaren niet betaald zouden krijgen en veel overheidsdiensten tot stilstand zouden komen. Ook banken zitten in de problemen omdat 12 maart het een jaar geleden opgezette “Bank term Funding program” van de Fed afliep, waardoor banken niet langer langs deze weg geholpen kunnen worden. De Amerikaanse economie bevindt zich ondertussen, afgaande op de negatieve veranderingen op de arbeidsmarkt en het toenemende banenverlies, hoogstwaarschijnlijk al in een recessie

Trump en Biden haalden ondanks alles genoeg steun binnen om zich namens hun partij op 5 november opnieuw kandidaat te kunnen stellen bij de presidentsverkiezingen. Er lopen zes strafzaken tegen Donald Trump: het betalen van zwijggeld aan een pornoactrice vanuit de partijkas (rechtzaak 25 maart 2024), het laten verdwijnen van geheime Staatsdocumenten naar zijn woonhuis op zijn landgoed in Mar-a-Lago (Rechtszaak 20 mei 2024), zijn rol in de Capitoolbestorming, het onder druk zetten van vicepresident Mike Pence en verkiezingsfraude, samenzwering (rechtszaakdatum nog niet bekend, beïnvloeden verkiezingsuitslag Georgia (rechtszaaak op 4 maart 2024) en daarnaast nog twee civiele zaken voor vermogensfraude en smaad na seksueel misbruik en onveilige sex. Trump moet nog eens 83,3 miljoen dollar betalen aan schrijfster E. Jean Carroll, die hem eerder van verkrachting beschuldigde. In mei vorig jaar werd Trump al veroordeeld tot het betalen van 5 miljoen dollar in de civiele rechtszaak over het seksueel misbruik en smaad en afgelopen september werd hem in deze tweede smaadzaak al een nieuwe schadevergoeding opgelegd. Om dit allemaal te kunnen betalen bracht hij met succes zijn social-mediabedrijf, inclusief zijn platform Truth Social, naar de beurs. Het bedrag van de borgsom werd verlaagd van 454 miljoen naar 175 miljoen dollar en werd al snel door Trump overgemaakt om beslagleggingen te voorkomen. Joe Biden (86) heeft hele andere problemen en kampt met ernstige ouderdomsverschijnselen waarbij hij afwisselend soms zijn balans en soms zijn geheugen kwijt is. De importheffingen hebben China boos gemaakt en heeft er toe geleid dat het land in recordtempo is begonnen met het verkopen van schuldbewijzen van het Amerikaanse ministerie van Financiën en andere overheidsinstanties. In het eerste kwartaal van 2024 werd  53,3 miljard dollar Amerikaanse effecten verkocht. Sinds medio 2010 heeft China al voor een half biljoen dollar aan Amerikaanse staatsobligaties van de hand gedaan. In slechts één jaar tijd daalde het volume aan Amerikaanse staatsobligaties in de reserves van de People’s Bank of China van 869 naar 767 miljard dollar. 

BRICS

De BRICS landen krijgen een steeds grotere overmacht, wat vooral het door het Westen gesanctioneerde Rusland geen windeieren legt. Vijftien grote landen staan op de lijst van potentiële nieuwe leden waaronder Saudi-Arabië, Algerije en Argentinië, Egypte, Ethiopië, Iran, de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) en Vietnam die allen in augustus 2023 al werden uitgenodigd om zich aan te sluiten. Rusland is groot voorstander voor uitbreiding van BRICS en wil dat ook Belarus als lid wordt aanvaard. Ongeveer veertig landen hadden interesse in toetreding tot de BRICS-groepen daarvan zijn er 23 die concrete belangstelling hebben. China wil valutawisselovereenkomsten sluiten met 29 ontwikkelingslanden. De valutawisselovereenkomst zal zonder tussenkomst van de Amerikaanse dollar een waarde van $ 553,49 miljard in lokale valuta vertegenwoordigen. De ontwikkeling maakt transacties van lokale valuta mogelijk in de ‘altijd handelsmodus’ op de valutamarkt. Dankzij de valutaswap kunnen de centrale banken van ontwikkelingslanden een overeenkomst met China ondertekenen die de handel in lokale valuta zou vergemakkelijken. Centrale banken kunnen hun lokale valuta ruilen voor handel met China en miljoenen besparen op wisselkoersen. Zuid-Afrika zal als voorzitter van de BRICS op de top gesprekken voeren over het uitbreidingsmodel, de principes en normen ervan. Algerije, Bahrein, Koeweit, Marokko, Palestina, Bangladesh, Kazachstan, Nigeria, Senegal, Wit-Rusland, Bolivia, Venezuela, Vietnam, Cuba, Honduras, Indonesië en Thailand. werden ook genoemd als de landen die zich hebben aangemeld. De BRICS-landen waren zo’n twintig jaar geleden de snelst groeiende economieën. De verwachting is nog steeds dat ze de komende jaren een groot deel van de wereldeconomie voor hun rekening nemen. De Chinese economie zal volgens prognoses 1,5 keer groter worden dan de Amerikaanse. In 2050 zal het land de internationale economie domineren, is de verwachting.


In totaal heeft de EU nu al 66 miljard euro extra nodig, naast de extra lening (50 miljard euro) voor Oekraïne (NextGenerationEU (NGEU). Voor deze leningen gaf ook Nederland een garantstelling af. De Europese Commissie heeft 500 miljoen euro uit een defensiefonds toegewezen aan Europese wapenfabrikanten om snel de wapenproductie voor Oekraïne op te voeren. In 2024 moet Oekraïne feitelijk het IMF al 2,19 miljard SDR’s terugbetalen voor eerder verstrekte leningen ter waarde van 2,9 miljard dollar. In maart en september 2024 moet Oekraïne telkens 705,5 miljoen dollar aan het IMF overmaken hetgeen weer gefinancierd wordt met nieuwe IMF fondsen. Ondertussen heeft het land minstens 42 miljard dollar aan internationale hulp nodig om de begroting voor 2024 te ondersteunen. De Verenigde Staten heeft al voorgesteld om tientallen miljarden euro’s voor Oekraïne te mobiliseren en deze te lenen tegen toekomstige winsten uit bevroren Russische tegoeden. Trump is van plan geen geld meer te schenken maar het uit te lenen. De G7-landen zijn er echter in Washington niet in geslaagd overeenstemming te bereiken over het gebruik van de bevroren Russische tegoeden. De president van de Europese Centrale Bank, Christine Lagarde liet weten, dat het in beslag nemen van bevroren Russische tegoeden in strijd zou zijn met het internationaal recht.


Het opgerichte SURE fonds van de EU gaf onlangs 100 miljard aan leningen aan de zuidelijke lidstaten. 27,4 miljard hiervan ging naar ondersteuning voor werktijdverkorting in Italië. Spanje kreeg 21,3 miljard, Polen 11,2 miljard, België 7,8 miljard, Roemenië 4 miljard, Griekenland 2,7 miljard, Tsjechië 2 miljard, Slovenië 1,1 miljard, Kroatië 1 miljard, Slowakije 631 miljoen, Litouwen 602 miljoen, Bulgarije 511 miljoen, Cyprus 479 miljoen euro, Malta 244 miljoen en Letland 192 miljoen euro. Nederland maakte geen gebruik van de goedkope lening. De EU-schuld is in 2022 met ruim 100 miljard euro gestegen naar 344,3 miljard. Om de coronacrisis in de EU aan te pakken was zo’n 1,5 biljoen euro aan Staatssteun nodig. De Europese Commissie heeft nog eens 953 miljard euro begroot voor de Zuid Europese lidstaten om zo te proberen om de zwaarste recessie sinds de 2e wereldoorlog te voorkomen. Het herstelplan (Next Generation EU), maakt onderdeel uit van het EU-budget voor de jaren 2021 tot en met 2027. Het opgerichte fonds heeft 953 miljoen euro aan subsidies beschikbaar gesteld en omvat 17 hervormingen en 28 investeringen. De EU begroting moet hiervoor omhoog naar 2 biljoen euro. Dat geld gaat niet allemaal van lidstaten gevraagd worden, de noodsteun wil de Commissie op haar beurt zelf deels lenen op de financiële markten, maar de individuele Lidstaten waaronder Nederland moeten daar echter wel garant voor staan. In Zuid Europa zijn torenhoge staatsschulden opgebouwd en beleggers eisen steeds hogere risicopremies. De bouwstenen zijn gelegd voor een financiële crisis die zijn weerga niet kent.  Voor de 4e keer staan er fors meer fouten in de cijfers over de EU-uitgaven van 2022 dan in die van het jaar daarvoor. Het gaat om een verschil van miljarden euro’s en de Europese Rekenkamer keurde de uitgaven van de Commissie dan ook af. Tijdens de controle stelde de rekenkamer terloops ook nog eens veertien gevallen van vermoedelijke fraude vast.

Er loopt een opmerkelijke corruptiezaak binnen het Europees Parlement, waarbij onder andere de vicevoorzitter Eva Kaili bleek te zijn omgekocht door Qatar en Marokko. Volgens het federale parket zouden Qatar en Marokko de economische en politieke beslissingen van het Europees Parlement hebben beïnvloed door aanzienlijke geldbedragen te betalen of grote geschenken aan te bieden aan personen met een belangrijke positie binnen het Europees Parlement. Eva Kaili en haar vader zijn gearresteerd met honderdduizenden euro’s in koffers en tassen. Kaili is uit haar partij en fractie gezet en heeft haar functie als vicevoorzitter verloren. Het onderzoek naar de corruptiezaak is nog gaande, waarbij ook andere leden van het Europees Parlement en medewerkers verdacht zijn of zijn aangehouden. Het schandaal heeft tevens vragen opgeroepen over de beloning en onkostenvergoedingen van Europarlementsleden. Verscheidene andere leden van het Europees Parlement zijn eveneens gearresteerd op verdenking van corruptie. Voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen roept op tot de oprichting van een ethische commissie die alle EU-instellingen moet controleren. Er zijn twintig doorzoekingen uitgevoerd. Het Belgische openbaar ministerie (OM) heeft Eva Kaili, Francisco Giorgi (de echtgenoot van Eva Kaili), Alexandros Kaili (de vader van Eva Kaili), Pier Antonio Panzeri, Luca Visentini (Secretaris-generaal van het Internationaal Vakverbond), en N.F. (een Italiaanse lobbyist) gearresteerd. Marokko en Qatar zouden op deze manier invloed hebben uitgeoefend op het Europees Parlement. De Belgische autoriteiten hebben twintig huiszoekingen uitgevoerd, waarbij computers, telefoons en een contant bedrag van 600.000 euro in beslag zijn genomen bij een van de huiszoekingen. Op een ander adres werd 150.000 euro contant gevonden. De honderdduizenden euro’s die bij het huis van de voormalige Europarlementariër Panzeri in beslag zijn genomen, zouden afkomstig zijn van de Marokkaanse ambassadeur in Polen.

Brexit

De economische gevolgen van de Brexit lopen voor Nederland in de miljarden. Een meerderheid van de Britten (ruim 1,2 miljoen) bleek, mede door de eurocrisis en de groeiende zorg over de immigranten, in een op 23 juni 2016 gehouden referendum, voor een EU vertrek (Brexit) te zijn dat op 29 maart 2017 van start ging en 29 maart 2019 had moeten worden afgerond, maar dat pas op 31 januari 2020 definitief rond kwam. Volgens de S&P Global Broad Market Index die de aandelenmarkten in 47 landen bijhoud, verdampte er in totaal zo’n 2,08 biljoen dollar. Nederland exporteert nu nog jaarlijks voor zo’n 52 miljard euro naar het Verenigd Koninkrijk. Het Verenigd Koninkrijk droeg in het verleden jaarlijks 11.342 miljard euro bij aan de EU-begroting, waardoor er na hun vertrek een daling van 15 procent van het EU-budget ontstond met als gevolg een evenredige verhoging van de bijdrage door de andere lidstaten. De Europese Commissie wil dat het nieuwe budget voor de EU flink omhoog gaat. De meerjarenbegroting werd vanwege de Brexit vergroot met bijna 200 miljard euro. De bijdrage van Nederland zal waarschijnlijk de komende jaren daarom met 62,5% stijgen en in 2027 zelfs uit kunnen komen op een bijdrage van 13 miljard per jaar. Voor 2020 was de jaarlijkse bijdrage 8 miljard en in 2022 al 10 miljard euro, notabene na aftrek van de vergoeding voor de lidstaat voor inning van de invoerrechten. Naar verwachting komt de rekening voor het VK zelf uit op een kleine 50 miljard euro. De rekening omvat zaken als afgesproken betalingen aan infrastructuurprojecten en ontwikkelingslanden, maar ook de lonen en pensioenen van EU-medewerkers. Sinds de Brexit is het Verenigd Koninkrijk onderweg om de best presterende economie van Europa te worden terwijl de krimp van de Europese bedrijvigheid alsmaar groter wordt. De Duitse economie verkeert in zwaar weer; de export loopt terug, de industrie staat er slecht voor en de krapte op de arbeidsmarkt blijft onverminderd problematisch. De recente cijfers over de industriële omzet van Nederland laten ook zien hoe cijfers tegen kunnen vallen: die daalde in het vierde kwartaal met 9,4 procent, de één na grootste daling van de afgelopen zes jaar. Ondertussen weet het kabinet geen koers te vinden en wil zwaar bezuinigen op de agrarische sector. Groot-Brittannië wordt geconfronteerd met de grootste crisis van de afgelopen zeventig jaar, aldus Bloomberg , onder verwijzing naar Paul Johnson, de directeur van het Institute for Fiscal Studies. Hij schrijft deze crisis toe aan de lage economische groei en de hoge staatsschuld. De deskundige constateert dat de staatsschuld de 100 procent nadert. In het licht hiervan hebben zowel Labour als de Conservatieve partijen beloofd maatregelen te ontwikkelen om de situatie te stabiliseren in de aanloop naar de vervroegde parlementsverkiezingen die op 4 juli gepland staan. De nieuw gekozen regering zal veel complexere uitdagingen zal moeten aanpakken dan welke Britse regering dan ook sinds de jaren vijftig. De autoriteiten moeten kiezen tussen bezuinigingen, het verhogen van de schulden en het verhogen van de belastingen.

Bankencrisis

In maart 2023 begon een nieuwe bankencrisis. In de Verenigde Staten vielen al enkele banken om. De overgebleven banken moesten via de FDIC 23 miljard euro betalen om de schade op te vangen, maar een aantal van hen dreigt nu ook om te gaan vallen. Ook in Zwitserland ging het mis en Credit Suisse moest op stel en sprong worden overgenomen door het door de Staat gesteunde UBS. De vorige economische (banken) crisis in Europa duurde door extreme bezuinigingen en belastingverhogingen ruim 8 jaar. Veel banken worden in hun voortbestaan bedreigd door grote uitstaande slechte leningen. Mocht Italië de opgebouwde enorme schuldenlast niet kunnen terugbetalen, dan heeft vooral Frankrijk een probleem omdat zij bijna 14% van de Italiaanse overheidsschuld in de boeken hebben staan. De Italiaanse overheidsschuld bedroeg voor de crisis al 133,7 procent van het bbp en deze loopt nu verder op naar 134,8% en er wordt alles aan gedaan om de oplopende cijfers niet bekend te maken. De Centrale bank en de nationale Centrale Banken zijn hun grootste schuldeisers. Italiaanse banken en verzekeraars bezitten 764 miljard euro aan Italiaanse obligaties en een derde daarvan zou in handen zijn van twee banken; Intesa Sanpaolo en UniCredit en drie verzekeraars; (Generali, Unipol Gruppo en UnipolSai). Nederland heeft bijna 25 miljard euro uitstaan, waarvan 9,2 miljard euro via pensioenfonds ABP en 1,9 miljard euro bij verzekeraar NN Group. Het niet terugkrijgen van die 25 miljard gaat voor Nederland een groot probleem worden. Obligaties worden door de plotselinge rentestijgingen minder waard hetgeen het financiële systeem in gevaar brengt. De Italiaanse banken Carige, Banca Popolare di Vicenza, Veneto Banca en het Spaanse Banco Popular gingen ten onder aan het te grote aantal slechte leningen op hun balans.  Als backup wordt door de Europese Commissie in allerijl een wetsvoorstel voor een digitale euro voorbereid. In oktober 2023 werd groen licht gegeven om door te gaan naar de voorbereidingsfase die zo’n twee jaar zal duren. In die periode zegt de centrale bank regels te gaan opstellen en aanbieders te gaan selecteren die een ​​platform en de benodigde infrastructuur moeten ontwikkelen. De Nederlandse EMU-schuld van 2023 komt naar verwachting uit op 489,9 miljard euro. Uit de meest recente stresstest blijkt dat behalve Banca Monte dei Paschi di Siena ook de Oostenrijkse bank Raiffeissen-Landesbanken, het Spaanse Banco Popular Espano, het Italiaanse Unicredit, het Britse Barclays, Royal Bank of Scotland en Allied Irish Banks met hun kapitaaldekking in gevaar komen. Ook de grootste bank van Italië Unicredit balanceert op het randje van de afgrond. Zo’n 10.000 werknemers worden ontslagen. Momenteel werken er 86.000 mensen bij de Italiaanse bank. Bij de Franse bank Société Générale staan de zaken er ook slecht voor en moeten 1.600 werknemers vertrekken. Meer recent is de 60% koersval van Zwitserse bank Credit Suisse waardoor de bank failliet ging en moest worden overgenomen door UBS die hierdoor een balans van meer dan $1,6 biljoen kreeg, bijna twee keer de omvang van de Zwitserse economie. Dat was voor het land aanleiding om ook de too-big-to-fail regels te herzien.

Monetaire financiering (het aanzetten van de digitale geldpers, ook wel seigniorage genoemd) . Vroeger werd letterlijk de geldpers aangezet, maar tegenwoordig gebeurt dit meestal giraal, dus door extra elektronisch geld op een rekening bij de centrale bank te zetten dat de overheid vervolgens kan uitgeven. De centrale bank maakt dan nieuw geld aan en de overheid mag het als eerste uitgeven.

Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) waarschuwde al eerder dat er maar heel weinig voor nodig is om kopje onder te gaan, dat de stabiliteit van het financiële systeem onder steeds grotere druk staat en dat als het versplinterde bankensysteem van de banken in Italië, Oostenrijk, Spanje en Duitsland niet wordt aangepakt, er een herhaling dreigt van de crisis van 2008-2009. Het IMF heeft berekend dat van de groep van zestig lage-inkomenslanden minstens 24 van hen een groot risico lopen dat ze niet meer aan hun schuldverplichtingen kunnen voldoen. Het IMF wil daarom 650 miljard euro aan noodreserves aanleggen. Het gaat om zogenoemde speciale trekkingsrechten (sdr’s), certificaten waar alleen het IMF over beschikt. Landen kunnen een beroep op deze reserves doen zonder dat daarmee hun schuld oploopt. Het sdr is een internationaal erkende potentiële claim. Het werd in 1969 door het IMF in het leven geroepen om de aangesloten landen van officiële reserves te voorzien. Tot dusver is volgens het IMF 204,2 miljard sdr toegekend aan de lidstaten. 182,6 miljard sdr is toegekend in de nasleep van de financiële crisis van 2009. De waarde wordt gebaseerd op vijf bestaande valuta’s: de Amerikaanse dollar, de euro, de Chinese renminbi, de Japanse yen en het Britse pond. Ook Suriname kreeg als niet EU lidstaat ontwikkelingshulp in sdr.

De Deutsche Bank vormt het grootste gevaar voor het Europese bankensysteem. De Amerikaanse divisie zakte twee keer voor de stresstest van de Federal reserve. Deutsche Bank lijdt al jaren miljarden verlies. Ex operationeel directeur Kim Hammonds zou op een intern evenement hebben gezegd dat Deutsche Bank het meest disfunctionele bedrijf is, waar ze ooit voor heeft gewerkt en het IMF noemde de bank het grootste gevaar voor de stabiliteit van het bankensysteem. De bank probeerde zich nog vergeefs van de ondergang te redden door een fusie met Commerzbank. Angela Merkel liet destijds al weten dat de bank niet door de Overheid gered zal gaan worden en dat zou ook binnen de geldende SRF resolutie ook niet mogelijk zijn. Als backup wordt door de Europese Commissie in allerijl een wetsvoorstel voor een digitale euro voorbereid. In oktober 2023 werd groen licht gegeven om door te gaan naar de voorbereidingsfase die zo’n twee jaar zal duren. In die periode zegt de centrale bank regels te gaan opstellen en aanbieders te gaan selecteren die een ​​platform en de benodigde infrastructuur moeten ontwikkelen. aan derivaten die Deutsche Bank op de balans heeft staan vormen een ontstekingsmechanisme voor een nieuwe bankencrisis. Desondanks werden er bij deze bank opnieuw voor ruim een miljard aan bonussen uitgekeerd. Internationale institutionele beleggers, waaronder Renaissance Technologies (Ren Tec), één van ‘s werelds best presterende hefboomfondsen haalden sinds begin juli dagelijks ongeveer 1 miljard dollar aan beleggingen weg bij de Deutsche Bank, nadat werd aangekondigd dat 18.000 van de 91.500 werknemers worden ontslagen en 74 miljard aan dubieuze leningen is al overgeheveld naar een ‘bad bank’. 

ECB

Door de renteverhogingen drukken de hoog oplopende staatsschulden steeds meer op de begrotingen van EU lidstaten. De rente voor Zuid-Europese landen is nu al ongeveer dubbel zo hoog als van Nederland) en Zuid-Europese landen kunnen hierdoor al snel geen extra geld meer lenen. De ECB heeft daarom besloten om daar toch maar weer leningen op te kopen en niet te lang meer te wachten met renteverlagingen. De Europese Centrale Bank (ECB) kocht al 5 biljoen euro schuldpapier in. Er werden onder meer staatsobligaties en bedrijfsschuld opgekocht en daaronder vielen ook kortlopende schulden van niet-financiële bedrijven. Europese banken en vooral de Deutsche Bank staan er niet al te best voor en gezamenlijk hebben zij 695 miljard aan (teltro’s) schuld opgebouwd bij de ECB die feitelijk moest worden afgelost in 2020, maar die steeds opnieuw met nieuwe teltro’s wordt geherfinancierd. De ECB bezit nu al ruim 40 procent van de totale staatsschuld van de eurozone en moet vanwege de dreigende tekorten opnieuw schulden opkopen. De Europese Investeringsbank (EIB) heeft in Nederland 2,6 miljard aan leningen uitgezet. Het Europese Investeringsfonds (EIF), onderdeel van de EIB Groep, verstrekte tegelijkertijd 270 miljoen euro aan risicokapitaal aan het midden- en kleinbedrijf. In totaal verstrekte de EIB de laatste drie jaar 335 miljard aan kredieten om de boel draaiende te houden. Hierbij werd 20 miljard meer ingezet dan was gepland. Daar trekt de ECB nu 500 miljard euro extra voor uit, zodat de totale omvang van het opkoopprogramma op 1850 miljard euro uitkomt.

De belangrijkste bevinding in een enquête van vakbond Ipso onder het personeel van de Europese Centrale Bank was dat president Lagarde, volgens iets meer dan de helft van de 1089 respondenten, niet geschikt als leider omdat zij matig tot zeer matig presteert.

Eind 2012 besloot de Europese Commissie om de ECB nieuwe bevoegdheden te geven voor een bankentoezicht en het optuigen van een bankenunie. In 2013 trad het Single Supervisory Mechanism (SSM) in werking en 4 november 2014 nam de ECB alle toezichthoudende taken volledig over. Per 1 januari 2016 is de SRM-Verordening ingegaan, waarbij de ECB via een in te stellen SRB moet signaleren wanneer een bank moet worden ontbonden. In exceptionele omstandigheden moet daarbij het extra resolutiefonds worden ingezet. De banken van de lidstaten moeten hiervoor in tien jaar 1 procent van de gedekte deposito’s van de deelnemende banken bijeenbrengen (circa 55-60 miljard euro). Hiervoor werd een Intergovernmental Agreement (IGA) afgesloten die de afdracht van de bijdragen aan het resolutiefonds (SRF) en de geleidelijke risicodeling van de lidstaten regelt. De Oostenrijkse Heta Asset Resolution (Hypo Alpe Adria Bank) was de eerste bank met de twijfelachtige eer om met een tekort van 8 miljard euro om te vallen onder de SRM regels (European Recovery and Resolution Directive, (BRRD) In opdracht van de toezichthouder werd 54% van de schulden die de bank heeft weggestreept en werd de terugbetalingstermijn voor de resterende schuld verlengd tot eind december 2023. De ECB beperkte zich eerst nog tot het opkopen van staatsobligaties en obligaties van supranationale instellingen als de EU en de EU-noodfondsen, maar daar zijn ook Overheidsinstellingen aan toegevoegd. De ECB kocht ook voor 597 miljoen euro verpakte Nederlandse hypotheekleningen van ING en het noodlijdende Delta Lloyd die anders allang kopje onder zouden zijn gegaan. Tekorten worden door Centrale banken heimelijk weggewerkt met handel in eigen obligaties. Banken in Frankrijk, Italië en Ierland werken op deze manier met een balans die feitelijk een veelvoud is van het eigen vermogen (monetaire verruiming) en met geld dat er feitelijk niet is.  Als achtervang mocht vanaf 2022 ook het ESM als dat nodig is met tot 68 miljard euro bijspringen met leningen. Het ESM, nu nog het permanente noodfonds voor eurolanden in financiële problemen moest feitelijk dus het nieuwe vangnet voor probleembanken in de eurozone worden, maar om tegemoet te komen aan dringende defensiebehoeften wil de EU de beschikbare 422 miljard euro inzetten voor het financieren van militaire investeringen. Het voorstel wint aan momentum te midden van de groeiende zorgen over het Europese veiligheidslandschap, verergerd door de aanhoudende agressie van Rusland en de mogelijke terugkeer van Donald Trump naar het Witte Huis, met zijn eisen voor hogere defensie-uitgaven onder de NAVO-leden. De regeringsleiders van de 27 EU-lidstaten hebben hiermee ingestemd nadat eerder de Europese ministers van Financiën al akkoord waren. 

QE (Quantative Easing) 

Met het QE-programma (quantative easing) heeft de ECB 2600 miljard euro gecreëerd door (vooral slechte) obligaties en leningen van landen en bedrijven op te kopen. De opzet was om het financiële systeem, vooral banken niet om te laten vallen en om deze meer kredieten te laten verstrekken en zo de economie aan te zwengelen. Vanwege dreigende deflatie en banken in zwaar weer startte de ECB in maart 2015 met het verlagen van de rente en het net als de FED in de VS bij banken opkopen van staatsobligaties en Asset Backed Securities. Het opkoopprogramma van de centrale bank werd keer op keer verlengd en werd uiteindelijk van 80 miljard euro per maand verlaagd naar 30 miljard. Sinds 1 januari 2018 werd het maandelijkse bedrag 30 miljard en in december 2018 nog “maar” 15 miljard. In januari 2019 stopte de ECB hier tijdelijk mee. Ondertussen heeft de ECB obligaties opgekocht tot een balanstotaal van bijna 4,7 biljoen euro. Er worden nog steeds ook obligaties afgelost. Dat geld wordt ook weer in nieuwe obligaties van eurolanden gestoken. Het totale bedrag aan obligaties van eurolanden die de ECB heeft daalt dus feitelijk nog helemaal niet. De Nationale Centrale Banken in Europa namen een groot gedeelte van het opkopen van slechte obligaties voor hun rekening, waardoor deze obligaties niet op de balans van de ECB zelf terechtkomen, maar bij de Nationale Centrale Banken waaronder ook die van Nederland. Het officiële doel van QE was, behalve het bevorderen van kredietverstrekking, het op peil proberen te houden van 2% inflatie. De ECB ging er eerst nog van uit dat de hoge inflatie atypisch was en van tijdelijke aard en ergens eind 2022 zou die volgens hen weer afnemen en in 2023 uitkomen rond de 2 procent. De wens was hierbij de vader van de gedachte en in het eurogebied steeg de inflatie van 2,6% in 2021 naar 8,4% in 2022.  In oktober en november 2022 kwam het zelfs boven de 10% en in mei 2023 was de inflatie nog steeds 6,1 procent en begon de ECB opnieuw schulden op te kopen en ondertussen de depositorente te verhogen. 15 december 2022 werd de rente verhoogt naar 2 procent, in mei 2023 naar 3,25 procent, in juli 2023 naar 3,75 procent om 14 september 2023 met 0,25 procentpunt opnieuw te worden verhoogd naar 4 procent. Hoger was de ECB-rente nog nooit. De waarde van de euro daalde in 2022 met 6% ten opzichte van de Amerikaanse dollar. De inflatie loopt nog op, evenals de rente, waardoor de economische groei afneemt en zwakke banken omvallen. Nederland staat in de top 10 van eurolanden met de hoogste inflatie en omdat deze hoge inflatie politiek gezien lastig is en de hogere energiekosten hier een groot deel van uitmaken is er besloten om dan maar een andere rekenmethode te gaan gebruiken. De feitelijke inflatie is in Nederland ruim 6,5% maar staat officieel op 3,1%.

De ECB breidde vanaf juni 2020 het schulden opkoopprogramma uit met 600 miljard euro. Het bedrag kwam boven op de eerdere 750 miljard steunaankopen aan staats- en bedrijfsschulden en geldmarktpapier om de recessie en de coronacrisis te lijf te gaan. De centrale banken en vooral China kochten in 2018 meer goud dan in de afgelopen 50 jaar. Er werd voor 651 ton netto aan goud gekocht, een stijging van ongeveer 75 procent ten opzichte van een jaar eerder. Daarmee nemen de centrale banken ongeveer 15 procent van alle aankopen voor hun rekening. Het eerste halfjaar van 2019  werd nog eens zo’n 374,1 ton ingekocht ter waarde van 14,2 miljard euro. De centrale banken van Polen, China en Rusland kochten de grootste hoeveelheden. De ECB heeft een portefeuille van 5 biljoen euro ($5,31 biljoen) opgebouwd na bijna een decennium van kwantitatieve versoepeling (QE), waarbij zij obligaties heeft opgekocht om deflatoire risico’s in de eurozone te bestrijden in de nasleep van de schuldencrisis in de eurozone.

Het bruto binnenlands product (bbp) van de EU was in 2020 al naar schatting met 6,4 procent gekrompen en de staatsschuld van de Euro lidstaten liep op  tot gemiddeld 97,9 procent van het bruto binnenlands product (bbp). De landen met de hoogste schuld-bbp ratio zijn Griekenland, Italië, Portugal, Spanje en Frankrijk. De overheidsschuld van Griekenland is nu 193 procent van het bbp, Italië 150 procent, Portugal 127 procent en Spanje 118 procent. Officieel zouden die schulden volgens de EU-afspraken niet meer dan 60 procent van het bbp mogen zijn. Door de versnelde hogere rentelasten en de hoge inflatie wankelt de EU en is een eurocrisis een kwestie van tijd. Opnieuw moeten er steunpakketten komen voor Zuid Europa om de hoge schuldenlasten tot wel 144% van het bbp enigszins behapbaar te maken. Renteverlaging is echter bij de ECB en de Federal reserve voorlopig geen optie.

Het hele wankelende financiële systeem wordt overeind gehouden door enorme steunaankopen van de ECB en renteverlagingen die vooral gevolgen hadden voor pensioenfondsen en spaarders, die op deze manier moesten meebetalen aan de tekorten van Zuid Europa. De lidstaten van de Europese Unie hadden afgesproken dat het begrotingstekort van lidstaten niet boven de drie procent van het bruto binnenlands product (bbp) mocht uitkomen, en dat de staatsschuld onder de zestig procent van het bbp moet blijven. Hiervan komt in de praktijk weinig terecht. 

Door een groot aantal maatregelen zoals de oprichting van het EFSF, het hieruit voortkomende ESM en het in stelling brengen van het OMT programma door de ECB wordt getracht om de schuldencrisis in Zuid Europa te bedwingen. De begrotingstekorten, dreigende deflatie, dalende grondstofprijzen en de toenemende staatsschulden zijn structureel evenals de beperkte economische groei en de afnemende binnenlandse vraag. IJsland heeft dan ook eieren voor zijn geld gekozen en heeft onlangs besloten om de EU kandidatuur in te trekken en Denemarken wil de aparte status behouden en geen verdere EU regelgeving. In China zijn de banken en de beurzen ondertussen ook in gevaar. De Chinese banken hebben zo’n 1,1 biljoen euro aan slechte leningen uitstaan bij ondernemingen. De totale Chinese schuld als percentage van de omvang van de economie is in tien jaar verdubbeld tot 300 procent.

De Euro

25 jaar geleden werden met het Verdrag van Maastricht op een Europese top de Europese Unie opgericht en de euro bedacht. Helmut Kohl en François Mitterrand waren de drijvende kracht achter het project. De euro moest er komen om politieke redenen. In Brussel werd het jubileum gevierd met de oplevering van een gloednieuw hoofdkwartier, gebouwd voor 321 miljoen euro. (ruim 80 miljoen meer dan begroot).  CDA coryfee en inmiddels 82-jarige Bert de Vries stelt een kleine dertig jaar later dat hij er achteraf spijt van heeft dat hij zich niet meer verzet heeft tegen het omzetten van de gulden in de euro en neemt het zichzelf kwalijk. Het was volgens hem een van de meest ingrijpende beslissingen die ze in die kabinetsperiode hebben genomen, met heel grote gevolgen. We hebben daar te gemakkelijk mee ingestemd, zo stelt hij in zijn boek “Ontspoord kapitalisme”, waar hij zeven jaar aan gewerkt heeft. Het is echter vrijwel onmogelijk om dit terug te draaien, alhoewel het Verenigd Koninkrijk dit uiteindelijk wel gelukt is. wordt gebruikt door ongeveer 350 miljoen mensen in twintig landen van de Europese Unie. Om de euro toekomstbestendig te maken, bereid de ECB zich voor op een digitale euro. Andrzej Domański, de minister van Financiën in de regering van premier Donald Tusk, van Polen dat toetreding van Polen tot de eurozone, die uit twintig EU-landen bestaat, op dit moment niet gerechtvaardigd is. Hij benadrukte zijn overtuiging dat het behoud van zijn nationale munt, de zloty, Polen in staat heeft gesteld om door uitdagingen zoals de mondiale financiële crisis te navigeren zonder in een recessie te vervallen.

De digitale Euro CDBC

Op 28 juni 2023 heeft de Europese Commissie een wetsvoorstel gepubliceerd dat de introductie van de digitale euro mogelijk maakt. De Europese Centrale Bank komt dit jaar nog met een eerste ontwerp en de voorkeur zal daarbij uitgaan van een account based versie waarbij je digitaal eerst moet inloggen in plaats van een contante privacy vriendelijke versie. Deze versie is al gefinancierd door middel van het Corona fonds. Eind 2023 werd besloten om al dan niet over te gaan naar de volgende fase en gewerkt aan de ontwikkeling van geïntegreerde diensten, het uitvoeren van tests en eventueel live pilots. Deze fase kan ongeveer drie jaar duren. Aan het eind van die fase wordt definitief besloten tot de uitgifte van de digitale euro. De EU werkt al jaren aan een digitale euro die op op de balans van het Eurosysteem zou komen te staan. Het Eurosysteem van de EU zou aansprakelijk zijn voor elke fout die wordt gemaakt bij de digitale euro-afrekening en wil dan ook de volledige controle behouden over de digitale uitgifte en afwikkeling van de euro. Betalen met de digitale euro moet overal en voor iedereen in de eurozone mogelijk zij en bij commerciële banken moet je hiervoor een gratis rekening kunnen openen. Winkeliers, behalve de kleinere zijn straks ook verplicht de digitale euro te accepteren als wettig betaalmiddel, maar mogen daar wel wat voor rekenen. Op het saldo wordt geen rente gegeven.
Onderzocht wordt nog hoe een e-wallet via een al of niet bestaande app gemakkelijk gebruikt kan gaan worden. Betalen met een bankpas behoort ook tot de opties, zowel in winkels als bij webshops. Transacties tussen particulieren onderling moeten ook mogelijk gaan worden. De EU commissie wil het gebruik van de digitale euro ook offline mogelijk maken. In het geval van een cyberaanval of een internetstoring moet het betalen bij betaalterminals mogelijk blijven. Om te voorkomen dat de EU kan zien waaraan de digitale euro wordt besteed en de privacy in gevaar komt moet het betalingssysteem via commerciële banken gaan lopen en niet via de Europese Centrale Bank (ECB).
De ECB geeft nu alleen nog contant geld uit en heeft steeds minder grip op het digitale betalingsverkeer. Ook de populariteit van van andere cryptocurrencie is een gevaar voor de EU omdat , landen als China, ook al werken aan een eigen digitale munt. Het Europees Parlement en de lidstaten en de ECB moeten er nog akkoord mee gaan. De verwachting is dat invoering niet voor 2028 plaatsvindt. De Europese Commissie (EC) wil wel dat contant afrekenen overal beschikbaar blijft en wil landen aansporen om de systemen voor contant geld te behouden, door bijvoorbeeld winkeliers te verplichten om cashgeld te blijven accepteren en het bij hen mogelijk te maken om contant geld opnames mogelijk te maken, zelfs als klanten niets zouden kopen. Nederland heeft als EU lidstaat een aantal harde randvoorwaarden gesteld. Zo moet de privacy zijn gewaarborgd, mag de munt niet programmeerbaar zijn en moet duidelijk zijn dat de digitale euro echt iets toevoegt.  Tegenwoordig is de euro de munteenheid van 19 EU-landen en meer dan 340 miljoen Europeanen. De muntunie tussen landen met verschillende groei blijkt rampzalig en wankelt. Een digitale euro moet leiden tot lagere kosten voor bijvoorbeeld financiële transacties, toegang tot financiële diensten voor een breed publiek en moet zo ontworpen zijn dat het veilig is. Dat zei koningin Máxima begin november 2022 op een topconferentie over de digitale euro in Brussel. Máxima is pleitbezorger van de secretaris-generaal van de Verenigde Naties (VN) voor inclusieve financiering voor ontwikkeling (afgekort UNSGSA). In oktober hield Máxima een toespraak bij het Internationaal Monetair Fonds (IMF) in Washington over digitaal geld. De conferentie werd georganiseerd door de Europese Commissie en de Europese Centrale Bank (ECB). De commissie, het dagelijks bestuur van de Europese Unie, is van plan komend voorjaar een wetgevend voorstel voor de digitale euro in te dienen. Nederland heeft de controle over zijn valuta uit handen gegeven aan de EU en ECB. Volgens de SP moet het betaalstelsel minder afhankelijk worden van de commerciële banken, die de kredietcrisis veroorzaakten met riskante beleggingen en complexe derivatenhandel. De Europese Centrale Bank (ECB) wil in 2026 de digitale euro in het leven roepen als alternatief voor de chartale euro (bankbiljetten en munten). Europeanen (en later waarschijnlijk ook niet-EU-burgers en -bedrijven) kunnen dan een betaalrekening openen bij de ECB zelf. Nu kan dat alleen bij gewone banken, die betaalrekeningen in girale euro’s aanbieden. Digitale euro’s kunnen concurreren met girale euro’s, omdat ze op dezelfde manier gebruikt worden: voor elektronische betalingen via een app, betaalrekening of betaalpas. Girale euro’s zijn een vorm van privaat geld, omdat ze door private instellingen (commerciële banken) worden beheerd en uitgegeven. Contant geld is publiek geld, want alleen de ECB (een overheidsinstantie) heeft het recht eurobankbiljetten te drukken. De ECB is bang de grip op haar geldstrategie, en daarmee op de waardeontwikkeling en beschikbaarheid van de euro, te verliezen. Dat is het belangrijkste motief van de ECB om voor een digitale euro te pleiten. De centrale bank wil met een digitale euro voorkomen dat de euro in het internationale betalingsverkeer op den duur wordt verdrongen door de Libra van Facebook of de Chinese e-yuan.  In 2014 gaf toenmalig minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem al toe dat er noodscenario’s zijn die in werking treden als de euro ten onder gaat en op verzoek van 2e Kamerleden Pieter Omtzigt en Derk Jan Eppink (JA21) werden de stukken hierover alsnog vertrouwelijk aan de 2e Kamer gestuurd.

De staatsschulden van de eurolanden zijn vorig jaar licht gedaald, maar waren aan het einde van 2023 nog altijd torenhoog. Het totaal aan schulden in de eurozone was even hoog als 88,6 procent van de omvang van de economie.


Bronnen; Reuters, CBS, FDDe Volkskrant, The Wall Street Journal DPG, NOS, NRC, Reuters, Wikipedia, ANP, AD, RTL, ScientiasOverheid, faillissementen, Nieuws , Rechtspraak