Boek Extremisme Terrorisme en Nationale Veiligheid
Ā
VEILIGHEIDSDIENSTEN (A-J)
VEILIGHEIDSDIENSTEN (K-W)
ONDERWERPEN
- ā Al Qaida
- ā Alert State
- ā China
- ā Defend Netherlands
- ā Geuzenbond
- ā Ghost
- ā Hamas
- ā Hezbollah
- ā Houthi’s
- ā ISIS / IS-K
- ā Jihadisme
- ā Kinahan Kartel
- ā Kyndril
- ā Kyndryl / Solvinity
- ā Liwa ad-Quds
- ā Nhameduh
- ā Nordstream
- ā Onlusten en rellen
- ā Overheidsplannen
- ā Palantir & Schwarz
- ā PKK
- ā RAF
- ā Rechts Extremisme
- ā Rusland
- ā Spionage Hongarije
- ā Technologie-soevereiniteit
- ā Terreur & Gijzelingen
- ā Wiv 2017
De Nederlandse inlichtingendiensten opereren achter de schermen om te voorkomen dat ons land ten onder gaat aan de groeiende dreiging van extremisme, terrorisme, spionage en cybercriminaliteit.
De steeds toenemende dreiging van buitenlandse actoren waaronder China en Rusland vraagt om een constante waakzaamheid en een omzichtig buitenlandbeleid. Tegelijkertijd dwingen snelle technologische ontwikkelingen waaronder AI (artificial intelligence) tot scherpe keuzes tussen exportbelangen en nationale veiligheid.
Aan de hand van concrete opgetekende casuĆÆstiek over extremisme en terrorismedreiging leest u in dit boek hoe complex en soms langslepend onderzoeken kunnen zijn en hoe complex het werk van de diensten is.
Dat veel zaken soms na maanden speurwerk en diepgravend onderzoek pas worden opgelost leest u aan de hand van vele waargebeurde casus. Zoān 10.000 aangiften van ernstige misdrijven blijven volgens de volgens Crime Harm Index van de rekenkamer op de plank liggen, zelfs zaken die prioriteit hadden.
In de eerste helft van dit jaar zijn in Nederland voor het eerst minder aanslagen met explosieven geregistreerd, meldt de werkgroep Offensief tegen Explosies. In de eerste zes maanden van 2026 waren er 581 explosies of pogingen daartoe bij huizen, bedrijfspanden en voertuigen. Dat zijn er 124 minder dan dezelfde periode een jaar eerder. Het Offensief ziet voor het eerst sinds de start van het initiatief in 2024 een daling van het aantal gerichte explosies.
De inlichtingen- en veiligheidsdiensten AIVD en MIVD krijgen ruimere mogelijkheden om zogeheten ‘evidente tegenstanders’ op te sporen en aan te pakken. Via internetconsultatie.nl kunnen burgers en belanghebbenden reageren op het wetsvoorstel dat dit mogelijk moet maken.
Met de nieuwe wetgeving krijgen de diensten meer bevoegdheden om sneller en gerichter op te treden, bijvoorbeeld tegen hackers. Zo hoeven zij vooraf geen toestemming meer te vragen voor het digitaal volgen van een individuele hacker. Wanneer de Russische geheime dienst als evidente tegenstander is aangemerkt, kunnen de AIVD en MIVD direct alle hackers aanpakken die vermoedelijk voor deze dienst opereren. De toetsing vindt in zulke gevallen achteraf plaats: de toezichthouder controleert op rechtmatigheid en heeft de bevoegdheid om lopende operaties bij overtredingen direct stil te leggen.
Daarnaast verruimt de wet de mogelijkheden voor de veiligheidsdiensten om samen te werken met het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties. De diensten kunnen organisaties wijzen op dreigende risico’s, maar ook gerichte informatie bij hen vorderen. Dit betreft onder meer banken, universiteiten en online platforms.
Ook de onderlinge informatie-uitwisseling wordt versoepeld. De MIVD en de krijgsmacht kunnen makkelijker gegevens delen, en de samenwerking met medeoverhedenĀ zoals de Dienst JustitiĆ«le Inrichtingen (DJI) en de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) krijgt een expliciete wettelijke basis.
Het toezicht op de uitvoering van de wet wordt gestroomlijnd en ondergebracht bij Ć©Ć©n centrale toezichthouder: het College van Toetsing en Toezicht (CTT). Hiermee worden de taken van de huidige Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) en de Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB) samengevoegd. Beide instanties uitten de afgelopen jaren regelmatig kritiek op de werkwijze van de AIVD en MIVD, met name waar het ging om het verzamelen van gegevens over individuen en het langdurig bewaren van grote hoeveelheden persoonsgegevens.
Rond 22.00 uur zaterdagavond 25 juli reed Abdul B. met een via vrienden gehuurde witte bestelbus met hoge snelheid in op een groep mensen nabij de Potsdamer Platz, in de wijk Tiergarten. De bus kwam tegen een boom tot stilstand, waarna hij uitstapte en met een machette omstanders aanviel. In de bus werd zijn mobiele telefoon gevonden. De politie sluit niet uit dat er meer mensen in het voertuig zaten. De aanslag op de Pride in Berlijn was een islamistische terreurdaad. Alles wijst daarop, zegt minister van Binnenlandse Zaken Dobrindt. De de 21-jarige dader Abdul B., is nog altijd voortvluchtig. Wel is de politie met 2000 man naar hem op zoek en bij een huiszoeking in zijn appartement in de wijk Schƶneberg hebben ze onder meer mobiele telefoons in beslag genomen. Bij de aanslag kwam een vrouw om het leven. Volgens Dobrindt zijn er bij de aanslag 29 gewonden gevallen. Eerder werd gesproken over zestien gewonden. Abdul B. viel nadat hij met een busje op bezoekers van het evenement was ingereden, met een machete omstanders aan en verwondde meerdere mensen zwaar. Kort na de aanslag werd een foto vrijgegeven van B., die eerder door een wereldvreemde rechter werd veroordeeld tot slechts een voorwaardelijke gevangenisstraf van 1 jaar en tien maanden wegens het voorbereiden van een terroristisch misdrijf. Het Openbaar Ministerie was tegen dat vonnis in beroep gegaan. De politie liet eerder weten dat Abdul B. banden heeft met “islamistische kringen”. De man is van Libanese komaf en in 2005 geboren in Berlijn. Zijn moeder kreeg in 2002 de Duitse nationaliteit.Ā
Abdul B. had als tiener al de aandachtĀ getrokken in de islamitische scene van Berlijn en vanaf zijn zestiende werd hij door veiligheidsdiensten al in de gaten gehouden. B. moest van de rechter deelnemen aan een de-radicaliseringsprogramma. Volgens onderzoekers werd B. toen gedeeltelijk geobserveerd en werd ook zijn telefoon gemonitord. Nadat hij een foto van een wapen op sociale media had geplaatst, werd er een doorzoeking in zijn huis uitgevoerd, maar het wapen bleek een speelgoedwapen te zijn. Abdul B. zatĀ nog in een zogenaamd clearingproces, wat betekent dat het counselingcentrum nog niet had besloten hem als counselinggeval op te nemen. Er hadden slechts twee afspraken plaatsgevonden, de derde zou eind juli volgen. Deze waren aanvankelijk vrijwillig. In de counselingsessies bleek AbdulĀ B.alĀ een complex geval te zijn wat betreft zijn ideologische houding. Hij was vriendelijk en aangepast geweest, maar de adviseurs hadden twijfels over de ernst van de gesprekken. Abdul B. werd geclassificeerd als een islamitische “bedreiging” en de veiligheidsautoriteiten beoordeelden hem als geradicaliseerd en klaar om geweld te gebruiken. Hij probeerde naar SyriĆ« te reizen om zich aan te sluiten bij de terroristische groep “Islamitische Staat” enĀ werdĀ eind 2025 gearresteerd op een terugreis vanuit Libanon op de luchthaven BER in Berlijn. Totzijn veroordeling in mei zat hijĀ in hechtenisĀ op verdenking van het voorbereiden van een terroristisch misdrijf.
De NAVO gaat een samenwerking aan met het omstreden Palantir en het Maven Smart System (MSS). Het Maven Smart System (MSS) van Palantir wordt onder meer ingezet in Gaza en OekraĆÆne. In de Verenigde Staten gebruikt de immigratiedienst ICE de software van Palantir voor het opsporen van migranten. Volgens Amnesty International leidt het gebruik van deze technologie in sommige gevallen tot mensenrechtenschendingen. Ondanks de kritiek op zowel het bedrijf als de software worden de banden met Palantir verder aangehaald. Het verbreken van die samenwerking is niet eenvoudig omdat het AI systeem momenteel geldt als een van de toonaangevende AI-systemen voor militaire toepassingen. MSS kan in hoog tempo potentiĆ«le doelwitten identificeren, informatie uit uiteenlopende bronnen verzamelen en deze met elkaar combineren. Ook tijdens de aanvallen van de Verenigde Staten en IsraĆ«l op Iran werd het systeem op grote schaal door het Amerikaanse leger ingezet. et de inzet van MSS verwacht de NAVO sneller en efficiĆ«nter te kunnen opereren en de samenwerking tussen de krijgsmachten van de lidstaten te verbeteren. Naast de inlichtingendiensten maakt ook Defensie gebruik van software van Palantir. Het Maven Smart System wordt momenteel door Defensie geĆ«valueerd.
De enquĆŖtecommissie heeft laten weten dat er opnieuw personen worden bedreigd. Tijdens de verhoren de afgelopen vijf weken ging het al vaker over de grote impact die bedreigingen hadden in de coronatijd. Bij het verhoor van de oud-scholierenvertegenwoordiger van het Laks, Nienke Luijckx bleek vorige week dat zij opnieuw te maken had gekregen met bedreigingen. Ze zei dat het in aanloop naar haar verhoor “onrustig” was. Meerdere getuigen worden of zijn bedreigd voor of na hun verhoor. Om wie het precies gaat of wat voor bedreigingen het zijn, is niet bekendgemaakt, maar dit wordt wel onderzocht. Getuigen die opgeroepen worden door de commissie zijn verplicht om te komen en worden onder ede verhoord. De bedreigingen raken dus ook aan het werk van de commissie, zegt De Kort: “Getuigen moeten in alle vrijheid en veiligheid kunnen verklaren tijdens hun verhoor”. De getuigen verklaarden dat ze tijdens de pandemie ook al bedreigd werden. OMT-lid Marion Koopmans kon destijds “niet meer vrijuit bewegen”, zei ze in haar verhoor. Een ander bedreigd OMT-lid, KĆ”roly Illy, verklaarde dat er destijds te weinig gebeurde met zijn aangiftes. Ferd Grapperhaus, oud-minister van Justitie, vertelde aan de commissie dat hij ook veelvuldig is bedreigd tijdens de coronacrisis. Hij werd om die reden streng beveiligd. Oud-OMT-voorzitter Jaap van Dissel zei in zijn verhoor dat hij zich zorgen maakt of wetenschappers zich nog wel durven uit te spreken.
De Corona enquĆŖtecommissie heeft laten weten dat er opnieuw personen worden bedreigd. Tijdens de verhoren de afgelopen vijf weken ging het al vaker over de grote impact die bedreigingen hadden in de coronatijd. Bij het verhoor van de oud-scholierenvertegenwoordiger van het Laks, Nienke Luijckx bleek vorige week dat zij opnieuw te maken had gekregen met bedreigingen. Ze zei dat het in aanloop naar haar verhoor “onrustig” was. Meerdere getuigen worden of zijn bedreigd voor of na hun verhoor. Om wie het precies gaat of wat voor bedreigingen het zijn, is niet bekendgemaakt, maar dit wordt wel onderzocht. Getuigen die opgeroepen worden door de commissie zijn verplicht om te komen en worden onder ede verhoord. De bedreigingen raken dus ook aan het werk van de commissie, zegt De Kort: “Getuigen moeten in alle vrijheid en veiligheid kunnen verklaren tijdens hun verhoor”. De getuigen verklaarden dat ze tijdens de pandemie ook al bedreigd werden. OMT-lid Marion Koopmans kon destijds “niet meer vrijuit bewegen”, zei ze in haar verhoor. Een ander bedreigd OMT-lid, KĆ”roly Illy, verklaarde dat er destijds te weinig gebeurde met zijn aangiftes. Ferd Grapperhaus, oud-minister van Justitie, vertelde aan de commissie dat hij ook veelvuldig is bedreigd tijdens de coronacrisis. Hij werd om die reden streng beveiligd. Oud-OMT-voorzitter Jaap van Dissel zei in zijn verhoor dat hij zich zorgen maakt of wetenschappers zich nog wel durven uit te spreken. De verhoren gaan na het reces verder.
De Nordstream pijpleidingen raakten door sabotage 26 september 2022 door explosieven op meerdere plaatsen ernstig beschadigd en er kwam 485 duizend ton methaangas vrij. Onduidelijk was wie heeft toegestaan dat OekraĆÆense saboteurs zo vrij konden opereren op het grondgebied van een andere staat. Moderne inlichtingendiensten beschikken tenslotte over satellieten, elektronische intercepties, HUMINT (mensen op de grond) en samenwerking met andere diensten. Voor een operatie van deze schaal, inclusief het gebruik van militaire explosieven en een zeiljacht dat wekenlang rondvoer, was het feitelijk onmogelijk dat dit alles volledig onopgemerkt bleef. De speciale diensten van de NAVO, de CIA en de MIVD waren echter wel degelijk al vanaf de planning op de hoogte van de geplande aanslag met een gehuurd plezierjacht. Rusland vroeg daarom bij de Veiligheidsraad van de VN om een internationaal onderzoek, maar dat werd afgewezen. Duitsland heeft zich echter toch vastgebeten in het onderzoek en vaardigde in juni 2024 een eerste internationaal aanhoudingsbevel uit voor Volodymyr Zhuravlov, een OekraĆÆner die toen nog in Polen woonde. Hij werd uiteindelijk in september 2025 in de buurt van Warschau in Polen opgespoord en gearresteerd. Polen weigerde hem echter uit te leveren aan Duitsland. Vandaag werd hij in KroatiĆ« alsnog gearresteerd. Het Duitse Openbaar Ministerie meldt dat hij met een Europees arrestatiebevel in de Kroatische plaats Pula is aangehouden. Serhii K. (Serhii Kuznetsov): In 2025 werd ook de leider in ItaliĆ« gearresteerd en zijn rechtszaak begint dit najaar in Hamburg. Serhii K. is volgens het Duitse Openbaar Ministerie een voormalig medewerker van de OekraĆÆense inlichtingendienst SBU (en voormalig militair). Het plan voor de aanslag zou zijn bedacht tijdens een borrel van OekraĆÆense officieren en zakenmensen. Zakenlui financierden de hele operatie, die zoān 300.000 dollar kostte (272.000 euro).
De AIVD en de MIVD maken op grote schaal en op verschillende plekken in hun organisaties gebruik van bulkdatasets. Een bulkdataset is een omvangrijke gegevensverzameling waarvan het merendeel betrekking heeft op personen of organisaties die geen onderwerp van onderzoek door de diensten zijn en dat ook niet worden.
Het gebruik van bulkdatasets is in de loop der jaren door de opkomst van kunstmatige intelligentie (AI) sterk toegenomen. De diensten verwerven deze datasets via de inzet van meerdere bevoegdheden, waarvoor verschillende regels gelden. Omdat steeds meer afdelingen met bulkdatasets werken, is een versnipperd datalandschap ontstaan zonder centrale regie.
In een recent toezichtrapport concludeerde de Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) dat een aantal belangrijke waarborgen voor het gebruik van deze bulkdatasets niet op orde is. Hierdoor bestaan verhoogde risicoās op onrechtmatigheden en onzorgvuldigheden risico’s die zich in sommige gevallen ook daadwerkelijk hebben verwezenlijkt.
Hoewel het gebruik van bulkdatasets essentieel is voor de uitvoering van de wettelijke taken van de diensten, vormt het tevens een aanzienlijke inbreuk op de privacy van de betrokkenen. Nieuwe technologische ontwikkelingen op het gebied van AI en geautomatiseerde data-analyse kunnen de effectiviteit van het datagebruik vergroten, maar schroeven daarmee ook de privacyinbreuk verder op.
De belangrijkste bevindingen uit het CTIVD-rapport betreffen zowel technische tekortkomingen in de systemen als procedurele gebreken in de naleving van het beleid en de geldende wet- en regelgeving:
Gegevensverzamelingen worden soms onterecht niet als bulkdataset aangemerkt. Verschillende afdelingen hanteren eigen soms onrechtmatige werkwijzen. Wanneer een dataset niet als bulkdataset wordt gekwalificeerd, heeft dit grote gevolgen voor de verdere verwerking. Er ontbreekt bovendien een besliskader dat oog heeft voor de cumulatieve inbreuk bij het in samenhang gebruiken van afzonderlijke bulkdatasets. Ook de invulling en weging van het criterium āopenbare toegankelijkheidā schiet tekort. Het gevolg is dat er onvoldoende zicht is op het verstrijken van beoordelingstermijnen.
Naast het ontbreken van centrale regie zijn er ernstige procedurele en technische tekortkomingen in het toegangsmanagement. Zo zijn er meerdere gevallen aan het licht gekomen waarin medewerkers onrechtmatig toegang hadden tot bulkdatasets met een (strikt) beperkt toegangsregime, terwijl zij daartoe niet meer bevoegd waren. Ook het loggen van data-activiteiten biedt onvoldoende inzicht voor een goede beoordeling van de processen.
De wet biedt in beginsel waarborgen bij de verwerking van bulkdatasets. Met de inwerkingtreding van de Tijdelijke wet is voorzien in kaders waarin onder meer aandacht is voor de privacyinbreuk bij verdere verwerking en het voorkomen dat datasets langer worden gebruikt dan noodzakelijk. De CTIVD stelt vast dat deze wettelijke waarborgen weliswaar toereikend zijn, maar dat de voornaamste risicoās ontstaan bij de uitvoering ervan door de diensten zelf:
Het gebruik van bepaalde bulkdatasets ter ondersteuning van de taakuitvoering is feitelijk onrechtmatig wanneer hiervoor een expliciete wettelijke grondslag ontbreekt. Weliswaar beperken de diensten in zulke gevallen zelf de toegang, maar dat neemt niet weg dat wettelijke waarborgen voor periodieke beoordeling en toegangsregimes buiten spel blijven.
Uit de bevindingen over langdurig gebruik blijkt dat gevoelige bulkdatasets in de praktijk vaak worden verworven met algemene bevoegdheden (A-bulkdatasets) in plaats van bijzondere bevoegdheden (B-bulkdatasets). De mate van inbreuk bij verdere verwerking moet leidend zijn bij de toepassing van waarborgen. Dit sluit aan bij het toetsingskader van de Tijdelijke regeling, waarin de mate van privacyinbreuk doorslaggevend is voor het toegangsregime.
Periodieke beoordelingen worden niet altijd tijdig uitgevoerd. Daarnaast doen zich risicoās voor bij het handmatig vernietigen van bulkdatasets en worden gegevens in het technisch voortraject langer bewaard dan noodzakelijk en proportioneel is. Gedurende het onderzoek van de CTIVD heeft de MIVD inmiddels een aantal bulkdatasets vernietigd die ten onrechte werden bewaard.
De volledige duiding van extremisme, terrorisme en de Nederlandse veiligheidsstructuur staat uitgewerkt in het boek.naslagwerk Nationale Veiligheid. Klik hier voor de directe bestelpagina.
Ook verkrijgbaar als E-book
Terug naar blogoverzicht
Reactie achterlaten?
Deze informatieve blog wordt u aangeboden door BVS Taxi Ter Aar
Om uw privacy en de veiligheid van deze website optimaal te waarborgen, maken wij geen gebruik van een online contactformulier.
U kunt uw reactie of vraag direct en veilig sturen naar onze redactie@bvs.nl via onderstaande knop.
Leave a Reply