De rubriek Wereldnieuws bestaat vanwege de lengte nu uit 7 delen waarvan dit het 3e deel is. Ga hier naar: deel 4, deel 5, deel 6, deel 7
Wereldnieuws deel 3
Problematische lidstaten
België
België heeft een zorgwekkende staatsschuld, rond de 110% van het BBP in 2025, wat een van de hoogste ratios in de EU is. Het begrotingstekort wordt geschat op ongeveer 4,6% van het BBP. In 2024 stond België al onder verscherpt toezicht van de EU vanwege de hoge schuldenlast en het begrotingstekort. Andere EU-landen zoals Frankrijk en Italië hebben vergelijkbare problemen. Er is sprake van een mogelijk “Grieks scenario” als er geen maatregelen worden genomen.
Kredietbeoordelaar Moody’s dreigt om de rating te verlagen als de regering het begrotingstekort en de overheidsschuld niet onder controle krijgt en moet de concurrentiekracht herstellen, want die is de voorbije jaren verzwakt door de stijging van de loonkosten en hoge energieprijzen.
In 2024 werden er in België 11.549 bedrijven failliet verklaard. Een stijging van 8% ten opzichte van 2023 en het op twee na hoogste aantal ooit (na 2013 en 2018). Dit leidde tot een recordverlies van 27.187 banen. Vooral de bouw-, transport- en horecasectoren werden hard getroffen. De hoge schuldenlast en het begrotingstekort maken België kwetsbaar, vooral als de rentelasten stijgen of de economische groei stagneert. Allianz Trade voorspelt een daling van het aantal faillissementen in België met 5% in 2025.
Het Brussels Gewest dat bestaat uit de hoofdstad en omliggende gemeenten heeft een eigen parlement met een vast aantal zetels voor Nederlandstalige en Franstalige politici. Een regering moet uit meerderheden uit beide taalgroepen bestaan. In het Brussels Gewest zijn politici sinds de verkiezingen van juni 2024 na 541 dagen nauwelijks iets opgeschoten. Het begrotingstekort loopt ondertussen alsmaar verder op. Brussel heeft een structureel begrotingstekort en bijna 16 miljard euro schuld.
Afgelopen zomer is de kredietrating verlaagd en meerdere banken willen geen zaken meer doen met het gewest. Komend voorjaar is het geld op en dan dreigt een shutdown en komt de uitbetaling van ambtenarensalarissen in gevaar. De gesprekken over een nieuwe regering zitten muurvast. Partijen hebben blokkades opgeworpen. De Franstalige socialisten van PS willen absoluut niet samen met de rechtse Vlaams-nationalistische N-VA.
De crisis beperkt zich niet tot het Brussels Gewest alleen en kan ook de formatie van een nieuwe federale regering bemoeilijken, aangezien de taalgroepen en partijen die in Brussel blokkeren ook op federaal niveau een rol spelen. Als de hoofdstad van de Europese Unie te maken krijgt met een shutdown en niet aan haar financiële verplichtingen kan voldoen, heeft dit ernstige gevolgen voor de internationale reputatie van heel België. Brussel en België zijn hierdoor deels feitelijk onbestuurbaar geworden en stevenen af op de afgrond.
14 oktober 2025 vond in België een nationale staking plaats uit protest tegen geplande hervormingen van pensioenen, lonen en arbeidsvoorwaarden. De brede deelname had grote gevolgen voor transport, onderwijs en gezondheidszorg. Brussels Airport en Charleroi Airport bleven volledig gesloten en alle passagiersvluchten werden geannuleerd wegens personeelstekorten bij veiligheidsdiensten. Ook het openbaar vervoer ondervond zware hinder, in Vlaanderen reed slechts 60% van de bussen en trams en Brussel kampte met lange wachttijden. De NMBS bevestigt dat alle treinen rijden en legt extra verbindingen naar Brussel in. Reizigers en inwoners werd geadviseerd alternatieve vervoersmiddelen te voorzien en actuele reisinformatie te raadplegen.
Landen zoals Griekenland (tijdens de schuldencrisis) hadden veel ernstigere problemen, met schulden boven 180% van het BBP en geen toegang tot kapitaalmarkten. Ook Italië met een schuld rond 140% heeft hoge schulden. België moet van de EU nu een plan indienen om het begrotingstekort terug te dringen, wat waarschijnlijk leidt tot bezuinigingen en hervormingen. Dit kan pijnlijke maatregelen betekenen, zoals besparingen in de publieke sector of belastingverhogingen. De overheid heeft in het verleden moratoria op faillissementen ingesteld (bijvoorbeeld tijdens COVID-19) om bedrijven te beschermen. Soortgelijke maatregelen of steunmaatregelen voor getroffen sectoren (zoals bouw en transport) kunnen worden overwogen.
Op de financiële markten is een opvallende trend te zien: het renteverschil, of de zogenaamde ‘spread’, tussen Italiaanse en Duitse staatsobligaties is sterk afgenomen. Traditioneel wordt dit gezien als een teken dat Italië, lang beschouwd als een risicovolle lener, financieel stabieler wordt. De werkelijkheid is echter zorgwekkender. De daling van de spread is niet het gevolg van een verbetering in Italië, maar van een stijging van de Duitse rente. Dit signaal duidt op een groeiende financiële onzekerheid in de grootste economie van Europa. De Belgische regering bereidt de verkoop van bankaandelen voor om extra defensie-uitgaven te financieren om zo aan de NAVO eisen te kunnen voldoen.
Het gaat om participaties in BNP Paribas (5%) en mogelijk Belfius (20%), samen goed voor circa 4 miljard euro. Volgens een plan van vicepremier en minister van Financiën Jan Jambon (N-VA) vloeit 3 miljard euro naar militaire uitgaven en 1 miljard naar een defensiefonds. Strategische belangen in Proximus, Bpost, Umicore en Elia blijven behouden. De operatie zou de staat wel jaarlijks 100 à 150 miljoen euro aan dividenden kosten.
Een beslissing volgt tussen oktober en december 2025, bij de begrotingsopmaak voor 2026. 17 september ontvangen de eerste langdurig werklozen in België een brief van de Rijksdienst voor Arbeidsvoorziening (RVA) waarin staat dat hun werkloosheidsuitkering vanaf 1 januari 2026 wordt stopgezet. Het gaat om mensen die al meer dan twintig jaar zonder werk zijn. De maatregel maakt deel uit van het paasakkoord van de federale regering, dat werkloosheidsuitkeringen in de tijd beperkt om meer mensen aan het werk te krijgen.
De politieke onrust rond de begroting zorgt voor extra spanningen. Premier Alexander De Croo worstelt met het aannemen van de nieuwe begroting, waarbij verschillende partijen binnen de coalitie aarzelen over uitgaven en fiscale hervormingen. Het politieke debat wordt gekenmerkt door verhitte discussies over sociale uitgaven, energiebeleid en belastingmaatregelen. Critici wijzen erop dat de aandacht voor de drone‑incidenten deels afleidt van deze interne politieke kwesties, terwijl de druk op de regering toeneemt om zowel veiligheid als economische stabiliteit te waarborgen.
De Belgische minister van Binnenlandse Zaken Bernard Quintin liet premier Bart De Wever de Nationale Veiligheidsraad bijeen roepen. Op meerdere plaatsen in het land vlogen 4 november onbekende drones bij Belgische vliegvelden, zowel bij de militaire vliegvelden van Florennes en Kleine-Brogel als bij de burgerluchthavens van Brussel en Luik. Het luchtruim moest tot tweemaal toe worden gesloten. Op de luchthaven van Brussel strandden volgens Belgische media 500 tot 1000 reizigers. De Belgische minister van Defensie Theo Francken moest de talkshow De tafel van Tine verlaten, toen bleek dat het er ‘iets groters’ gaande was. Later bleek het te gaan om valse of verkeerd geïnterpreteerde meldingen.
Als onderdeel van bredere plannen om extra middelen te genereren voor onderhoud en investeringen in het wegennet is er een vergevorderde beleidsplan om Nederlanders mee te laten betalen. Een beoogde wegenvignet zou gelden voor alle voertuigen tot 3,5 ton die gebruikmaken van Belgische wegen, ongeacht het land van registratie. Zowel Belgische als buitenlandse automobilisten zouden verplicht zijn een digitaal vignet aan te schaffen. In de huidige voorstellen wordt uitgegaan van een jaarlijks tarief van circa 100 euro per voertuig, met mogelijke tariefvariaties afhankelijk van voertuigtype of -leeftijd.
Met deze maatregel wil België expliciet ook buitenlandse weggebruikers laten bijdragen aan de kosten van het Belgische wegennet. Jaarlijks rijden grote aantallen Nederlandse automobilisten België binnen, onder meer voor doorreis, tanken of grensoverschrijdend winkelen. Het nieuwe vignet zou ervoor zorgen dat deze groep voortaan meebetaalt zodra zij gebruikmaakt van Belgische wegen, ongeacht de duur of het doel van het verblijf. De uitvoering zou plaatsvinden via een digitaal systeem op basis van kentekenregistratie. Controle en handhaving zouden elektronisch gebeuren, vergelijkbaar met bestaande systemen voor vrachtverkeer. Hierdoor is geen fysieke tolpoort of sticker nodig en kan ook bij grensoverschrijdend verkeer effectief worden gehandhaafd. Indien het politieke besluitvormingsproces wordt afgerond, wordt een invoering op zijn vroegst rond 2027 verwacht.
Frankrijk
Frankrijk bevindt zich in een kritieke situatie. In 2023 was er al een begrotingstekort van 5,8 procent en dat is na drie jaar nog 5,1%. De rente op staatsobligaties stijgt ondertussen flink door de politieke onzekerheid. Centrale banktopman François Villeroy de Galhau waarschuwde eerder al voor de kwetsbare overheidsfinanciën en Moody’s verlaagde de vooruitzichten voor de kredietstatus van stabiel naar negatief, terwijl de rating zelf werd gehandhaafd op Aa3.
Plaatsvervangend topvrouw van het Internationaal Monetair Fonds Gita Gopinath waarschuwde in augustus 2025 bij haar afscheid dat obligatiemarkten wereldwijd ‘in een kwetsbare positie’ verkeren en wees daarbij ook expliciet op de ernstige situatie in Frankrijk die het waarschijnlijk tot in 2029 niet zal lukken om de begrotingstekorten terug te brengen tot de EU norm. Om de tekorten te financieren geeft Frankrijk staatsobligaties uit ter waarde van 11,5 miljard euro, waarvan 2,5 miljard inflatie-gebonden.
De begrotingscijfers van Frankrijk verslechteren sneller dan werd verwacht doordat de regering wordt belemmerd om belangrijke beleidsuitdagingen aan te pakken. Het Assemblée Nationale is versnipperd sinds de verkiezingen, waardoor het doorvoeren van hervormingen of zware bezuinigingen politiek vrijwel onmogelijk is.
De financiële situatie van Frankrijk, met de stijgende schulden en de politieke uitdagingen, vormt een risico voor de eurozone. Het herstellen van de Franse overheidsfinanciën is van cruciaal belang voor de economische toekomst van zowel Frankrijk als de gehele eurozone.
Vorig jaar kondigde Macron nog aan dat het defensiebudget bijna wordt verdubbeld tot 64 miljard euro in 2027, inclusief extra uitgaven van 3,5 miljard in 2026 en 3 miljard in 2027. Hiervan wordt onder andere een nieuw vliegdekschip gebouwd, dat net als zijn voorganger nucleair aangedreven zal worden. Het 310 meter lange schip krijgt ruimte voor 30 gevechtsvliegtuigen en ongeveer 2000 bemanningsleden. Door de nucleaire aandrijving kan het jarenlang zonder nieuwe brandstof varen. De bouw kost naar verwachting ongeveer 10 miljard euro. Naast de bouw van het nieuwe vliegdekschip kondigde Macron ook een extra investering in defensie aan om het leger te versterken. Met 200.000 actieve militairen heeft Frankrijk, na Polen, het grootste leger van de Europese Unie. Het aantal reservisten moet de komende vier jaar stijgen van 40.000 naar 80.000.
Er moet zo’n 126 miljard euro bezuinigd worden om tegen 2032 de staatsschuld te stabiliseren. De hoge staatsschulden van Frankrijk, Italië en Spanje maken de Economische en Monetaire Unie (EMU) zeer kwetsbaar. De Franse staatsschuld is al opgelopen tot 3,5 biljoen euro, Italië 3,1 biljoen euro en Duitsland met 2,9 biljoen.
Wat deze schuldenberg extra gevaarlijk maakt, is het wegblijven van economische groei in combinatie met een hardnekkig hoge inflatie. Nadat de Franse economie begin 2026 met 0,2 procent kromp, bleek de inflatie in de eurozone halverwege het jaar weer te zijn opgelopen tot 3,4 procent. De consumentenprijzen blijven ver boven de officiële doelstelling van 2 procent van de Europese Centrale Bank (ECB) steken. De eurozone bevindt zich hiermee in de gevarenzone van stagflatie: stagnerende groei, stijgende prijzen en een onhoudbare rentelastenpolitiek. Dat is voor de ECB een duivels dilemma want als zij de rente verhoogt om de inflatie te bestrijden, stijgen de Franse rentelasten op de schuld nog sneller. Als zij de rente verlaagt om de economie te stimuleren, blijft de inflatie te hoog.
De Franse minister van Onderwijs heeft 8 oktober 2026 als reactie op de aanhoudende felle protesten in Frankrijk een noodplan aangekondigd. Op korte termijn wil hij meer dan 3000 extra leerkrachten inzetten. De docenten moeten volgens minister Geffray gaan werken op de 514 scholen waarbij het lerarentekort het grootst is. Volgens de minister kunnen de meesten al voor volgende week dinsdag aan de slag. Daarnaast wordt er met “de Franse slag” geld vrijgemaakt om na de herfstvakantie, die in Frankrijk van 17 oktober tot 2 november duurt, tijdelijk personeel in te huren. Waar het geld vandaan gehaald moet worden is nog onduidelijk. De inflatie in Frankrijk loopt ondertussen gestaag op en ligt rond de 3 tot 3,4 % (HICP).
Duitsland zit in stagnatie, terwijl Italië ’s staatsschuld stijgt naar meer dan drie biljoen (140 procent van het bbp). Italiaanse banken en verzekeraars zoals Intesa Sanpaolo, UniCredit, Generali en Unipol bezitten 764 miljard euro aan obligaties, waarvan Frankrijk naar schatting 14 procent in portefeuille heeft. Ook Spanje kampt met hoge schulden, waardoor de kwetsbaarheid van de eurozone verder toeneemt.
Politieke chaos, oplopende schulden en stijgende rentelasten dreigen de Franse economie te verlammen en de eurozone te destabiliseren. Frankrijk staat in 2025 voor aanzienlijke economische uitdagingen. De financiële situatie heeft geleid tot een afwaardering door Fitch naar AA- en de rente op Franse staatsobligaties is gestegen door aanhoudende politieke onzekerheid. De Franse centrale bank heeft gewaarschuwd voor de kwetsbaarheid van de overheidsfinanciën, wat de noodzaak benadrukt om de uitgaven te beheersen. De Franse staatsschuld heeft inmiddels een recordhoogte bereikt van 3,3 biljoen euro (113,7% BBP). De schuld is in slechts drie maanden met meer dan 71 miljard euro gestegen.
Donald Trump stelde tijdens zijn presidentschap herhaaldelijk dat de Verenigde Staten structureel hogere prijzen betalen voor geneesmiddelen dan andere landen. Volgens gegevens van de Amerikaanse overheid lagen de prijzen van merkgeneesmiddelen in de Verenigde Staten gemiddeld twee tot drie keer hoger dan in West Europa. Trump verklaarde dat farmaceutische bedrijven deze prijsverschillen compenseerden door lagere prijzen te accepteren in landen met prijsregulering terwijl zij hogere prijzen hanteerden op de Amerikaanse markt waar directe prijscontrole grotendeels ontbreekt.
Trump wil internationale prijsverschillen verkleinen. Zijn redenering is dat als andere landen hogere prijzen zouden betalen farmaceutische bedrijven minder noodzaak zouden hebben om hoge prijzen aan de Verenigde Staten te rekenen. In officiële verklaringen stelde hij dat buitenlandse regeringen volgens hem profiteerden van Amerikaanse consumenten doordat zij lagere prijzen onderhandelden die indirect werden gesubsidieerd door hogere Amerikaanse betalingen.
De Amerikaanse regering onder Trump zet daarom buitenlandse prijsregulering onder druk met handelsdreigingen tegen Frankrijk. Tegelijkertijd introduceerde Trump beleidsvoorstellen zoals het most favored nation model waarbij Amerikaanse Medicare prijzen zouden worden gekoppeld aan de laagste internationale prijzen. Het verhogen van geneesmiddelenprijzen in andere landen werd door Trump gepresenteerd als een middel om de totale wereldwijde prijsstructuur te herverdelen zodat Amerikaanse patiënten minder zouden betalen.
Trump heeft publiekelijk verklaard dat hij een telefoongesprek heeft gehad met de Franse president Emmanuel Macron waarin hij Frankrijk onder druk zette om de prijzen van geneesmiddelen te verhogen door te dreigen met het instellen van invoerheffingen van 25 procent op alle Franse export naar de Verenigde Staten. Trump eiste van Macron om de medicijnprijzen in Frankrijk te verhogen. Macron zou eerst geweigerd hebben waarna Trump dreigde met een importtarief van 25 procent op alle Franse goederen. Trump zei vervolgens dat Macron akkoord ging met de verhoging van de medicijnprijzen van circa tien naar circa dertig dollar per stuk volgens zijn weergave Trump heeft gezegd dat andere landen soortgelijke afspraken hebben gemaakt na dreigementen met tarieven. Macron ontkent de afspraken.
Donald Trump dreigt ook de EU met nieuwe heffingen als vergelding voor de boete van 890 miljoen euro die de Europese Commissie in juli 2026 oplegde aan Alphabet. Op zijn social-media kanaal Truth schrijft hij een onderzoek te zullen starten naar de Europese praktijk van het ‘beroven van Amerikaanse bedrijven’. Trump belooft in zijn bericht dat de boete zal worden teruggedraaid en dat Europa zo snel mogelijk een ‘substantiële HEFFING’ opgelegd zal krijgen. De Europese Commissie bestrafte Alphabet met een recordboete van 890 miljoen euro, vanwege Google’s misbruik van zijn machtspositie. De VS handelsgezant wijst erop dat de hoogte van alle boetes die Alphabet tot nu toe heeft opgelegd gekregen, de EU-contributie van de meeste lidstaten overstijgt. ‘Tel de grootste staatsteunoperatie ooit aan Airbus daarbij op en het wordt duidelijk dat de EU de aanval doorzet op de meest succesvolle bedrijven van de VS.’
Ook andere landen, zoals Frankrijk, Duitsland en Spanje, kampen met economische druk. De kwetsbaarheid van de eurozone neemt steeds verder toe. Daar komen de brandstoftekorten en de verhoogde prijzen hiervoor nog eens bovenop. Nederland heeft sinds 2008 aanzienlijke garanties afgegeven aan Europese noodfondsen en banken en heeft bovendien grote posities in Frans staatspapier via pensioenfondsen en reserves. Hierdoor wordt Nederland financieel blootgesteld aan de problemen in Frankrijk en kunnen garanties en waardeverliezen op obligaties direct voelbare effecten hebben op de Nederlandse begroting en financiële instellingen. Bovendien kunnen interventies van de ECB, zoals obligatieaankopen of liquiditeitsverstrekking, indirecte gevolgen hebben via inflatie of toekomstige bijdragen. ABP heeft ruim 24 miljard euro belegd in Franse obligaties. Dat komt neer op 4,4 procent van het totale vermogen van het fonds. De positie maakt Frankrijk tot een van de grotere landen in de obligatieportefeuille van het pensioenfonds. Het belang brengt risico’s met zich mee. Mocht Frankrijk in de problemen komen met de overheidsfinanciën, dan kan de waarde van staatsobligaties fors onder druk komen te staan. Ook Franse bedrijven zouden in zo’n scenario geraakt worden, omdat de financieringskosten stijgen en de economie mogelijk wegzakt. Voor beleggers betekent dit waardeverlies en in het uiterste geval zelfs afschrijvingen bij een schuldenherstructurering. Een blootstelling van 24 miljard euro is aanzienlijk, zeker in een tijd waarin de Franse schuldquote hoog is en politieke spanningen nu tot onzekerheid op de financiële markten leiden. De Fransen zijn het zat en bijna 80.000 politieagenten moesten 9 september voorkomen dat er blokkades en ongeregeldheden kwamen in verband met de ‘Blokkeer Alles’-beweging. De nieuwe Franse premier Sébastien Lecornu is niet van plan om twee feestdagen te schrappen en wil met “creatieve manieren” de begroting op orde krijgen. Zo hoopt hij de ontstane onrust in het land te herstellen. In Frankrijk zijn 18 september op meerdere plekken opnieuw protesten begonnen tegen de geplande bezuinigingen van de regering. Openbaar vervoer in steden als Lyon, Marseille, Bordeaux en Toulouse is ontregeld en in Parijs moest de politie traangas en wapenstokken inzetten bij een busremise die werd geblokkeerd. Miljoenen Fransen worden verwacht deel te nemen aan de staking, georganiseerd door vakbonden die zich verzetten tegen een bezuinigingsplan van 40 miljard euro. Premier Sébastien Lecornu zocht vergeefs naar steun in het parlement om de begroting door te voeren, maar de oppositie en vakbonden hielden de druk er op. Een commissie van Franse parlementariërs slaagde er niet in om een akkoord te bereiken over de begroting van 2026. Dat betekende dat er geen begroting kon worden aangenomen. Premier Sébastien Lecornu had een zogenoemde ‘speciale wet’ nodig om een overheidssluiting te voorkomen. Zonder die wet kon Frankrijk na 1 januari geen belastingen meer heffen en ambtenaren betalen. Lecornu gebruikte het omstreden wetsartikel om de begroting voor 2026 er door te drukken. Hij heeft in de ministerraad bekendgemaakt dat hij artikel 49.3 toepast om de begroting van dit jaar goed te keuren. Dankzij dat wetsartikel kon Lecornu de begroting zonder tussenkomst van het parlement doorvoeren. Macron wil het begrotingstekort onder de 5 procent houden. Afgelopen jaar was dat 5,4 procent. De premier probeert te onderhandelen met zowel linkse als rechtse partijen. Links wil meer belasting van rijken, terwijl rechts juist bezuinigingen wil. Het weerhield de regering er niet van om een nieuw verplichting voor Oekraïne aan te gaan van tientallen miljarden euro’s.
Op de EU-top van 18 december 2025 werd besloten tot een steunpakket van 90 miljard euro voor Oekraïne voor de jaren 2026–2027. Frankrijk heeft onder president Emmanuel Macron met dit pakket ingestemd. Het gaat om een gezamenlijke EU-lening, waarbij lidstaten indirect garant staan via de EU-begroting. Voor Frankrijk komt dat neer op ongeveer 17 tot 18 procent van de totale verplichting, omgerekend circa 16 miljard euro, gespreid over de lange termijn. Eerder maakte Frankrijk al afzonderlijk ongeveer 2 miljard euro aan steun over aan Oekraïne.
Terwijl in veel Europese economieën de inflatie stabiel rond de 2 procent staat, heeft Parijs een onverwacht laag inflatiegetal van 0,4 procent. Al jaren kampt Frankrijk met een torenhoge staatsschuld, terwijl het begrotingstekort de klippen uitloopt. Eventuele belastingverhogingen bieden geen uitweg om de problemen aan te pakken. Want er komt weliswaar meer geld binnen, maar als de uitgaven niet dalen, blijft de staatsschuld verder groeien. Met alle gevolgen van dien. Frankrijk verpaupert door beleid dat zowel kostbaar als inefficiënt’ is.
Voor het derde jaar op rij ligt het bruto binnenlands product per hoofd van de bevolking onder het Europees gemiddelde. Daarnaast ligt de inflatie ver onder het gemiddelde en kampt het land met een fors hogere werkloosheid dan het gemiddelde van de EU. Fransen gaan pas laat werken en hebben ook nog eens een korte carrière. Gemiddeld beginnen Fransen op hun 22,5 levensjaar met werken, terwijl het pensioen ingaat op 62,5 jaar. Dat terwijl mannen gemiddeld tot hun 80e leven en vrouwen tot hun 85,6 jaar. Tegelijkertijd werken Fransen maar gemiddeld 674 uur per jaar, terwijl in andere grote Europese economieën het aantal gewerkte uren per jaar uitkomt tussen de 715 uur en 767 uur. In Nederland ligt het niveau op 830 uur.
Er moet 44 miljard euro extra worden opgehaald, waarbij 12 miljard euro voor rekening komt van het bedrijfsleven.
Duitsland
De omstandigheden voor Duitse bedrijven zijn aanzienlijk verslechterd. De graadmeter voor het ondernemersvertrouwen in Duitsland zakte tot het laagste niveau sinds de coronapandemie. De Ifo-index daalde in april bijna twee punten tot een stand van 84,4 punten. Dat is de laagste stand sinds mei 2020, toen bedrijven kampten met maatregelen tegen de verspreiding van het coronavirus. ‘De Duitse economie wordt hard geraakt door de Irancrisis’, schrijft president Clemens Fuest van het Ifo-instituut. Tussen 2016 en 2024 groeide die export nog elk jaar met bijna 5 procent. De trendbreuk is gigantisch. Omschakelen naar exportlanden India, Indonesië of Zuid-Amerika (Mercosur) kost tijd, voordat die markten de Amerikaanse miljarden kunnen vervangen, zijn we jaren verder.
Duitsland kampt met een reeks van economische en politieke uitdagingen die het beleggersvertrouwen ondermijnen. De Duitse economie is voor het tweede jaar op rij gekrompen en is door Amerikaanse importheffingen waarschijnlijk op weg naar een derde recessie op rij. Het consumentenvertrouwen in Duitsland voor september is verder verslechterd, terwijl een kleine verbetering was voorzien. Dit bleek uit cijfers van onderzoeksinstituut GfK, dat altijd een maand vooruit meet.
De totale werkgelegenheid in de Duitse industrie bedroeg eind vorig jaar bijna 5,4 miljoen banen. Naast de auto-industrie waren er ook ontslagrondes in de chemie, farmacie, metaalsector en de textielindustrie. Duitsland kampt onder meer met een zwakkere export, toenemende concurrentie en hoge kosten voor bijvoorbeeld energie. Daardoor sluiten industriebedrijven de deuren of wordt productie naar het buitenland verplaatst waar de kosten lager liggen. EY spreekt van een diepe crisis voor de Duitse industrie en denkt dat dit jaar het banenverlies doorzet, met ook een verdere stijging van het aantal faillissementen.
De kapitaalinvesteringen in de industrie zijn gedaald naar het niveau van 2015 en de toekomstige groeiverwachtingen van bedrijven zijn bijzonder slecht. In september is de Duitse Ifo-index, in tegenstelling tot de verwachtingen, niet gestegen maar juist fors gedaald. Deze index, die al decennialang het ondernemersvertrouwen in Duitsland meet, wordt algemeen gezien als een betrouwbare graadmeter voor de stand van de Duitse economie. Het is voor het eerst dit jaar dat de index een daling laat zien. Het lichte optimisme dat eerder voorzichtig was teruggekeerd, is daarmee ruw verstoord. De Duitse economie is bovendien, sterker dan andere Europese landen, afhankelijk van export naar China. De economische groei in China is echter flink afgezwakt, wat directe gevolgen heeft voor de Duitse industrie. Daarnaast ontwikkelen veel Chinese afnemers van Duitse producten zich tot serieuze concurrenten. De gevolgen van het door voormalig president Trump geïnitieerde handelsconflict werken bovendien nog altijd door.
Duitsland kent een relatief grote energie-intensieve industrie. Door de Energiewende, het beleid gericht op een energietransitie, zijn de energiekosten aanzienlijk gestegen. Deze kosten zijn verder toegenomen sinds de import van Russisch gas is stopgezet en vervangen door duurdere vloeibaar gemaakte aardgas (lng). Hoewel de Europese gasprijzen inmiddels lager liggen dan tijdens de piek in 2022, is de productiecapaciteit die in energie-intensieve sectoren verloren is gegaan sindsdien niet hersteld. De verslechterde concurrentiepositie vormt een structureel probleem.
Een belangrijk onderdeel van de Duitse economie is de automobielsector, die traditioneel een sterk exportgericht karakter heeft. Door een opeenstapeling van schandalen, strategische fouten en technologische achterstanden is de productie van auto’s gedaald van bijna zes miljoen voertuigen per jaar in de periode 2017-2018 tot drie miljoen in 2022. Inmiddels is de productie weer opgelopen tot ongeveer vier miljoen, maar dit herstel blijft achter bij de wereldwijde ontwikkelingen. Tegelijkertijd is de export van auto’s vanuit China explosief toegenomen, van ongeveer een half miljoen voertuigen per jaar vóór de pandemie tot inmiddels meer dan zes miljoen. Deze snelle groei van Chinese autofabrikanten vormt een directe en existentiële bedreiging voor de Duitse automobielindustrie.
Bovenop de duizenden ontslagen die Porsche eerder al had aangekondigd worden nog eens duizenden banen geschrapt. Eerder was er al een akkoord over 3900 ontslagen. Bij een tweede ronde van bezuinigingen komen er opnieuw 5000 banen te vervallen. Tegen 2035 komt het totaal aantal geschrapte banen uit tussen de 5000 en 6000. Porsche heeft te maken met dalende verkopen in China, importheffingen en een gedwongen en mislukte elektrificatiestrategie. Moederbedrijf Volkswagen gaat de komende jaren ook circa 100.000 banen te schrappen, vanwege dezelfde oorzaken. De raad van commissarissen heeft haar steun uitgesproken voor het herstructureringsplan van het bedrijf.
Het is niet alleen de auto-industrie dat bloedt. Ook de machinebouwers (-9,5%) en de chemische industrie (-9,5%) zien hun orders verdampen. Voor machines geldt dat staal en aluminium (en producten die daarvan gemaakt zijn) soms met wel 50 procent extra worden belast. In de chemie spelen daarnaast de hoge Duitse energieprijzen een rol, waardoor produceren ook onbetaalbaar wordt. Gemiddeld daalde de totale Duitse export naar de VS met 7,8 procent.
Het voor de hand liggende antwoord is personeelsinkrimping, maar in Duitsland is ontslag moeilijk door sterke vakbonden en strikte regels. Grote bedrijven proberen daarom werknemers financieel te verleiden om zelf te vertrekken. Sinds begin 2024 hebben DAX-bedrijven ruim 16 miljard euro gereserveerd voor reorganisaties, vooral voor gouden handdrukken. Bij Mercedes kunnen ervaren medewerkers tot 500.000 euro krijgen, bij Volkswagen loopt dit tot 400.000 euro, terwijl ook vroegpensioenregelingen veel kosten met zich meebrengen. Eerdere reorganisaties bij Volkswagen en Bayer leverden geen blijvende winstverbetering op en het verlies van kennis kan later problemen veroorzaken. Voorlopig drukken de afvloeiingen zwaar op de winst. Zo zag Mercedes de nettowinst in het derde kwartaal van 2025 halveren. Toch blijven bedrijven volhouden dat het de enige manier is om de crisis af te kopen, tegen een historisch hoge prijs.
De staalindustrie bevindt zich eveneens in een diepe crisis, met een historisch dieptepunt in de vraag, wat faillissementen en ontslagen dreigt te veroorzaken die indirect een half miljoen mensen kunnen treffen. Het verwachte herstel voor 2025 is minimaal en het aantal faillissementen neemt toe in sectoren variërend van de auto-industrie tot de modehandel.
De staalmarkt is de afgelopen jaren sterk verzwakt waarbij hoge energiekosten een centrale rol spelen. Staalproductie is energie intensief en Europese producenten betalen structureel meer voor elektriciteit aardgas en cokes dan concurrenten in de Verenigde Staten Azië en het Midden Oosten. Sinds 2021 zijn de energieprijzen in de Europese Unie fors gestegen door een combinatie van afgenomen gasaanvoer uit Rusland hogere wereldwijde vraag beperkte productiecapaciteit en de prijswerking van het Europese emissiehandelssysteem. Elektriciteitsprijzen worden in veel lidstaten bepaald door de marginale gasprijs waardoor hoge gasprijzen direct doorwerken in de stroomkosten.
Het Europese klimaat en energiebeleid heeft daarnaast invloed op de kostprijs. Binnen de Europese Green Deal zijn bindende doelen vastgesteld voor CO₂ reductie hernieuwbare energie en het uitfaseren van fossiele brandstoffen. Dit beleid vertaalt zich in CO₂ heffingen strengere emissienormen hogere investeringskosten en een versnelde afschrijving van bestaande installaties. Voor energie intensieve industrieën zoals staal leidt dit tot hogere structurele kosten terwijl alternatieve energiebronnen zoals waterstof en voldoende betaalbare elektriciteit nog beperkt beschikbaar zijn.
Als gevolg hiervan werd tussen 2022 en 2024 een aanzienlijk deel van de Europese staalcapaciteit tijdelijk stilgelegd of definitief gesloten. De ruwstaalproductie in de Europese Unie daalde in enkele jaren met tientallen miljoenen tonnen terwijl import uit landen met lagere energie en milieukosten toenam. De combinatie van hoge energiekosten verminderde concurrentiekracht en uitgestelde investeringen heeft geleid tot een structurele krimp van de Europese staalmarkt.
De stijgende defensie uitgaven en de Europese wapenproductie compenseren dit effect niet omdat deze vraag relatief beperkt is ten opzichte van de totale staalmarkt en grotendeels gericht is op gespecialiseerde hoogwaardige toepassingen. De combinatie van structureel hoge energiekosten beleidsgedreven lasten en verlies aan concurrentiekracht heeft geleid tot een blijvende krimp van de Europese staalindustrie ondanks de internationale wapenwedloop.
De nieuwe Duitse regering wordt geconfronteerd met een begrotingstekort van 17 miljard euro op een totale begroting van 481 miljard euro. De verouderde infrastructuur vereist bovendien een immense investering van ongeveer 400 miljard euro. Polen eist van Duitsland dan ook nog eens 1,2 biljoen euro aan herstelbetalingen voor de Tweede Wereldoorlog. (2,5 keer de huidige Duitse jaarlijkse begroting). President Karol Nawrocki herhaalde deze eis op 1 september 2025 tijdens de herdenking van het begin van de oorlog op Westerplatte in Gdańsk. Hij benadrukte dat Polen als NAVO-frontstaat behoefte heeft aan “gerechtigheid, waarheid en heldere betrekkingen met Duitsland”.
Om de industrie overeind te houden, moet de staat met steunpakketten komen voor bedrijven als Northvolt, Volkswagen en TSMC. Zelfs een cruciaal conglomeraat als BayWa had een steunpakket van 547 miljoen euro nodig om een faillissement te voorkomen.
Lufthansa Group schrapt komende jaren 4000 administratieve banen om de kosten te drukken in een tijd van economische tegenwind. De aankondiging komt te midden van een bredere crisis in de Duitse economie, waar de auto-industrie, met giganten als Volkswagen en Bosch, kampt met dalende export, hoge energiekosten en zwakke vraag naar elektrische voertuigen. Lufthansa, dat ondanks minder vluchten meer personeel heeft dan voor de pandemie, voelt de druk van deze recessie, die de vraag naar zakenreizen en vrachtvervoer remt.
De banenreductie, hoewel noodzakelijk voor investeerders, weerspiegelt de structurele problemen van een exportafhankelijke economie, waar politieke instabiliteit en trage groene transitie bedrijven dwingen tot harde De Duitse economie is voor het tweede jaar op rij gekrompen en is door Amerikaanse importheffingen waarschijnlijk op weg naar een derde recessie op rij. Desondanks is het voornemen van de regering-Merz om 500 miljard euro te gaan investeren in infrastructuur.
Duitsland heeft de zogeheten schuldenrem losgelaten en kiest nu voor extra overheidsuitgaven, ook al leidt dat tot een groter begrotingstekort en een stijgende staatsschuld. In Duitsland stegen de militaire uitgaven met 28 procent tot 88,5 miljard dollar, waarmee het land de grootste uitgavenpost in Midden- en West-Europa en de op drie na grootste ter wereld werd. 15 oktober wordt bij Duitse Bondsdag besloten over de aankoop van ongeveer 7,5 miljard euro aan militair materieel.
Het pakket omvat een bestelling van 3,5 miljard euro voor 274 gepantserde verkenningsvoertuigen die vanaf 2028 geleverd zullen worden en 3,4 miljard euro voor 150 infanteriegevechtsvoertuigen. Daarnaast wordt er nog voor enkele honderden miljoenen aan korte-afstandsluchtdoelrakketten besteld voor de marine. Door het parlement werd onlangs de 5% NAVO invulling gecomplementeerd met de aankoop van 20 Eurofighter Tranche 5 jachtvliegtuigen (3,76 miljard euro), samen met de ontwikkeling van de Eurofighter EK versie voor elektronische oorlogsvoering. De leveringen zullen tussen 2031 en 2034 plaats vinden, inclusief nieuwe vluchtsimulators voor training op de bijgewerkte capaciteiten van de jager. De vliegtuigen worden uitgerust met de Europese AESA ECRS Mk 1 radar, een actieve elektronische scanarray (AESA) technologie die ook door Spaanse modellen zal worden overgenomen.
De nieuwe Eurofighters ontvangen de Phase 4 Enhancement (P4E) configuratie, die upgrades bevat voor sensoren, cockpit en communicatiesystemen, evenals geautomatiseerd sensorbeheer om de werklast van de piloten te verminderen. Het pakket bevat ook updates voor het DASS zelfverdedigingssysteem en functies voor elektronische oorlogsvoering, waarbij geleidelijk de functies van de verouderde Tornado ECR worden vervangen, die nog steeds gevechts- en elektronische verkenningsmissies uitvoert bij de Duitse luchtmacht. Tegelijkertijd is de regering doorgegaan met het Eurofighter EK-project, een versie die gespecialiseerd is in het onderdrukken van vijandige luchtafweersystemen (SEAD).
Airbus is verantwoordelijk voor het uitrusten van 15 jachtvliegtuigen met het Saab Arexis-systeem, AGM-88E AARGM anti-radar raketten en kunstmatige intelligentie technologieën voor snelle detectie en reactie op dreigingen. Met de investering van 1,13 miljard euro wordt verwacht dat de ontwikkeling in 2033 zal worden afgerond, waarmee de Eurofighter wordt geconsolideerd als het belangrijkste platform voor elektronische oorlogsvoering van Duitsland in de komende decennia.
Op de EU-top van 18 december 2025 is besloten tot een steunpakket van 90 miljard euro voor Oekraïne voor de jaren 2026–2027. Duitsland heeft met dit pakket ingestemd. Het betreft een gezamenlijke EU-lening, waarbij lidstaten indirect garant staan via de EU-begroting. Voor Duitsland, de grootste nettobetaler van de EU, komt dat neer op ongeveer 24 tot 25 procent van de totale verplichting, wat overeenkomt met circa 22 à 23 miljard euro, gespreid over de lange termijn. Dit staat los van de omvangrijke bilaterale militaire en financiële steun die Berlijn al aan Oekraïne heeft toegezegd.
Duitsland sloot daarnaast nog een contract met de Amerikaanse marine voor een geavanceerde SPY-6(V)1 radar van Raytheon voor zijn acht nieuwe F127 fregatten. Deze aanschaf is ook een onderdeel van Duitslands’ ambitieuze maritieme programma om de luchtafweercapaciteiten aanzienlijk te versterken, inclusief ballistische raketverdediging. Het totale budget voor dit programma bedraagt ongeveer 26,45 miljard euro. Met de investeringen worden de 5% NAVO doelstellingen ruimschoots gehaald in tegenstelling tot Spanje. De NAVO zou moeten overwegen om Spanje uit het militaire bondgenootschap te gooien zei Donald Trump tijdens een bijeenkomst in het Witte Huis met de Finse president Alexander Stubb. Volgens Trump zou Spanje te weinig uitgeven aan defensie.
Er is geen teken van verbetering, maar van toenemende problemen in de grootste economie van Europa. Desondanks wil Duitsland tot 2041 circa 370 miljard euro investeren om de sterkste conventionele strijdmacht van Europa te worden. De investeringen gaan om munitie, gevechtsvoertuigen, schepen, vliegtuigen, raketten, satellietcommunicatie, 20 Eurofighter-jagers, 5.800 Boxer-chassis, 600 Skyranger-luchtverdedigingssystemen, Patria-transportvoertuigen ter vervanging van Fuchs en honderden Leopard 2-tanks.
Vijftien EU-lidstaten hebben in juni van de EU al toestemming gekregen om hun begrotingstekort te laten oplopen om aan de nieuwe NAVO norm te kunnen voldoen. Voor deze vijftien landen worden de extra uitgaven voor defensie niet meegeteld bij de omvang van de overheidsschuld en het begrotingstekort. Dat tekort mag volgens EU-regels maximaal 3 procent zijn van de omvang van de economie en de staatsschuld hooguit 60 procent. De uitzondering geldt voor vier jaar en voor maximaal 1,5 procent van de omvang van de economie. Het gaat onder andere om België, Denemarken, Griekenland, Hongarije, Polen en Portugal. Nederland heeft geen aanvraag ingediend. De aanvraag van Duitsland wordt nog bekeken. De Deense minister van Financiën Stephanie Lose is tevreden over het besluit. “Op dit kritieke moment moeten investeringen in onze defensiecapaciteiten onze topprioriteit blijven”, zei ze na afloop van een vergadering met de EU-ministers van Financiën. “De activering van de nationale ontsnappingsclausule vandaag stelt lidstaten in staat hun defensie-uitgaven te verhogen en tegelijkertijd duurzame overheidsfinanciën te behouden. De Europese Commissie wil dat alle 27 lidstaten de komende vier jaar samen 650 miljard euro extra gaan investeren in defensie. Dat bedrag maakt deel uit van het EU-herbewapeningsplan dat in totaal 800 miljard euro omvat.
Ook Italië plaatste alvast onder druk een order ter waarde van ongeveer 20 miljard euro voor 350 Lynx-pantservoertuigen en ruim 200 Panther-tanks, die over een periode van 15 jaar worden geleverd. In Zuid Italië moet 4,5 procent van de inwoners rondkomen van minder dan 250 euro per maand. De Staatschulden in Italië (3 biljard) en Griekenland (366,3 miljard) zijn zo hoog en de EU-ministers van Financiën naarstig op zoek zijn naar kunstgrepen en de honderden miljarden euro’s aan toekomstige groene investeringen niet langer mee tellen als staatsschuld. Er werd in Italië een apart steunfonds van 5 miljard euro opgezet om reddingsacties van banken te kunnen financieren.
De Italiaanse staat moest onlangs 20 miljard euro in de banken steken om de sector te redden. Italiaanse banken hadden namelijk al zo’n 360 miljard euro aan slechte leningen en door de beursdalingen als gevolg van de Brexit kregen de banken nog eens te maken met verliezen van meer dan 20 procent. In Italië zijn grootschalige bezuinigingen op sociale programma’s gepland vanwege een enorm begrotingstekort dat 7,2% van het bbp heeft bereikt. Franse banken hebben zo’n 300 miljard euro uitstaan in Italië. Vijf jaar na de 5,4 miljard euro steun om Banca Monte dei Paschi di Siena te redden, moest de Italiaanse Overheid nog eens 1,6 miljard euro in de bank steken. De Italiaanse premier Giorgia Meloni wil nog eens 24 miljard euro extra uitgeven om de economie te stimuleren. Daarbovenop komt nog eens 13 miljard extra aan rentebetalingen.
De Bank van Italië, een publieke instelling die onafhankelijk is van de regering, bezit de op twee na grootste nationale goudvoorraad ter wereld, na de VS en Duitsland. De 2.452 metrische ton goud zijn 300 miljard dollar waard, ongeveer 13% van de nationale productie van Italië. Giorgia Meloni wil kunnen beschikken over het goud van de centrale bank en denkt na over een wetswijziging om dit mogelijk te maken. De waarde van het goud staat gelijk aan ongeveer 13 procent van het bruto binnenlands product. Tegelijkertijd heeft het land een staatsschuld van 140 procent, waarbij het tot de grootste schuldenaren van de wereld behoort.
De plannen zorgen voor irritatie bij de centrale bank van Italië en de ECB. In 2019 opteerde de partij van Meloni ook al voor de repatriëring van de Italiaanse goudreserves uit de VS zodra zij aan de macht zou komen. Sinds haar aantreden als premier eind 2022 heeft Meloni zich daarover niet meer uitgesproken. Ze wil een vriendschappelijke relatie met Trump behouden en tegelijkertijd de dreiging van een steeds verdergaande handelsoorlog afwenden. Volgens parlementslid Fabio Rampelli vindt de partij de ‘geografische locatie’ van het Italiaanse goud slechts van ‘relatief belang’, omdat het wordt bewaard bij een “historische vriend en bondgenoot”.
In Finland wordt bezuinigd op de sociale uitgaven, nadat bleek dat de staatsschuld tot recordniveaus was gegroeid. In het hele land worden massale ontslagen van ambtenaren verwacht
De wereldwijde obligatiemarkten en met name die van de Europese Unie zijn zo nogal instabiel. De supranationale schuld van de EU die nu circa 562 5 miljard euro bedraagt wankelt. Deze schuld wordt niet gedekt door expliciete lidstaatgaranties of de AAA-ratings. Theoretisch rust ze op het Europees Stabiliteitsmechanisme ESM de Europese Centrale Bank ECB en begrotingsregels maar het vertrouwen daarin is broos. De fundering van de EU staat onder druk, mede door de recente downgrade van Frankrijk plus de economie stagnatie in Duitsland, de schulden van Griekenland, de hoge schulden in België en Spanje baren de markten ernstig zorgen.
De schuldenberg van de EU is sterk gestegen van 344,3 miljard in 2022 naar 562,5 miljard in 2024 bovenop de 1,5 biljoen aan coronasteun. Er ontbreekt een expliciete bescherming tegen een EU faillissement. De EU is weliswaar geen bedrijf maar kan failliet gaan omdat de lidstaten zelf wankelen. Duitsland krimpt het tekort van Frankrijk explodeert Griekenland is afhankelijk van EU-fondsen. De globale schuld van 318 biljoen dollar en de fragiele dynamiek in de EU maken de Unie breekbaar. Het ESM met 428 miljard euro en de ECB-instrumenten zijn slechts pleisters op een open wond.
Frankrijk is bepaald geen solide pilaar voor EU-garanties en Duitsland met nul groei en een stagnerende Ifo-index is allang geen economische aanjager meer. Het Griekse herstel waarbij de schuld wel daalt 145,4 procent van het BBP in 2025 is wordt gestut door NGEU en migratiefondsen en dat is geen structurele oplossing. België en Spanje met schulden van respectievelijk 107 procent en 101 procent van het BBP blijven kwetsbaar. De publieke schuld van 100 biljoen dollar en stijgende yields zoals op Franse bonds naar 3,48 procent tonen aan dat beleggers nerveus worden. De AAA-status van de EU is geen vrijbrief meer en zal niet lang stand houden.
Negatieve rentes zullen wellicht nog de enige redding zijn. De ECB kan niet eeuwig het TPI toepassen om de rentes te beheersen en het ESM redt wel individuele lidstaten, maar niet de EU zelf. Een fiscale unie of harde nationale hervormingen zijn essentieel maar dat is politiek dynamiet, dat zien we in Frankrijk. Het stelen van 200 miljard van Rusland zal eenmalig de vele gaten dichten maar ook dat is geen structurele oplossing zonder verstrekkende gevolgen.
Spanje
De publieke schuld van Spanje daalde eind 2025 naar ongeveer 100,8% van het bbp (van 101,7% een jaar eerder), dankzij robuuste economische groei en hogere inkomsten uit belastingen en werkgelegenheid. Prognoses voor 2026 wijzen op verdere daling richting 99-100% (of zelfs onder de 100% in sommige scenario’s), met een begrotingstekort dat daalt naar rond de 2,1-2,5% van het bbp. De economie groeide in 2025 met circa 2,8% en voor 2026 wordt 2,1-2,4% verwacht, gedreven door binnenlandse consumptie, toerisme en een gezonde arbeidsmarkt (werkloosheid rond 9,5%).
De dreigementen van president Trump om alle handel met Spanje stop te zetten (als reactie op Madrid’s weigering om bases te openen voor operaties tegen Iran) zorgen voor onzekerheid. Hoewel de Spaanse regering dit afdoet als bluf en benadrukt dat EU-handel collectief wordt onderhandeld liggen hogere tarieven op Spaanse export (wijn, olijfolie, auto-onderdelen), stijgende energieprijzen door Midden-Oosten-spanningen, of bredere marktvolatiliteit in de verwachting. Veel 65-plussers (35% in 2025) hebben moeite om rond te komen door stijgende kosten van levensonderhoud; prijzen voor wonen, energie, mobiel en tol stijgen in 2026 (tot 12% voor huur in sommige gevallen).
Nederlandse en andere expat-pensionado’s lopen tegen strenge, soms “roofzuchtige” belastingclaims aan van de Spaanse fiscus, met boetes die oplopen en dreigementen van inbeslagname.
Het parlement verwierp eerder het begrotingsvoorstel voor 2026 (november 2025), waardoor Spanje al jaren met rollover-budgetten werkt.
Trump dreigde openlijk alle handel met Spanje stop te zetten en noemde het land een “verschrikkelijke bondgenoot” die niets heeft wat de VS nodig heeft. Sánchez reageerde met een landelijke televisietoespraak waarin hij de oorlog in het Midden-Oosten “een ramp” noemde, waarschuwde voor “Russische roulette met miljoenen levens” en herhaalde zijn “nee tegen oorlog”-standpunt. De Spaanse regering ontkende vervolgens berichten dat ze van standpunt was veranderd en benadrukte geen medeplichtigheid aan iets “slechts voor de wereld”. Dit leidde tot een diplomatieke rel, met Spanje dat Duitsland beschuldigde van “vazalgedrag” tegenover de VS omdat Berlijn Madrid niet steunde tegen Trump’s kritiek. Sánchez positioneert zich hiermee als principiële tegenstander van Trump’s beleid, wat hem binnen Europa en bij zijn progressieve achterban populariteit oplevert, maar ook risico’s met zich meebrengt: onzekerheid over mogelijke economische represailles (zoals hogere tarieven of handelsbeperkingen) en interne kritiek van oppositiepartijen als PP en Vox, die hij beschuldigt van “belicisme” dat Spanjaarden zou schaden via hogere energie- en brandstofprijzen. Spanje is recent zijn ambassadeur in Israël formeel kwijtgeraakt (ontslagen of teruggeroepen), wat de diplomatieke kloof met Israël verder verdiept, in lijn met Sánchez’ harde lijn tegen de acties in Gaza en Iran.
Iberia kondigt een vrijwillig herstructureringsplan aan voor maximaal 996 banen. De Spaanse nationale luchtvaartmaatschappij en belangrijkste onderdeel van International Airlines Group (IAG), heeft vandaag een vrijwillig herstructureringsplan (ERE) voorgesteld dat circa 996 werknemers zal raken. Het gaat om 106 piloten en cabinepersoneel en 753 grondmedewerkers, naast een beperkt aantal andere functies. De kosten moeten omlaag om de concurrentiepositie te versterken in een sector die wordt gekenmerkt door hogere brandstofkosten, geopolitieke onzekerheden en intensieve concurrentie. Iberia benadrukt dat het plan vrijwillig is en in overleg met vakbonden en werknemersvertegenwoordigers zal worden uitgewerkt. Er is een onderhandelingsschema opgesteld om tot een akkoord te komen.
In het boekjaar 2025 boekte de groep een record operationele winst van ruim 5 miljard euro, met een omzet van 33 miljard euro. Iberia leverde een operationele marge van 16,2 procent, de hoogste binnen de groep en droeg significant bij aan de winstgroei, mede door sterke vraag in kernmarkten en lagere brandstofprijzen. De groep verwacht voor 2026 verdere verbetering en kondigde recent een aandeleninkoopprogramma aan. Het bedrijf zal de komende weken intensief overleggen met sociale partners om het plan vorm te geven en de impact op werknemers te minimaliseren.
De regering zou ook tien miljard euro aan EU-herstelgelden uit de coronacrisis hebben gebruikt om een gat in het pensioenstelsel te dichten. Geld dat was bedoeld voor de financiering van groene en digitale projecten ter bevordering van het economisch herstel na de Coronacrisis. De Spaanse toezichthouder kwam met een rapport waarin staat dat van de in totaal 79 miljard euro die Spanje aan herstelgelden ontving tot tien miljard euro naar sociale uitgaven en de nationale pensioenbegroting is gegaan.
De Europese Commissie en de Spaanse regering reageren eensgezind dat het niet in strijd is met de regels om vervroegd verstrekte post-Covid-financiering te gebruiken om algemene begrotingsbehoeften te dekken. De Spaanse overheid en Europese Commissie ontkennen alle beweringen van de Spaanse toezichthouder.
De Europese Rekenkamer benadrukt al langere tijd dat het EU-coronafonds een gebrek aan transparantie en controlemechanismen vertoont. Het rapport van de Spaanse toezichthouder zien zij als een direct gevolg van de risico’s die de EU hiermee is aangegaan. Door de herstelgelden vooruit te betalen loopt de EU volgens de Rekenkamer een verhoogd risico op wangebruik van het fonds. Bij EU-programma’s is gebruikelijk dat geld pas wordt terugbetaald na indiening van facturen.
Armere EU-landen als Spanje en Italië hebben er wel vaker een handje van om de EU-schuld niet serieus te nemen. Vanaf 2028 moet de EU jaarlijks 25 miljard euro terugbetalen van de gezamenlijke schuld die tijdens de covidpandemie is opgebouwd. Om die reden wil voorzitter van de Europese Raad António Costa graag de begroting van de EU uitbreiden naar 1,8 biljoen euro.
Rusland
De staatsschuld van Rusland is, in vergelijking met veel grote westerse en opkomende economieën, zeer laag. De grootste financiële druk komt van een stijgend begrotingstekort, grotendeels veroorzaakt door de oorlogseconomie en de lopende sancties. De meest recente betrouwbare schattingen en prognoses voor 2024/2025 wijzen op een officiële Russische staatsschuld van rond de 35% tot 36% van het BBP (Bruto Binnenlands Product) voor 2024. Dit is een van de laagste schuldquotes ter wereld en aanzienlijk lager dan die van de meeste G20-landen. Hoewel de totale schuld laag is, staat het begrotingstekort onder aanzienlijke druk door de militaire uitgaven en de impact van sancties op de inkomsten uit olie en gas.
Het begrotingstekort voor 2025 wordt verwacht een piek te bereiken van ongeveer 2,4% van het BBP. Deze financieringsbehoefte wordt deels gedekt door het aanspreken van de reserves uit het Nationaal Welzijnsfonds, waarvan de vrije reserves in drie jaar oorlog al aanzienlijk zijn gekrompen (rond 3% van het BBP in 2025). De totale externe schuld van Rusland (inclusief overheid, bedrijven en banken) is sinds het hoogtepunt in 2014 drastisch gedaald en wordt geschat op ongeveer 290 miljard euro. In 2024 ligt het aandeel voor defensie en veiligheid rond de 40% van de totale begroting, waardoor blijft er minder ruimte overblijft voor transfers aan regio’s, infrastructuur of sociale programma’s. Sinds 2022 is er al ongeveer 350 miljard dollar in defensie gestoken.
Verschillende Russische regio’s verkeren daardoor individueel in ernstige financiële problemen. In sommige gebieden is er nog maar genoeg geld om enkele dagen vooruit te kunnen, waardoor de schulden snel oplopen. Uit een analyse, gebaseerd op bankgegevens van begin september, blijkt dat sommige regio’s nog slechts tussen een half miljoen en enkele miljoenen dollar in kas hadden. Zes regio’s beschikten op dat moment over middelen die hooguit voor twee à drie dagen toereikend waren.
In de regio Archangelsk, in het noordwesten van Rusland, stond nog ongeveer 50 miljoen roebel (ongeveer 620.000 dollar) op de rekening, wat slechts 0,03 procent vormt van de totale jaarbegroting van bijna 2 miljard dollar. Kalmukkië, in het zuidwesten van het land, had nog zo’n 40 miljoen roebel, minder dan 500.000 dollar, wat neerkomt op 0,01 procent van de jaarlijkse begroting.
Ook in Volgograd en Belgorod zijn de reserves grotendeels uitgeput; daar zijn nog maar enkele miljoenen dollars beschikbaar. Grotere regio’s zoals Moermansk, Novosibirsk, Toela en Jaroslavl hebben weliswaar nog tientallen miljoenen in kas, maar dat bedrag is slechts voldoende om lopende betalingen voor enkele dagen te dekken.
De financiële problemen zijn al eerder zichtbaar geworden. In de eerste helft van het jaar hadden de Russische regio’s samen een begrotingstekort van bijna 400 miljard roebel, omgerekend bijna 5 miljard dollar. Eind september was dit tekort opgelopen tot ongeveer 9 miljard dollar. Door teruglopende inkomsten hadden halverwege het jaar al 67 regio’s geen eigen vermogen meer.
De gevolgen van de tekorten zijn groot. In twaalf regio’s zijn salarissen van docenten verlaagd, terwijl andere gebieden overwegen om belastingen voor het midden- en kleinbedrijf te verhogen of extra belasting te heffen op voertuigen. Volgens econoom Natalia Zubarevich is de situatie ernstig en zal deze richting het einde van het jaar verder verslechteren.
VS
De Verenigde Staten doen het een stuk slechter. Het Amerikaanse handelstekort is in 2025 opnieuw gestegen en bereikte een record van 1,36 biljoen dollar. De Amerikaanse Senaat bereikte 30 september 2025 geen akkoord over een tijdelijke maatregel om de overheid te blijven financieren, waarmee de federale overheid officieel werd stilgelegd. Deze “shutdown” hield in dat alle overheidsdiensten die niet als essentieel werden beschouwd, hun activiteiten moesten staken. Ambtenaren werden met onbetaald verlof naar huis gestuurd. Alleen vitale functies, zoals defensie, luchtverkeersleiding en medische noodhulp, bleven operationeel. De laatste keer dat dit gebeurde was in 2018, toen de Amerikaanse overheid 35 dagen grotendeels platlag.
Dat was de langste shutdown in de Amerikaanse geschiedenis. Er zijn momenteel ongeveer 800.000 federale werknemers met onbetaald verlof gestuurd, terwijl ongeveer 700.000 werknemers verplicht doorwerken zonder salaris. Een deel van hen vreest nu ook voor zijn baan. In het Congres stonden Republikeinen en Democraten lijnrecht tegenover elkaar. Senator Chuck Schumer, de Democratische fractieleider, benadrukte dat zijn partij bereid was te onderhandelen, maar alleen als “er daadwerkelijke inbreng van beide kanten” zou zijn. De Democraten wilden alleen instemmen met financiering als ook de aflopende subsidies voor de gezondheidszorg werden verlengd. De importheffingen werden ondertussen wel gewoon geïnd. Dat is zo vastgelegd in het noodplan voor overheidssluitingen, die in de VS vaker voorkomen. Essentiële functies zoals luchtverkeersleiding en defensie draaiden door, maar vaak onder zware omstandigheden. Opvallend is dat dit keer zelfs plannen voor permanente ontslagen werden voorbereid, iets wat bij eerdere shutdowns niet gebruikelijk was.
Het totale aantal faillissementsaanvragen in 2025 steeg met 11 procent tot 565.759. Het aantal commerciële faillissementen steeg in 2025 met 5 procent tot 31.810, tegenover 30.201 in 2024. Het aantal Chapter 11-aanvragen nam met 1 procent toe tot 7.940, tegenover 7.893, terwijl het aantal aanvragen onder de versnelde versie van Chapter 11 met 11 procent toenam tot 2.446, tegen 2.202. Consumentenvertrouwen, werkgelegenheid en investeringen staan onder druk.
Voor programma’s als WIC, dat voedselhulp biedt aan moeders en jonge kinderen was het 1 november einde verhaal. Eén op de acht Amerikanen maakt gebruik van het aanvullende voedselhulpprogramma SNAP. Het programma biedt Amerikaanse burgers voedselhulp via oplaadbare betaalpassen van SNAP waarmee ze essentiële boodschappen kunnen kopen. Zo ontvangen gezinnen bestaande uit vier personen gemiddeld 715 dollar per maand omgerekend bijna 615 euro. Dat is net iets meer dan 5 euro per dag per persoon. Eerder deze maand weigerde de regering-Trump het noodfonds van SNAP te gebruiken.
Daarmee zou de voedselhulp in november voortgezet kunnen worden maar de regering stelde dat het geld nodig zou zijn voor potentiële noodsituaties zoals natuurrampen. Het noodfonds bevat tussen de 5 en 6 miljard dollar wat voldoende zou zijn voor ongeveer 60 procent van de novemberuitkeringen volgens het Center on Budget and Policy Priorities. SNAP wordt grotendeels door de federale overheid gefinancierd. De sluiting van de Amerikaanse overheid duurde 43 dagen (tot 12 novembver). Daarmee was het de langste sluiting van de overheid in de geschiedenis.
Donald Trump gaf de Democraten de schuld van zijn besluit om duizenden ambtenaren in de Amerikaanse regering te ontslaan. Hij zette zijn dreigement door om het federale personeelsbestand tijdens de sluiting van de overheid te verminderen. Er zijn banen geschrapt bij het ministerie van Financiën, het Amerikaanse gezondheidsagentschap, de Internal Revenue Service en de ministeries van onderwijs, handel en de cyberbeveiligingsafdeling van Homeland Security.
De Amerikaanse economie kampt met ernstige uitdagingen. Sinds medio 2010 heeft China al een half biljoen dollar aan Amerikaanse staatsobligaties verkocht en goud gekocht, waardoor het volume in de reserves van de People’s Bank of China in één jaar daalde van 869 naar 767 miljard dollar. In het laatste kwartaal van 2023 steeg het aantal wanbetalingen op leningen bij grote banken zoals JPMorgan Chase, Bank of America, Wells Fargo en Citigroup met 24 miljard dollar.
De Federal Reserve, die een schuld van 9 biljoen dollar heeft opgebouwd door het opkopen van staatsobligaties, zag op 12 maart 2024 het einde van het “Bank Term Funding Program”, waardoor banken niet langer via deze weg gesteund worden. Dit zet de financiële sector verder onder druk. De economie lijkt al in een recessie te verkeren, afgaande op negatieve veranderingen op de arbeidsmarkt en toenemend banenverlies. Het consumentenkrediet steeg in september 2024 met 3,2 miljard dollar en in oktober met 19,2 miljard dollar (tegen een eerdere melding van 6 miljard). Beleggers, die een debacle vrezen, storten zich massaal op Bitcoin en goud.
De Europese kredietwaardigheidsbeoordelaar Scope Ratings heeft de kredietstatus van de Verenigde Staten verlaagd van AA naar AA-, met daarbij een stabiele outlook. Scope wees op de “aanhoudende verslechtering van de overheidsfinanciën, die tot uiting komt in aanhoudend hoge federale tekorten en een stijgende netto rentelast van meer dan 1000 miljard dollar.” Scope verwacht dat de Amerikaanse staatsschuld in 2030 zo’n 140 procent van het bruto binnenlands product zal omvatten, “ruim boven die van de meeste andere landen.” De kredietwaardigheidsbeoordelaar wees verder op de verzwakking van de bestuursnormen, met name de uitholling van de zogeheten ‘checks and balances’, waardoor de voorspelbaarheid en stabiliteit van het Amerikaanse beleid afnemen. “Dit weerspiegelt de toenemende machtsconcentratie binnen de uitvoerende macht, die traditioneel in evenwicht wordt gehouden door de wetgevende en rechterlijke macht”, aldus Scope.
Het begrotingstekort bedraagt 1,9 biljoen dollar en zal naar verwachting al snel circa 7 % van het BBP bereiken en dat is drie keer zo hoog als in andere geavanceerde economieën, maar vergelijkbaar met China’s 4-6%. Elon Musk waarschuwde eerder al voor een mogelijk faillissement van de VS, maar Donald Trump blijft vasthouden aan plannen zoals de aankoop van het Panamakanaal en Groenland. Gita Gopinath van het IMF drong aan op verlaging van de belastingdruk, terwijl Jerome Powell van de Federal Reserve de rente met 50 basispunten verlaagde, wat Larry Fink van BlackRock “krankzinnig” noemde vanwege de langetermijngevolgen. De VS geeft in 2026 voor het eerst meer dan 1 biljoen dollar per jaar uit aan alleen al de rente op de nationale schuld. Japanse beleggingsfondsen dumpen op grote schaal Amerikaanse Treasuries en dat lijkt weinig goeds te voorspellen voor de rente. China ruilt om een andere reden Treasuries in voor goud en andere valuta’s (waaronder de euro en valuta’s van BRICS-partners) om hun afhankelijkheid van het Amerikaanse financiële systeem te verkleinen.
Na zijn aantreden in januari 2025 begon Trump met ambitieuze hervormingen. Op 22 januari om 17:00 uur moesten alle medewerkers van DEI-programma’s (diversity, equity, inclusion) met betaald verlof worden gestuurd, met ontslag in het vooruitzicht, hoewel een rechter dit later blokkeerde. Hij bood ambtenaren een vertrekregeling met acht maanden salaris om de “deep state” te ontmantelen. Ruim 9.500 ambtenaren verloren hun baan en 75.000 accepteerden een regeling tot september 2025, wat 5-10% deelname opleverde en 100 miljard dollar bespaarde.
Onder meer 3.400 medewerkers bij Landbouw, 2.300 bij Binnenlandse Zaken en 1.200-2.000 bij Energie werden ontslagen. Proefperiodemedewerkers en 2.000 van de 10.000 USAID-werknemers vertrokken ook. Wereldwijd werden USAID-medewerkers op betaald verlof gezet na corruptie-ontdekkingen door Elon Musk, die de organisatie met DOGE wil “shredden” en verkleinen. Na de flinke bezuinigingen en zijn vertrek riep de General Services Administration (GSA) de medewerkers weer terug.
Twee belangrijke spelers in de autosector hebben recentelijk financiële problemen ondervonden. First Brands Group LLC, bekend van merken zoals Raybestos, FRAM, TRICO en Autolite, heeft Chapter 11-faillissementsbescherming aangevraagd. Dit bedrijf, actief in de aftermarket voor auto-onderdelen, kampt met een schuldenlast van meer dan 10 miljard dollar, voornamelijk door overnames gefinancierd met leningen en complexe, weinig transparante financieringsconstructies. Met een kredietlijn van 1,1 miljard dollar blijft First Brands voorlopig operationeel, maar de toekomst is onzeker. In Europa en Nederland kunnen distributeurs en leveranciers, afhankelijk van First Brands-onderdelen, te maken krijgen met leveringsproblemen of veranderingen in productbeschikbaarheid, hoewel de activiteiten vooralsnog doorgaan. Tegelijkertijd zijn Tricolor Holdings en PrimaLend Capital Partners failliet verklaard.
Tricolorf, dat gebruikte auto’s verkoopt en subprime autoleningen verstrekt, raakte in problemen door vermeende fraude en misbruik van onderpand in zijn financieringsstructuur. Grote banken zoals Fifth Third Bancorp en JPMorgan Chase leden aanzienlijke verliezen op hun leningen aan Tricolor. Deze zaak roept vragen op over het risicobeheer in de financiële sector, waar risicovolle leningen met zwakke zekerheden vaak onvoldoende worden gecontroleerd. De situaties bij First Brands en Tricolor benadrukken de bredere kwetsbaarheid in de Amerikaanse autosector, gekenmerkt door hoge schulden, complexe financieringen en beperkte transparantie, wat leidt tot groeiende onzekerheid voor investeerders en toeleveranciers. Pakketbezorger UPS heeft dit jaar 34.000 banen geschrapt, vooral onder chauffeurs en pakketverwerkers. Dit is 70 procent meer dan het eerdere doel van het concern. Het pakketbezorgingsbedrijf, met in totaal ongeveer 490.000 werknemers, heeft ook verschillende vestigingen gesloten.
De Deense regering ontbood op 28 augustus 2025 de hoogste Amerikaanse diplomaat Mark Stroh na waarschuwingen van de Deense inlichtingendienst over een Amerikaanse beïnvloedingsoperatie in Groenland. Vier Amerikanen, waaronder een met directe banden met president Donald Trump, probeerden Groenlanders te rekruteren voor een afscheidingsbeweging om aansluiting bij de VS te bevorderen. Lijsten met pro- en anti-Amerikaanse Groenlanders werden aangelegd en informatie werd verzameld om Denemarken in Amerikaanse media te ondermijnen.
Donald Trump heeft begin september 2025 het Amerikaanse “Ministerie van Defensie” omgedoopt tot het “Ministerie van Oorlog”, waarbij minister Pete Hegseth de titel “minister van Oorlog” krijgt. Volgens Trump benadrukt de nieuwe naam dat de VS zowel defensief als offensief kunnen optreden. De naamswijziging vereist nog goedkeuring van het Congres en heeft binnen de politiek verdeeldheid veroorzaakt. Minister Pete Hegseth kreeg hierdoor de titel “minister van Oorlog”. Volgens Trump klinkt de huidige naam te “defensief” en wil hij benadrukken dat de VS zowel defensief als offensief kunnen optreden. De naamswijziging vereist grote zeer kostbare aanpassingen aan documenten, briefpapier en gebouwen. Het oorspronkelijke ministerie van Oorlog bestond van 1789 tot 1947, waarna het werd omgevormd tot het ministerie van Defensie.
Donald Trump heeft het ministerie van oorlog eind oktober 2025 opdracht gegeven om onmiddellijk te beginnen met het testen van kernwapens. Dat zou de eerste keer zijn sinds de jaren negentig. Trump noemt de herstart gerechtvaardigd omdat “anderen het ook doen” “Vandaag heb ik, vanwege de testprogramma’s van andere landen, het ministerie van Defensie opdracht gegeven om onze kernwapens te testen”, schreef Trump op zijn sociale medium Truth Social, vlak voor een ontmoeting met de Chinese president Xi Jinping. “Rusland staat op de tweede plaats en China staat met afstand op de derde plaats, maar zal binnen vijf jaar op gelijke hoogte staan. “Trump zegt dat nog moet worden bepaald waar de tests zullen plaatsvinden. Hij zou graag zien dat de “nuclearisering” wordt afgebouwd. Volgens de Amerikaanse president worden daarover gesprekken gevoerd met Rusland.
Trump wilde controle over Groenland vanwege de strategische ligging en de aanwezige delfstoffen zoals uranium, ijzer en goud en verklaarde op 22 december 2024 dat eigendom en controle van Groenland noodzakelijk zijn voor de Amerikaanse veiligheid, sloot militair ingrijpen niet uit en beweerde dat Groenlanders aansluiting wilden, ondanks een peiling die 85% tegen liet zien. Deense minister van Buitenlandse Zaken Lars Løkke Rasmussen noemde de eerdere acties onaanvaardbaar en in strijd met internationaal recht. Groenlands premier Jens-Frederik Nielsen sprak van respectloosheid en eiste soevereiniteit. De spanningen liepen al op in maart 2025 bij een bezoek van second lady Usha Vance, veiligheidsadviseur Mike Waltz en de energieminister. Het bezoek werd door Groenlands toenmalig premier Múte Egede zeer agressief genoemd en na protesten beperkt tot de Amerikaanse Pituffik Space Base. Donald Trump zegt dat de Verenigde Staten Groenland ‘moeten hebben’. Niet vanwege het economische belang van dat land, maar om de (inter)nationale veiligheid te waarborgen. Trump heeft onlangs Jeff Landry, de gouverneur van Louisiana, aangesteld als “speciaal gezant” voor Groenland. Denemarken heeft in reactie daarop de Amerikaanse ambassadeur op het matje geroepen.
Denemarken investeert 2 miljard euro in militaire beveiliging van Groenland, met modernisering van Joint Arctic Command en nieuwe F-35-hangars in Kangerlussuaq. Op 15 januari 2025 bedreigde Trump volgens de Financial Times de Deense premier Mette Frederiksen met handelstarieven. EU en NAVO hullen zich in stilzwijgen om Trump niet in de weg te lopen met zijn ambities. Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken ontkent.Uiteindelijk nam Trump in september 2026 genoegen met een deal waarmee de VS de algehele zeggenschap krijgt over de militaire verdediging van het land.
Ook Iran moest er in maart 2026 aan geloven en de onvoorziene en ondoordachte aanval op het land kostte de VS tussen de 18 en de 25 miljard dollar buiten de extra kosten qua wereldhandel en duurdere brandstof. De Amerikaanse Overheid zou al zo’n 47.800 miljard aan schulden hebben opgebouwd tegenover 6.000 miljard aan bezittingen. Dat komt neer op een negatief netto vermogen van 41,700 miljard dollar. Sinds het aantreden van Trump is de schuld met 2.000 miljard opgelopen.
Meer dan 4,12 miljoen houders van een federale studielening stonden eind tweede kwartaal 2025 tussen 181 en 270 dagen in gebreke. Vóór de COVID-19-pandemie bedroeg het aantal met ernstige achterstand ongeveer 500.000. Betalingsachterstanden van studieleningen moeten worden aangemeld bij kredietbureaus. Vooral oudere leners hebben het het moeilijkst om hun betalingen te hervatten. Inmiddels zijn er circa 9 miljoen federale student-loan-leners daadwerkelijk in default, goed voor ruim 13% van de federaal beheerde portefeuille. Tegelijkertijd waren circa 3,5 miljoen anderen meer dan 30 dagen achterstallig, waaronder ongeveer 1,4 miljoen in een late fase van achterstand.
Half februari ondertekende Trump zo’n 60 decreten, grotendeels conform Project 2025, een 900-pagina’s tellend conservatief beleidsplan. Hij wil de schuldenlimiet verhogen en USAID deels opheffen, terwijl Musk het reorganiseert. Trump ambieert ook controle over de Gazastrook, met verhuizing van Palestijnen en renovatie en het Suezkanaal. Het Pentagon verplicht transgender militairen te vertrekken binnen 60 dagen en DOGE (geleid door Musk, zij het met verminderde invloed na onenigheid over Trump’s AI-project) stopte een betaling van 52 miljoen dollar aan het World Economic Forum. In de Verenigde Staten is de schuldenlast fors opgelopen tot ongeveer 123 procent van het Bruto Binnenlands Product.
De VS blijft nieuwe recordhoogtes bereiken voor de staatsschuld, waardoor een al bestaande economische dreiging verder wordt verergerd. Alleen al in dit begrotingsjaar hebben ze meer dan 1 biljoen dollar toegevoegd, waarmee het totaal uitkomt op 38,647 biljoen dollar, maar het wordt nog erger: het ministerie van Financiën moest ook 72 miljard dollar van zijn kassaldo opnemen, dat is meer dan 275 miljard in het rood voor slechts een dag. Het Internationale Monetaire Fonds (IMF) heeft de Verenigde Staten gewaarschuwd dat het enorme begrotingstekort de inflatie aanwakkert en “aanzienlijke risico’s” met zich meebrengt voor de wereldeconomie.
Tijdens een diner in het Witte Huis op 7 juli 2025 nomineerde de Israëlische premier Benjamin Netanyahu president Donald Trump voor de Nobelprijs voor de Vrede. Netanyahu overhandigde Trump een brief gericht aan het Nobelcomité, waarin hij Trump’s rol in de Abraham-akkoorden en inspanningen voor vrede in het Midden-Oosten prees. “U smeedt vrede in regio na regio,” zei Netanyahu. Trump noemde de nominatie “zeer betekenisvol”. De nominatie, gericht op de prijs van 2026, volgt op eerdere aanbevelingen, waaronder door Pakistan. Netanyahu was op bezoek bij Trump vanwege de staakt het vuren bespreking met Hamas. De prijs ging echter niet naar Trump, maar naar María Corina Machado, een Venezolaanse oppositieleider. Zij wilde het in 2024 als presidentskandidaat opnemen tegen Nicolás Maduro, maar werd uitgesloten van deelname. Machado krijgt de prijs voor “haar onvermoeibare inzet voor de democratische rechten van de bevolking van Venezuela en haar strijd voor een rechtvaardige en vreedzame overgang van dictatuur naar democratie”, aldus het Noorse Nobelcomité. In 2002 hielp ze met de oprichting van Súmate, een burgerrechtenorganisatie die toeziet op de verkiezingen. Na de verkiezingen van 2024 is Machado ondergedoken: “ondanks ernstige bedreigingen aan haar zijde is ze in het land gebleven, een keuze die miljoenen mensen heeft geïnspireerd”. aldus het comité. Tijdens de lokale en parlementsverkiezingen in mei 2025 riep ze op tot een boycot en lege stembureaus. Ze noemde de verkiezingen “een grote grap die het regime wil opvoeren om zijn nederlaag van 28 juli te vergeten”.
De belastingwet ‘One Big Beautiful Bill Act’ van Trump bundelt zijn hele binnenlandse agenda in één gigantisch plan van ruim 1.000 pagina’s. De wet bevat forse belastingverlagingen voor zowel gewone Amerikanen als de allerrijksten. Om deze bill te financieren, bezuinigt de VS op zorg en sociale voorzieningen. Het laat de staatsschuld in tien jaar flink oplopen omdat de wet voor duizenden miljarden dollars aan belastingverlagingen regelt, waarvan vooral de rijkste Amerikanen profiteren.
De wet werd 3 juli 2025 aangenomen. Ondanks verzet van Elon Musk en sommige Amerikaanse politici ging ook het Huis van Afgevaardigden akkoord. Trump heeft de wet 4 juli tijdens de viering van Onafhankelijkheidsdag ondertekend, waarna Elon Musk de dag er na meteen dreigde “The America Party” op te zullen richten, wat hij vervolgens niet deed. Het land had volgens Elon een alternatieve universele Democratische- Republikeinse partij nodig waarbij het volk een stem krijgt. Maar wat ook meespeelt voor Elon Musk zijn de miljarden aan emissierechten die hij kwijt raakt. De twee legden de ruzie later weer bij. Als vredesoffer krijgen Federale afdelingen anderhalf jaar lang de beschikking over Grok 4 Fast Service.
Vanaf 2021 werden de emissieregels voor nieuwe auto’s die worden verkocht in de EU een stuk strenger. De gehele ‘vloot’ van nieuwe auto’s van een fabrikant mag dan gemiddeld nog 95 gram CO2 per kilometer uitstoten. Tesla en Fiat Chrysler vormen samen al meteen een pool en mogen hierdoor de vloten bij elkaar optellen, waarna er gerekend wordt met de gemiddelde uitstoot van deze pool. Omdat Tesla auto’s volledig emissieloos is, trekt zij het gemiddelde van Fiat Chrysler zo flink naar beneden. Dankzij Tesla kan Fiat Chrysler dus auto’s met een erg hoog benzineverbruik blijven maken, zonder dat ze daar boetes voor krijgen.
En dankzij Fiat Chrysler kan Tesla de liquiditeit nog even op peil houden. De handel in CO2 was tot nog toe een belangrijke inkomstenbron voor Tesla.In 2024 verdiende Tesla 2,76 miljard dollar aan inkomsten uit de verkoop van emissierechten, een stijging van 54% ten opzichte van de 1,79 miljard dollar in 2023 In 2020 bedroeg dit al 1 miljard. De nieuwe “Big Beautiful Bill” van Trump probeert programma’s zoals het California Air Resources Board (CARB) Zero-Emission Vehicle (ZEV)-programma te beperken of af te schaffen en schrapt ook de federale EV-belastingkredieten (7.500 dollar voor nieuwe EV’s en 4.000 dollar voor gebruikte EV’s) per 30 september 2025, wat de vraag naar elektrische voertuigen kan verminderen en indirect de waarde van emissiecredits kan beïnvloeden, omdat minder autofabrikanten credits nodig zullen hebben als de EV-markt krimpt, wat een bedreiging vormt voor Tesla’s inkomsten. Dit zou een aanzienlijke impact kunnen hebben, aangezien emissiehandel sinds 2015 circa 11 miljard dollar heeft opgeleverd voor Tesla.
Trump reageerde geagiteerd op de reactie van Elon Musk en schreef op zijn socials : “Het doet me verdriet om te zien hoe Elon Musk de afgelopen vijf weken volledig “ontspoort” en in feite een TREINWRAK is geworden. Hij wil zelfs een Derde Politieke Partij oprichten, ondanks het feit dat ze daar in de Verenigde Staten nooit in zijn geslaagd. Het systeem lijkt niet voor hen ontworpen. Derde Partijen zijn goed voor het creëren van Complete en Totale VERSTORING & CHAOS en daar hebben we er al genoeg van met de radicaal-linkse Democraten, die hun zelfvertrouwen en hun verstand hebben verloren! Republikeinen daarentegen zijn een soepel lopende “machine”, die zojuist de grootste wet in zijn soort in de geschiedenis van ons land heeft aangenomen. Het is een Geweldige Wet, maar helaas voor Elon schaft het de belachelijke Elektrische Voertuig (EV) Mandaat af, die iedereen zou hebben gedwongen om binnen korte tijd een elektrische auto te kopen. Ik ben daar vanaf het begin fel tegen geweest. Mensen mogen nu kopen wat ze willen – benzine, hybrides (die het erg goed doen), of nieuwe technologieën zoals die op de markt komen – Geen EV Mandaat meer. Ik heb hier twee jaar campagne voor gevoerd en, eerlijk gezegd, toen Elon me zijn volledige en onbetwiste steun gaf, vroeg ik hem of hij wel wist dat ik het EV-mandaat zou beëindigen – het stond in elke toespraak die ik hield en in elk gesprek dat ik had. Hij zei dat hij daar geen problemen mee had – ik was zeer verrast! Bovendien vroeg Elon of een van zijn goede vrienden NASA kon leiden en hoewel ik zijn vriend erg goed vond, was ik verrast te horen dat hij een Democraat in hart en nieren was, die nog nooit eerder geld had uitgegeven aan een Republikein. Elon was dat waarschijnlijk ook. Ik vond het ook ongepast dat een zeer goede vriend van Elon, die in de ruimtevaart werkte, NASA zou leiden, terwijl NASA zo’n belangrijke rol speelt in Elons bedrijfsleven. Mijn belangrijkste taak is het beschermen van de Amerikaanse bevolking!”
De Amerikaanse staatsschuld bedraagt ondertussen al 36,9 biljoen dollar. Elke twee seconden komt daar 100.000 dollar bij. De schuld is 23 procent groter dan de gehele Amerikaanse economie. De schulden staan gelijk aan 93 procent van de omvang van de wereldeconomie. Dat was tien jaar geleden nog 78 procent. Buitenlandse houders bezitten een aanzienlijk deel van deze schuld via staatsobligaties, met een totaal van 8,513 biljoen dollar in december 2024. Het investeringsfonds waarmee staatspensioenuitkeringen in de Verenigde Staten worden uitbetaald dreigt binnen tien jaar zonder geld te zitten, blijkt uit een rapport van de raad van toezicht van de Sociale Zekerheidsorganisatie van de VS. Tegen 2033 zal het fonds vrijwel opgedroogd zijn.
Steeds meer Amerikanen met hoge supermarktschulden vragen faillissement aan vanwege torenhoge rentes (tot 30,14%) op winkelcreditcards. Tussen 2023 en 2024 steeg het aantal faillissementen door creditcardschulden met 12%. Creditcardbedrijven houden hoge rentes en boetes in stand, ondanks mislukte pogingen tot boetemaximering. Banken benadrukken het belang van retailcredit voor dagelijks beheer en kredietopbouw. Uit onderzoek van de Federal Reserve Bank of New York blijkt dat er gezamenlijk 1,28 biljoen dollar aan krediet uitstaat, een stijging van 44 miljard dollar in slechts drie maanden en een recordhoogte heeft bereikt. In wijken met lage inkomens liggen de percentages betalingsachterstanden ruim boven het nationale gemiddelde. Het totale saldo van 2025 ligt 5,5 procent hoger dan in dezelfde periode het jaar ervoor.
Van de ongeveer 175 miljoen Amerikanen betaalt zo’n 45% het volledige saldo niet elke maand af. Gemiddeld wordt er zo’n 20 procent rente geheven, waardoor creditcards tot de duurste vormen van lenen behoren. Het grootste deel van de betalingen op kredietbestedingen kwam van rijkere huishoudens, niet van doorsnee gezinnen. Dat wijst op een zogenaamde ‘K-vormige economie’, zeggen de Fed-onderzoekers. ‘De welvarende helft van de bevolking ondervindt nauwelijks hinder. Maar hoe langer dit aanhoudt, hoe groter de kloof wordt.’
President Donald Trump stelde onlangs voor de rente op creditcards tijdelijk te begrenzen op 10 procent. Daarmee zouden de rentekosten voor creditcardhouders kunnen halveren. Banken verzetten zich echter hier tegen. De lonen zijn niet meegegroeid met de kosten van levensonderhoud en inflatie heeft het spaargeld van de Amerikanen uitgehold waardoor steeds meer mensen creditcards gebruiken om tekorten op te vangen. Het bedrag van 1,26 biljoen dollar zal naar verwachting in 2026 verder stijgen.
Starbucks sloot honderden onder presterende vestigingen in Noord-Amerika, voornamelijk in de VS en Canada, als onderdeel van een herstructureringsplan. Dit leidt tot een netto afname van circa 1% van de 18.300 locaties eind fiscaal jaar 2025. Nog eens 900 corporate medewerkers worden momenteel ontslagen, naast de 1.100 eerdere ontslagen in februari 2025. De kosten bedragen 1 miljard dollar, waarvan 150 miljoen voor ontslagvergoedingen en 850 miljoen voor sluitingskosten, voornamelijk in Noord-Amerika.
China heeft zijn bezit aan Amerikaanse staatsobligaties sinds de zomer van 2017 met ruim een derde afgebouwd en is daardoor al jaren niet meer de grootste buitenlandse schuldeiser van de VS. Die rol is overgenomen door Japan. Volgens de laatste officiële TIC-gegevens van het Amerikaanse ministerie van Financiën (eind november 2025) bedraagt China’s portefeuille 682,6 miljard dollar, een verdere daling ten opzichte van 759 miljard dollar eind 2024. Japan staat bovenaan met 1.202,6 miljard dollar, gevolgd door het Verenigd Koninkrijk met 888,5 miljard dollar. China’s afbouw is een langdurige trend door diversificatie, geopolitieke spanningen en valutabeheer, terwijl de totale buitenlandse holdings van US Treasuries een recordhoogte bereiken rond 9,4 biljoen dollar.
Bij een gemiddelde rente van 4,2% betaalt de VS jaarlijks circa 24-28 miljard dollar aan China en 35 miljard aan Japan. De totale rentelast is 1,3 biljoen dollar, gefinancierd uit 5,49 biljoen aan belastinginkomsten. Het begrotingstekort is 1,9 biljoen en het CBO voorspelt dat de schuld in 2050 180% van het BBP kan bereiken bij ongewijzigd beleid. Ongeveer 8 biljoen dollar wordt geherfinancierd; zonder dit zou alle belasting naar schuldaflossing gaan, wat onhoudbaar is. De 10-jaars rente op Amerikaanse staatsobligaties steeg naar 4,34 procent en de 30-jaars rente staat op 4,82 procent. De dollar verliest steeds meer aan kracht. De Russische roebel heeft dit jaar juist een ongekend krachtige periode achter de rug.
Zo levert een euro nu 93 roebel op, dat was begin dit jaar ongeveer 117 roebel. Tegenover de Chinese yuan is de trend eveneens zichtbaar. Begin dit jaar was een Chinese yuan nog 13 roebel waard, nu is dat nog 11 roebel. Sinds de jaarwisseling heeft de munt ongeveer een kwart van de waarde gewonnen ten opzichte van de dollar. Waar begin dit jaar een dollar nog 110 roebel opleverde, daar is dat nu nog maar 82 roebel. China’s verkoop van van obligaties kan de dollar en de VS ernstig verzwakken. De dollar is bij de opening van de Amerikaanse beurzen gedaald tot het laagste niveau in drie jaar. Op de valutamarkt noteerde de euro 1,1530 dollar.
Voormalig FBI-directeur James Comey werd op donderdag 25 september 2025 door een Federale Grand Jury in Virginia in staat van beschuldiging gesteld door het Amerikaanse Ministerie van Justitie (DOJ). Hij kreeg twee aanklachten: één voor het afleggen van een valse verklaring aan het Congres en één voor belemmering van een congresonderzoek (obstruction of a congressional proceeding). De aanklachten hadden betrekking op zijn getuigenis voor de Senate Judiciary Committee in september 2020, waarin hij volgens de aanklacht onjuist ontkende iemand bij de FBI te hebben geautoriseerd als anonieme bron over gevoelige informatie.
De vervolging volgde kort na openbare druk van president Donald Trump om Comey (die hij in 2017 ontsloeg) en andere politieke tegenstanders te vervolgen. De zaak werd gebracht door een interim U.S. attorney (Lindsey Halligan), die Trump had aangesteld na het ontslag van haar voorganger die terughoudend was. Comey pleitte in oktober 2025 onschuldig. Echter, 24 november 2025 gooide een federale rechter de aanklachten weg (zonder prejudice), omdat de benoeming van Halligan onwettig was (on constitutioneel en buiten de 120 dagen limiet).
Het DOJ ging in beroep en probeerde de zaak nieuw leven in te blazen, maar per februari 2026 is de vervolging nog steeds niet succesvol heropend. Grand Juries weigerden herhaalde pogingen tot nieuwe indictments in gerelateerde zaken en de zaak tegen Comey blijft geschorst of afgewezen.Dit markeert een opvallend voorbeeld van controversiële politieke inmenging in het justitieapparaat, met kritiek op “retribution” en schending van DOJ-normen. De zaak is grotendeels mislukt door procedurele fouten. De timing en de omstandigheden van de aanklacht voeden ernstige zorgen over politiek gemotiveerde vervolging.
De aanklacht werd ingediend nadat de VS-advocaat in het betreffende district ontslag nam en Trump een persoonlijke advocaat, Lindsey Halligan, voor die positie nomineerde. James Comey bepleit zijn onschuld en heeft aangegeven de strijd aan te gaan. Hij stelde in een videoboodschap dat “er kosten verbonden zijn aan het opstaan tegen Donald Trump.” DOJ-verklaring: Procureur-generaal Pam Bondi verklaarde dat “niemand boven de wet staat” en dat het DOJ zich inzet voor het verantwoordelijk houden van degenen die hun macht misbruiken. Comey moet op 9 oktober voor de rechter verschijnen. Ondertussen is de FBI sinds februari 2025 onder leiding van Kash Patel, die als “absoluut loyaal” aan president Trump wordt beschouwd. De vervolging van Comey markeert een ongekende stap in de Amerikaanse politiek en justitie, waarbij de diepe spanningen rond de hoogste wetshandhavingsinstantie worden benadrukt.
Donald Trump heeft een presidentieel memorandum ondertekend waarin hij pleit voor de herinvoering van de doodstraf in Washington D.C. (District of Columbia) voor bepaalde ernstige misdrijven. Het memorandum vereist dat federale openbare aanklagers de federale wetgeving inzake de doodstraf volledig toepassen om de ernstigste misdaden in de stad te ontmoedigen en te bestraffen. Trump verklaarde specifiek dat wie een politieagent of wetshandhaver doodt, de doodstraf moet krijgen, in de hoop dat deze straf een afschrikkende werking heeft. Dit sluit aan bij zijn eerdere uitlatingen over de doodstraf voor moordenaars in Washington D.C.
De juridische status van Washington D.C. als federaal district is cruciaal voor deze stap. De doodstraf werd in de stad in 1981 afgeschaft. Hoewel D.C. een eigen burgemeester en stadsraad heeft, heeft het nationale parlement (het Congres) zeggenschap over bepaalde lokale aangelegenheden. Trump gebruikte de bijzondere status van de stad al eerder in augustus om het leger naar Washington D.C. te sturen. Hij beweerde toen dat de criminaliteit in de stad uit de hand liep, hoewel politiegegevens aantonen dat de gewelddadige misdaad in de stad sinds 2023 sterk is afgenomen.
Deportaties
Sinds de inauguratie van president Donald Trump in januari 2025 heeft zijn administratie een “maximalistisch” en “hardline” immigratiebeleid ingevoerd, gericht op massale deportaties van illegale immigranten en asielzoekers. Dit beleid omvat razzia’s in steden, het gebruik van de Alien Enemies Act om due process te omzeilen en het opschorten van programma’s zoals Temporary Protected Status (TPS) en asielprocedures. Dit beleid treft ook Russische asielzoekers, van wie velen zijn gevlucht voor politieke vervolging of gedwongen militaire dienst in Rusland. Deportaties van Russische asielzoekers zijn geworteld in het bredere anti-immigratiebeleid van de Trump-administratie, dat asielprocedures beperkt, due process omzeilt en internationale samenwerking zoekt om migranten te verwijderen.
De specifieke targeting van Russen weerspiegelt mogelijk geopolitieke motieven, terwijl de samenwerking met Rusland en Egypte vragen oproept over de veiligheid van gedeporteerden. De Amerikaanse immigratiedienst (ICE) heeft in juni en augustus twee vluchten met in totaal tachtig Russische asielzoekers vanuit Louisiana naar Moskou gestuurd, met een tussenstop in Caïro. Daar werden de passagiers onder toezicht van Egyptische en Russische autoriteiten op vluchten naar Rusland gezet. Bij aankomst nam de FSB hen onder de loep; alleen wie geen strafblad had, mocht door. Onder de uitgezette Russen was de 25-jarige militair Andrei Vovtsjenko, gezocht voor desertie, die direct na aankomst werd gearresteerd. Getuigen zeggen dat hij smeekte niet teruggestuurd te worden, maar alsnog geboeid naar Moskou vloog. Hoeveel van de uitgezette Russen asiel hadden aangevraagd is onduidelijk. Mensenrechtenorganisaties en Russische oppositieleden noemen de deportaties onrechtvaardig.
Via Truth Social kondigde Trump 27 september aan dat hij, op verzoek van DHS-minister Kristi Noem, Secretary of War Pete Hegseth troepen stuurt naar Portland en andere ICE-locaties die aangevallen worden door Antifa. Hij autoriseert “full force” tegen Antifa en “binnenlandse terroristen” na incidenten, zoals het in brand steken van Ice Cube’s tourbus. Burgemeester Keith Wilson en Congreslid Maxine Dexter (D-OR) noemen het “machtsmisbruik”. DHS en Trump framen het als verdediging van wetshandhaving. De situatie is gespannen, protesten zijn grotendeels vreedzaam, maar geweld escaleert. Op een sollicitatieprocedure voor ICE kwamen 175.000 sollicitanten af.
Deze gaan veelal ongeschoold met onvoldoende wetskennis op pad voor arrestaties. Daarbij viel al snel een burgerdode. Bij protesten over dit geweld viel er opnieuw een burgerslachtoffer. Nadat de lokale autoriteiten protesteerden heeft Donald Trump heeft de gouverneur van Minnesota, Tim Walz, en de burgemeester van Minneapolis, Jacob Frey, opgeroepen om ‘alle illegale en criminele vreemdelingen’ over te dragen aan de federale autoriteiten met het oog op hun deportatie.
Ook economisch staat de VS zwaar onder druk. Het aantal bedrijfsfaillissementen is daar in 2024 fors gestegen en bereikte het hoogste niveau in veertien jaar. Veel bedrijven vroegen al faillissementsbescherming aan. Meer dan 17% van de Amerikanen betaalt maandelijks enorme bedragen aan autoleningen. Bedrijven als Hooters, opgericht in 1983, naderen faillissement. Na krimp sinds 2018 en een coronaslag sloten 44 vestigingen; met 35 miljoen dollar steun hoopt Hooters binnen 3-4 maanden te reorganiseren en over te gaan tot frachising. Ook Red Lobster, TGI Fridays en Burger-Fi vroegen uitstel van betaling aan. Ford, die een zeer groot deel van het Amerikaanse wagenpark in alle vlootsegmenten bezit en voertuigen, software en diensten aanbiedt, die direct inspelen op de uitdagingen van bedrijven in deze sector luidt de noodklok. De CEO van Ford Jim Farley stelt dat essentiële economie in de VS op instorten staat. Hij noemt Chinese EV’s “superieur” qua technologie en kosten (bijv. Xiaomi YU7: $35.000, 835 km bereik).
De afgelopen twee jaar stond Ford op een schamele dertiende plaats in de Nederlandse verkoopstatistieken. Ook in de rest van Europa gaan de zaken niet best. Ford verkocht in 2024 17% minder auto’s dan het jaar ervoor. Multinational Procter & Gamble wil de komende twee jaar 7000 banen schrappen (15% van alle medewerkers) met een kantoorbaan. Het bedrijf gaat ook bekende merken verkopen of te schrappen. Bij Procter & Gamble werken wereldwijd meer dan 100.000 mensen. Denny’s, met 376 miljoen dollar schuld, sloot 88 locaties en plant 70 extra sluitingen, met verkoop van 100 eigen restaurants aan franchisers.
De regionale centrale bank in New York is met nieuwe cijfers over de schuldenlast van huishoudens gekomen. De bank zegt dat alleen al in het eerste kwartaal van dit jaar 167 miljard dollar bij is gekomen, de totale schuldenberg van Amerikaanse huishoudens bedraagt 18.200 miljard dollar, ruim 18 biljoen. Ter vergelijking: in 2020 was dat nog 14.000 miljard. Ruim 4 procent van die schulden verkeert in een vorm van wanbetaling. Kredietbeoordelaar Moody’s heeft 16 mei 2025 de kredietrating van de Verenigde Staten verlaagd. Het land is de hoogste beoordeling kwijtgeraakt vanwege de verwachte hogere staatsschuld en omdat het meer rente moet betalen. Moody’s is de laatste van de drie grote kredietbeoordelaars die de Amerikaanse kredietrating verlaagt. In 2011 schrapte Standard & Poor’s de hoogste kredietrating al en in 2023 deed Fitch hetzelfde.
Trump plaatste via het Pentagon een order van 12,5 miljard dollar bij Lockheed Martin voor 148 F-35 straaljagers. Deze aankoop omvat 40 F-35A jets voor de Amerikaanse luchtmacht 20 B en C-modellen voor het Marinekorps en 9 F-35C voor de marine. Daarnaast zijn 15 eenheden bestemd voor bondgenoten en 64 jachtvliegtuigen voor internationale klanten. De leveringen van de toestellen beginnen in 2026 en de volledige voltooiing wordt verwacht tegen augustus 2028. De productie vindt voornamelijk plaats in Fort Worth Texas maar ook fabrieken in het Verenigd Koninkrijk Italië en Japan nemen deel. Het contract wordt uitgevoerd onder toezicht van het Naval Air Systems Command.
Handelsoorlog en importheffingen
Donald Trump verhoogde zijn importheffingen voor Zuid-Korea van 15 naar 25 procent voor auto’s, hout en farmaceutische producten. De Zuid-Koreaanse president Lee Jae Myung was niet op de hoogte en reageert verrast. Volgens Trump leeft het land het gesloten handelsakkoord met de Verenigde Staten niet na. Op zijn social media kanaal Truth Social schreef hij dat Zuid-Koreaanse parlementsleden dan wel het recht hebben om het akkoord niet te implementeren, maar dat dit voor Washington aanleiding is om de invoerheffingen te verhogen. Lee Jae Myung bereikte 30 juli 2025 nog een deal over de importtarieven nadat Trump ook toen al gedreigd had een invoertarief van 25 procent op te leggen. Maar omdat er te lang gewacht werd met het ratificeren van het akkoord, besloot Trump tot een gepaste straf. Lage invoerheffingen zijn cruciaal voor Zuid-Korea, vooral voor de auto-industrie. Bijna de helft van de export uit die sector is bestemd voor de Amerikaanse markt. Meer dan een vierde van de totale uitvoer van Zuid-Korea naar de VS heeft bovendien betrekking op de autosector. Hyundai is een van de grootste ondernemingen die nu geraakt zullen worden. Het aandeel van het bedrijf daalde sinds de bekendmaking van het nieuws al met 4 procent. De Zuid-Koreaanse minister van Handel, die in Canada is, gaat aansluitend naar de VS om Trump op andere gedachten te brengen.
De Verenigde Staten hebben in 2025 meer dan 200 miljard dollar aan nieuwe invoerrechten onterecht geïnd als gevolg van verboden heffingen die zijn ingevoerd door president Donald Trump. Het Hooggerechtshof boog zich over de vraag of deze heffingen wel wettelijk zijn toegestaan. De ruim 200 miljard dollar werd opgehaald via meer dan veertig uitvoeringsbesluiten van de regering-Trump. Het gaat uitsluitend om opbrengsten uit nieuw ingevoerde invoerrechten en niet om tarieven die dateren uit Trumps eerste ambtstermijn.
Het Amerikaanse Hooggerechtshof heeft met 6 tegen 3 stemmen de meeste wereldwijde importheffingen die president Trump in zijn tweede termijn heeft ingevoerd, ongeldig verklaard. Volgens het Hof overschreed de president zijn bevoegdheden door de tarieven te baseren op de noodwet uit 1977 (IEEPA), die niet bedoeld is voor handelsbeleid. De grondwet geeft het Congres de exclusieve bevoegdheid om heffingen in te stellen. De uitspraak treft de brede “wederkerige” tarieven van 10 procent of meer op importen uit vrijwel alle landen, waaronder de EU, Canada, Mexico, China en Japan, alsook specifieke hogere heffingen op fentanyl-gerelateerde goederen. Dit kan leiden tot miljarden aan terugbetalingen aan importeurs en een herziening van het Amerikaanse handelsbeleid. President Trump noemde de uitspraak een “politieke aanval” en hintte op alternatieve maatregelen. Experts en de Europese Commissie verwelkomen de beslissing als herstel van handelszekerheid en bevestiging van op regels gebaseerde internationale handel. Deze uitspraak is een zeldzame nederlaag voor Trump bij een conservatief Hof en kan grote gevolgen hebben voor de wereldeconomie en internationale relaties.
Die eerdere maatregelen worden juridisch niet aangevochten, maar de recent ingevoerde heffingen wel. Trump voerde deze dit jaar eenzijdig in, zonder instemming van het Congres. Het betreft zogenoemde wederzijdse invoerrechten op import uit het grootste deel van de wereld. In november was voor het eerst sinds de aankondiging van het uitgebreide heffingenpakket in april sprake van een daling in de maandelijkse opbrengst. De overheid inde toen 30,75 miljard dollar, tegenover 31,15 miljard dollar in oktober. Die terugval wordt toegeschreven aan vertraagde goederenstromen richting de Verenigde Staten en aan het verlagen van sommige tarieven.
De douane lanceerde eind april 2026 een onlineportaal om de terugbetalingsclaims van de wederkerige tarieven te verwerken. In totaal gaat het om zo’n 166 miljard dollar. Het ministerie van Justitie stelt nu in de zaak dat de douane niet bevoegd is geld terug te betalen zonder rechterlijk bevel. De Verenigde Staten hebben gesuggereerd dat de regering alleen importeurs terug hoeft te betalen die een zaak aanspannen. Ook zouden de tarieven op bijvoorbeeld staal, aluminium en auto’s van buiten de VS er niet onder vallen, omdat Trump daarvoor andere wetten gebruikte. Het Hooggerechtshof zei echter niets over terugbetalingen. Daarvoor werd de zaak terugverwezen naar het Amerikaanse Hof voor Internationale Handel om de volgende stappen te bepalen. Een douaneambtenaar meldde in gerechtelijke stukken dat het in de eerste fase van de invoering van het terugbetalingsportaal niet zou lukken een groot deel van de claims te verwerken. Trump heeft gesuggereerd dat bedrijven die geen terugbetaling aanvragen politieke voordelen kunnen behalen en zei dat hij ze zou “onthouden”.
Donald Trump kwam per 1 november met nieuwe importheffingen op vrachtwagens van buiten de VS met een tarief van 25%, met hout- en meubelproducten. 14 oktober deed hij dat ook met houtproducten, daarvoor geldt een tarief van 10% voor al het geïmporteerd hout en 25% op houten keuken- en badkamermeubels en gestoffeerde meubels. Volgens Trump ondermijnen de importen de nationale veiligheid van de Verenigde Staten.
Trump dreigt meerdere heffingen vanaf 2026 verder te verhogen voor landen die geen akkoord bereiken met Washington. Volgens het Witte Huis verzwakken importen de Amerikaanse economie, bedreigen ze de werkgelegenheid en verstoren ze de toeleveringsketens. 7 augustus 2025 kwam er al een importheffing van 100% op alle chips en halfgeleiders. Bedrijven die hun chipproductie naar de VS verplaatsen, krijgen een uitzondering. Halfgeleiders zijn cruciaal voor onder andere smartphones, auto’s en medische apparatuur. Volgens het Amerikaanse ministerie van Handel produceerde de VS in 2024 circa 12% van de wereldwijde halfgeleiderchips, vergeleken met 40% in 1990.
In Thailand reageerde de minister van Financiën met verbazing. De hoogste tot nu toe opgelegde heffing bedraagt meer dan 100% voor China en 41 % voor Syrië. De Europese Unie bereikt een akkoord waarbij de meeste goederen onder een heffing van 15 procent vallen. Syrië gaat zich, als negentigste land, aansluiten bij een door de VS geleide coalitie tegen Islamitische Staat (IS). De Syrische president Ahmed al-Sharaa was 10 november 2025 op Staatsbezoek bij Donald Trump. Al-Sharaa werd in het verleden door de VS nog gezien als een terrorist en er stond tot voor kort een beloning van 10 miljoen dollar op zijn uitlevering. Trump beloofde daarop om verschillende sancties met nog eens een half jaar uit te stellen. Eerder waren ook al sancties opgeschort of opgeheven.
Het gemiddelde Amerikaanse invoertarief bedraagt volgens de Wereldhandelsorganisatie (WTO) en het Internationaal Monetair Fonds (IMF) nu 20,1 procent. Dit is het hoogste niveau sinds het begin van de jaren 1910, met uitzondering van een tijdelijke piek eerder in 2025. De berekening bevat voor het eerst het op 15 procent vastgestelde tarief op Europese producten dat onlangs is ingegaan. Ter vergelijking: bij de inauguratie van president Donald Trump op 20 januari bedroeg het gemiddelde 2,4 procent.
Op 2 april kondigde Trump ‘wederkerige’ tarieven aan op producten uit meerdere landen.
De WTO en het IMF baseerden hun gemiddelde op actuele tarieven en handelsvolumes over 2024. Het huidige gemiddelde overstijgt het bijna 20 procent tarief van de jaren 1930, een periode waarin hoge tarieven worden beschouwd als een factor die de ernst en duur van de Great Depression vergrootte.
Donald Trump kondigde voor eind augustus 2025 nieuwe importheffingen aan op staal en chips/halfgeleiders. Hij verklaarde dat de heffingen aanvankelijk laag zullen zijn om bedrijven ruimte te geven om de productie naar de Verenigde Staten te verplaatsen en uit te breiden. Daarna zullen de tarieven geleidelijk oplopen. Er zijn 407 extra producten toegevoegd aan de lijst met goederen waarvoor staal- of aluminiumheffingen gelden. Het gaat om uiteenlopende categorieën, waaronder windturbines, bulldozers en kinderzitjes. De maatregel moet ervoor zorgen dat importeurs de metaalheffingen niet kunnen omzeilen. Tata Steel UK werd uitgezonderd van importheffingen, waardoor het bedrijf in Nederland gegoten verpakkingsstaal kan exporteren tegen de lagere Britse importheffing van 25 procent. Staal en aluminium die in de Europese Unie worden gesmolten en gegoten, worden op dit moment met 50% invoerrechten belast. Het VK heeft concessies weten af te dwingen, waardoor Tata Steel UK als ‘enige bedrijf wereldwijd’ de nieuwe en strengere Amerikaanse regels kan omzeilen. Verpakkingsstaal dat in de Tata-fabrieken in IJmuiden is gemaakt mag door Tata Steel UK naar de VS geëxporteerd worden onder de Britse importheffing van 25 procent. De Amerikaanse uitzondering werd begin mei uitgevaardigd. Verpakkingsstaal wordt gebruikt voor spuitbussen, voedsel- en drankenverpakkingen en andere industriële producten en is het grootste exportproduct van Tata Steel UK naar de VS. Het verpakkingsstaal werd al sinds 2024 niet in Engeland gesmolten vanwege de sluiting van de daarvoor geschikte hoogovens. Pas in 2027 zal in Port Talbot een nieuwe elektrische vlamboogoven in gebruik worden genomen waarmee verpakkingsstaal wordt gegoten. Sinds 2024 werd in Nederland gesmolten en gegoten staal gebruikt, waarna bij Tata Steel in Port Talbot er producten voor de export van maakte. De VS had de eisen voor het smelten en gieten aangescherpt, maar het VK heeft nu dus een uitzonderingspositie, zolang de grondstof maar uit Nederland komt. De uitzondering geldt ‘specifiek voor Tata Steel UK, vanwege de transitie naar een elektrische vlamboogoven’, benadrukte de vertegenwoordiger. ‘Geen enkel ander Brits bedrijf heeft dezelfde regeling. Tata benadrukt dat zij staal produceren van een kwaliteit die in de VS ‘niet of nauwelijks geproduceerd wordt’, en hoopt dat deze maatregel de aanzet is voor een ‘verdere opening van de handelsrelatie tussen de VS en Europa.’
Trump sprak eerder over mogelijke invoerheffingen op die sector, maar er is nog geen officiële aankondiging gedaan. Het tarievenbeleid werpt inmiddels zijn vruchten af en heeft de inkomsten van de VS aanzienlijk verhoogd. Uit gegevens van het ministerie van Financiën blijkt dat in juli, de tiende maand van het fiscale jaar, de totale netto tariefinkomsten 135,7 miljard dollar bedroegen, een aanzienlijke stijging ten opzichte van voorgaande jaren.
Deze toename in inkomsten wordt grotendeels toegeschreven aan de implementatie van tarieven op verschillende producten die in de Verenigde Staten worden geïmporteerd. Toen Trump in januari aantrad, bedroegen de maandelijkse netto tariefinkomsten gemiddeld ongeveer 7,3 miljard dollar (6,25 miljard euro). Na de invoering van de tarieven steeg dit cijfer echter dramatisch. April markeerde een keerpunt, met een scherpe stijging tot 15,6 miljard dollar (13,35 miljard euro), gevolgd door nog grotere stijgingen in de daaropvolgende maanden.
1 oktober gaan er nieuwe heffingen in werking op op onder andere merkgeneesmiddelen (100 %), met een uitzondering voor importerende bedrijven die al een fabriek in de VS aan het bouwen zijn. Daarnaast worden zwaardere vrachtwagens belast. (25%), keukenkastjes (50%) en badkamermeubels en gestoffeerd meubilair respectievelijk met 50 en 30%. De nieuwe heffing op merk- of gepatenteerde farmaceutische producten zal voor alle geïmporteerde goederen gelden.
De VS kondigde in juli 2026 nieuwe importheffingen van 10 en 12,5 procent aan voor zestig handelspartners met als reden de vermeende lakse handhaving op verboden dwangarbeid.
“De Verenigde Staten kennen al bijna een eeuw een importverbod voor producten die met gedwongen arbeid zijn gemaakt en handhaven dit streng.
Economieën die al een verbod op gedwongen arbeid hebben ingevoerd krijgen het lagere tarief van 10 procent opgelegd. Hiertoe behoren Canada, de EU en het Verenigd Koninkrijk. Andere landen krijgen het hogere tarief van 12,5 procent. Handelspartners zoals China en Japan vallen in deze categorie. Brazilië, dat een importheffing van 12,5 procent opgelegd krijgt, heeft in een reactie laten weten de heffing “volkomen arbitrair” en “ongerechtvaardigd” te vinden. “Omdat een wettelijke basis binnen de nationale wetgeving ontbreekt om haar protectionistische handelsbeleid te rechtvaardigen, heeft de Amerikaanse handelsvertegenwoordiger ervoor gekozen om een kwestie te misbruiken die van groot belang is voor de mensenrechten en de arbeidsrechtenbeweging”, aldus Brazilië. Brazilië heeft dan ook laten weten stappen te gaan zetten om zelf maatregelen te nemen tegen de opgelegde tarieven. Ook zal het land het conflict voorleggen aan de Wereldhandelsorganisatie (WTO). Trumps eerdere tijdelijke wereldwijde heffing van 10 procent liep 24 juli 2026 af.
Trump verklaarde dat de Verenigde Staten worden “overspoeld door producten uit andere landen” en dat de importtarieven bedoeld zijn om productie naar de VS te verplaatsen en de Amerikaanse schatkist te verhogen. De Amerikaanse centrale bank heeft gewezen op de negatieve effecten van de importheffingen, die leiden tot hogere prijzen voor consumenten. Bovendien zijn er sinds april 42.000 banen verloren gegaan in de VS. Trump heeft vanaf zijn aantreden als president in januari 2017 een beleid gevoerd waarbij importheffingen worden ingevoerd voor specifieke productgroepen en landen. Bedrijven en consumenten in de Verenigde Staten betalen echter de importheffingen die president Trump heeft ingevoerd op buitenlandse producten grotendeels zelf. Dat blijkt uit onderzoek van de Fed. Volgens Trump zouden buitenlandse bedrijven die producten naar de VS exporteren die heffingen betalen. Maar uit het onderzoek blijkt dat dit in de praktijk nauwelijks gebeurt.
Een importheffing maakt producten uit het buitenland duurder. De belasting komt bovenop de prijs die een buitenlands bedrijf vraagt. Zo’n bedrijf kan ervoor kiezen om zijn prijs te verlagen om klanten te behouden, maar dat gebeurt maar weinig.
In de eerste acht maanden van 2025 namen buitenlandse producenten slechts 6 procent van de heffingen voor hun rekening. In november was dat 14 procent. Dat betekent nog steeds dat het grootste deel wordt betaald door Amerikaanse bedrijven en consumenten.
Andere onderzoeken kwamen eerder al tot de conclusie dat vooral Amerikanen zelf de heffingen betalen. Het Duitse Kiel Institute meldde bijvoorbeeld dat Amerikanen 96 procent van de importheffingen betalen. Ook de Tax Foundation, een denktank in Washington DC die onderzoek doet naar belastingen, bevestigt dit. Volgens die organisatie betekenen de importheffingen voor een gemiddeld Amerikaans huishouden een extra kostenpost van ongeveer 1.000 dollar in 2025 en 1.300 dollar in 2026.
De aankondiging van Donald Trump begin mei 2026 om extra importheffingen van 25% op Europese auto’s in te voeren, heeft onmiddellijk geleid tot spanningen tussen de Verenigde Staten en de Europese Unie. Trump heeft via zijn social media kanaal truth aangegeven het tarief te zullen verhogen van 15 naar 25%, met als argument dat de EU zich niet aan een eerder gesloten handelsakkoord houdt. Europese beleidsmakers stellen dat een eenzijdige verhoging neerkomt op het schenden van internationale afspraken. Bovendien oordeelde het Amerikaanse Hooggerechtshof onlangs dat bepaalde door Trump ingevoerde importheffingen onvoldoende wettelijke basis hadden. Dat roept de vraag op of een nieuwe verhoging naar 25% juridisch wel houdbaar is, zeker als niet duidelijk is onder welke bevoegdheid deze wordt ingevoerd. Hoewel de Amerikaanse president zich mogelijk beroept op nationale veiligheidswetgeving om tarieven aan te passen, is dat geen vrijbrief: zulke maatregelen moeten voldoen aan zowel nationale wetgeving als internationale handelsregels. Wanneer dat niet gebeurt, kan dit leiden tot juridische procedures en tegenmaatregelen vanuit de EU. Kortom, de voorgestelde heffing van 25% is niet alleen economisch controversieel, maar ook juridisch wankel. De kans is groot dat deze stap uitmondt in een handelsconflict én een juridische strijd over de vraag of de Verenigde Staten hun eigen en internationale regels naleven.