Wereldnieuws 5

De rubriek Wereldnieuws bestaat vanwege de lengte nu uit 7 delen waarvan dit het 5e deel is. Ga hier naar: deel 6, deel 7

Wereldnieuws deel 5

Lidmaatschap de EU

Een Amerikaans rapport wijst op ernstige problemen in Oekraïne zoals gedwongen verdwijningen, marteling, slechte gevangenisomstandigheden, willekeurige arrestaties, gebrek aan rechterlijke onafhankelijkheid, beperkingen op vrije meningsuiting, geweld tegen journalisten, censuur, corruptie, gendergeweld en kinderarbeid. Ondanks westerse druk blijven corruptieschandalen frequent en worden verdachten zelden gestraft, soms zelfs bevorderd. Ursula von der Leyen wil desondanks vaart maken met het aanmeldingsproces om Oekraïne onderdeel te maken van de Europese Unie.

Oekraïne lid maken van de EU is volgens haar in het eigen veiligheidsbelang vanwege de strijd tegen Rusland omdat dat een permanente bedreiging voor heel Europa zou zijn. De Hongaarse premier Viktor Orbán wil onder geen beding dat Oekraïne toetreedt tot de Europese Unie. “Het probleem is de oorlog”, zei Orbán voor het begin van de EU-top. “Als we Oekraïne integreren in de EU, integreren we de oorlog in de EU. Ik wil niet in een gemeenschap zitten met een land dat in oorlog is.” Oekraïne, Moldavië, Georgië en zes Westelijke Balkanlanden (Albanië, Bosnië en Herzegovina, Kosovo, Montenegro, Noord-Macedonië, Servië) willen EU-lid worden. Voor toetreding van een nieuwe lidstaat is overeenstemming nodig van alle lidstaten. Daarom wilde de EU wachten tot Orbán de verkiezingen van 12 april 2026 zou verliezen.

Voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie en voorzitter van de EU-leiders António Costa riepen de EU-leiders op om officiële EU-toetredingsonderhandelingen met Oekraïne toch te laten beginnen. Na de goedkeuring eerder die dag van alle EU-lidstaten voor een EU-lening van 90 miljard euro aan Oekraïne en het twintigste sanctiepakket tegen Rusland is het volgens de EU-kopstukken tijd voor een volgende stap.

De Duitse bondskanselier Friedrich Merz wil dat Oekraïne een soort EU-lidmaatschap ‘light’ krijgt, als tussenstap op weg naar volledig lidmaatschap. Oekraïne zou om te beginnen aan vergaderingen van de EU-lidstaten, het Europees Parlement en de Europese Commissie kunnen deelnemen, maar zonder stemrecht. Merz heeft dit voorgesteld aan de EU-leiders op de van de tweedaagse informele top in Cyprus in april 2026. Friedrich Merz stelde daarna voor Oekraïne toe te staan deel te nemen aan EU-vergaderingen zonder stemrecht, als tussenstap naar volledig lidmaatschap van het blok. Volgens Merz zou dit een akkoord kunnen vergemakkelijken om een einde te maken aan de vier jaar durende oorlog die werd veroorzaakt door de Russische invasie.

Achter de schermen spelen er waarschijnlijk drie werkelijke, pragmatische beweegredenen die vooral over Duitsland en de interne EU-politiek gaan en minder over een snelle vrede met Poetin.

Binnenlandse politiek: De druk thuis verlichten
Duitsland is al vier jaar lang de grootste Europese financier van de oorlog in Oekraïne. Dat trekt een gigantische wissel op de Duitse economie, die al in een recessie verkeert. Bovendien groeit in Duitsland de binnenlandse politieke druk (van zowel links als rechts) om met een diplomatieke oplossing te komen.

Met dit plan kan Merz aan de Duitse kiezer laten zien: “Kijk, we sturen niet alleen maar wapens en miljarden, we nemen nu zélf het diplomatieke initiatief om een einde aan de oorlog te maken.” Het is een manier om de regie terug te pakken in het binnenlandse debat.

Risicomanagement voor de Duitse portemonnee (De ‘Light’-rem)
Dit is misschien wel de meest cynische, maar ook de meest realistische reden. Er is binnen de EU een groep landen (zoals de Baltische staten en Polen) die eist dat Oekraïne zo snel mogelijk volledig lid wordt. Als dat gebeurt, klapt de EU-begroting uit elkaar. Oekraïne is een enorm, arm landbouwland. Volledig lidmaatschap betekent dat er direct tientallen miljarden aan Europese subsidies van Berlijn naar Kiev stromen.

Door nu zélf keihard te lobbyen voor een ‘lidmaatschap light zonder stemrecht en zonder financiële volrechten’, zet Merz een rem op die versnelling. Hij parkeert Oekraïne als het ware in de wachtkamer. Hij geeft ze politieke status om ze tevreden te houden, maar beschermt tegelijkertijd de Duitse schatkist tegen een onbetaalbare instroom.

Voorsorteren op de “Wederopbouw-markt”
Duitse industriële giganten (in de bouw, chemie en machinebouw) staan te trappelen om de honderden miljarden aan wederopbouwcontracten in Oekraïne binnen te slepen zodra de wapens zwijgen. Maar die bedrijven willen één ding: juridische zekerheid dat hun miljardeninvesteringen niet verdwijnen in corruptie of een instabiel rechtssysteem.

Door Oekraïne nu al in de EU-commissies en het Europees Parlement te trekken, worden ze gedwongen om hun wetten en regels nu al 1-op-1 aan te passen aan de Europese standaarden. Merz plaveit hiermee de weg voor het Duitse bedrijfsleven. Het is economische belangenbehartiging verpakt in een diplomatiek jasje.

Het Oekraïense parlement heeft op 22 juli 2025 een controversiële wet aangenomen die de onafhankelijkheid van de twee belangrijkste anticorruptiediensten, het Nationale Bureau voor Corruptiebestrijding (NABU) en het Gespecialiseerde Bureau voor Corruptiebestrijding (SAPO), ernstig inperkt. De wet, gesteund door de partij van president Volodymyr Zelensky, plaatst beide instanties onder direct gezag van de procureur-generaal, die door de president wordt benoemd. Dit besluit heeft geleid tot felle protesten in Oekraïense steden en scherpe kritiek van internationale bondgenoten, waaronder de Europese Commissie, die de maatregel ziet als een bedreiging voor Oekraïne’s EU-toetredingsproces.

De wet volgt op recente invallen van de Oekraïense veiligheidsdienst (SBU) bij NABU-kantoren, waarbij vijftien medewerkers werden geviseerd en een bestuurder werd opgepakt op verdenking van spionage. Critici, waaronder oppositieparlementariër Oleksi Gontsjarenko, noemen de invallen en de wet een gecoördineerde poging om corruptieonderzoeken naar Zelensky’s entourage te frustreren. “Dit is een dag van schaamte voor Oekraïne,” verklaarde Gontsjarenko. De EU-commissaris voor Uitbreiding, Marta Kos, noemde de wet “een serieuze stap achteruit” voor de rechtsstaat, essentieel voor Oekraïne’s EU-lidmaatschap.

Opmerkelijk genoeg publiceerden NABU en SAPO vlak na de goedkeuring van de wet een rapport dat een grootschalig corruptieschandaal aan het licht bracht. Het rapport onthult omkoping bij de aankoop van drones en ander militair materieel, waarbij een parlementslid, twee lokale functionarissen en leden van de Nationale Garde betrokken zijn. Overheidscontracten werden bewust tegen opgeblazen prijzen afgesloten, waarbij tot 30 procent van de contractwaarde als smeergeld werd ontvangen. Oekraïense media wijzen naar Oleksi Koeznetsov, een lid van Zelensky’s partij Dienaar van het Volk, als een van de verdachten. Vier personen zijn in verband met de zaak aangehouden.

Na massale protesten in steden als Kyiv, Dnipro, Lviv en Odesa en internationale druk van onder meer de EU en het IMF, zwichtte Zelensky gedeeltelijk. Op 31 juli 2025 keurde het parlement unaniem een herstelwet goed die de onafhankelijkheid van NABU en SAPO herstelt. De Europese Commissie reageerde voorzichtig positief, maar benadrukte dat Oekraïne meer moet doen om corruptie effectief te bestrijden om EU-toetreding mogelijk te maken.

Toch blijft de schade aanzienlijk. De initiële wet en de invallen hebben het vertrouwen in Zelensky’s anticorruptiebeloften, een kernpunt van zijn verkiezingscampagne in 2019, ernstig ondermijnd. Analisten vrezen dat de episode de politieke stabiliteit in Oekraïne en de geloofwaardigheid van Zelensky’s hervormingsagenda verder onder druk zet, vooral nu het land balanceert op een precair geopolitiek en militair vlak.

Zelensky zelf benadrukte op Telegram zijn steun voor de strijd tegen corruptie en bedankte NABU en SAPO voor hun werk, maar critici blijven sceptisch. “De bevolking wil rechtvaardigheid en een sterke rechtsstaat. Deze acties dreigen dat te ondermijnen,” aldus Haloesjka. De komende maanden zullen cruciaal zijn om te zien of Oekraïne de anticorruptiehervormingen kan versterken en het vertrouwen van zowel de eigen bevolking als internationale partners kan herwinnen.

DE EU besloot 25 juli om €1,5 miljard aan financiële steun te bevriezen als reactie op de controversiële wet van 22 juli 2025 die de onafhankelijkheid van NABU en SAPO inperkte en de daaropvolgende invallen bij NABU. Hoewel de herstelwet op 31 juli 2025 de onafhankelijkheid van deze instanties herstelde, werd de opschorting van het fonds niet onmiddellijk opgeheven vanwege de aanhoudende zorgen van de EU over Oekraïne’s anticorruptie-inspanningen. Oekraïne moet van de EU corruptie aanpakken, minderheden beter beschermen en de invloed van oligarchen verminderen.

Oekraïne en de EU bespreken in juli 2026 tijdens het toetredingsproces over buitenlands beleid, handel, veiligheid en ontwikkelingssamenwerking. Daartoe is een zogeheten onderhandelingscluster geopend voor Oekraïne over toetreding tot de EU. Hiermee zijn voor Oekraïne nu twee van de zes onderhandelingsclusters geopend, elk met een eigen thema.

Naar verwachting geven de EU-lidstaten dinsdag ook toestemming voor Moldavië om dit onderhandelingscluster te starten. Het eerste cluster dat werd geopend voor Oekraïne en Moldavië gaat over de rechtsstaat, mensenrechten en de rechterlijke macht in het land. Via de clusters moeten kandidaat-lidstaten hun wetten en beleid aanpassen voordat ze officieel mogen toetreden tot de EU. Het openen van de clusters werd lang geblokkeerd door Hongarije. Onder de nieuwe premier Péter Magyar is dat veto in juni 2026 ingetrokken. Met Montenegro en Albanië verwacht Brussel enkele onderhandelingsgesprekken af te sluiten. Eurocommissaris Marta Kos (Uitbreiding) noemde het een “super Tuesday” voor vergroting van de EU, zei ze voorafgaand aan overleg van EU-ministers over Europese Zaken. Montenegro zegt te verwachten in 2028 het nieuwste lid van de EU te worden. De pro-Europese partij PAS heeft 28 september 2025 de Moldavische parlementsverkiezingen gewonnen. Het is nog onduidelijk of de partij van president Maia Sandu de absolute meerderheid in het parlement behoudt, aangezien de laatste stemmen nog worden geteld. Het pro-Russische kamp heeft protesten aangekondigd. De verkiezingen stonden in het teken van een pro-Europese of pro-Russische koers. Op 25 juni 2024 startten de toetredingsonderhandelingen met Oekraïne en Moldavië, beiden kandidaat-lid sinds 23 juni 2023.

Georgië, onafhankelijk sinds 9 april 1991 na de Sovjetperiode, kreeg in december 2023 kandidaatstatus, maar stopte eind november 2024 de EU-procedure voor vier jaar. Dit volgde op het Europees Parlement dat nieuwe verkiezingen eiste na de betwiste verkiezingen van oktober 2024, die het niet erkende. De Georgische premier Irakli Kobakhidze heeft 5 oktober 2025 verklaard dat demonstranten het presidentieel paleis probeerden binnen te dringen om een poging te doen om de regering omver te werpen. Daarbij beschuldigde hij de Europese Unie van inmenging in de Georgische politiek. De oproerpolitie moest pepperspray en waterkanonnen gebruiken om de betogers te verdrijven. Vijf activisten werden gearresteerd tijdens het massaprotest bij de lokale verkiezingen. Volgens Kobakhidze namen zo’n 7.000 mensen deel aan de demonstratie, maar mislukte hun “poging om de constitutionele orde omver te werpen” ondanks de steun vanuit de EU. Kobakhidze beschuldigde de EU-ambassadeur in Georgië, Paweł Herczyński, van politieke inmenging en riep hem op zich publiekelijk te distantiëren van de protesten en deze scherp te veroordelen. “Sommige buitenlandse figuren hebben zelfs openlijk steun uitgesproken voor deze poging tot staatsgreep,” aldus de premier. In juli ontkende de Europese diplomatieke dienst soortgelijke beschuldigingen en sprak toen van “desinformatie en ongefundeerde aantijgingen” door de Georgische autoriteiten. De recente beweringen dat de EU Georgia zou willen destabiliseren, het land in oorlog wil slepen of zogenaamd ‘niet-traditionele waarden’ wil opleggen, zouden opzettelijke pogingen zijn om de publieke opinie te misleiden,” verklaarde de EU destijds. De regeringspartij Georgian Dream verklaarde alle gemeenten in het land te hebben gewonnen tijdens de lokale verkiezingen, die geboycot werden door de twee grootste oppositieblokken. Die oppositie krijgt steun van burgers die ontevreden zijn over stijgende prijzen en zich aangetrokken voelen tot partijen die economische stimulering en strengere migratie willen. De pro-westerse oppositie voert sinds oktober vorig jaar regelmatig protesten, nadat Georgian Dream volgens hen met verkiezingsfraude de parlementsverkiezingen had gewonnen. Hoewel Georgië lange tijd een van de meest pro-westerse landen uit de voormalige Sovjetunie was, zijn de relaties met het Westen behoorlijk bekoeld sinds de Russische invasie van Oekraïne in 2022.

Bosnië en Herzegovina vroeg in 2016 lidmaatschap aan en werd in december 2022 kandidaat-lid. Turkije, kandidaat sinds 1999, staakte na vijf jaar onderhandelingen en zoekt nu toenadering tot BRICS. De Turkse centrale bank heeft in januari 2026 het rentetarief voor de vijfde maand op rij verlaagd met 1 procentpunt en deze bedraagt nu maar liefst 37 procent.
De nieuwe renteverlaging is mogelijk doordat de Turkse geldontwaarding in december verder is afgekoeld tot 30,9 procent. De inflatie nam daarmee voor de vierde maand op rij af. In december 2024 bedroeg de inflatie nog meer dan 44 procent, volgens officiële cijfers. Volgens de centrale bank zijn er wel tekenen dat de inflatie in januari weer is opgelopen, met name door hogere voedselprijzen. De stijging van de onderliggende inflatietrend is volgens de centrale bank echter “beperkt”.
De officiële inflatiecijfers van Turkije worden betwist door ENAG, een groep onafhankelijke economen die maandelijks eigen gegevens publiceert. Volgens ENAG bedroeg de Turkse inflatie in december iets meer dan 56 procent. De Turkse rente en inflatie liggen ver boven de niveaus van Nederland en de eurozone. In het eurogebied bedroeg de inflatie in december 1,9 procent en in Nederland 2,5 procent, volgens de Europese rekenmethode. De Europese Centrale Bank (ECB) hield de rente in de eurozone in december voor de vierde keer op rij onveranderd op 2 procent.

Nederland was in 2023 en 2024 opnieuw een van de grotere nettobetalers van de EU. Er werd beide jaren ruim 3 miljard euro meer betaald dan werd ontvangen

Hongarije

De Europese Commissie heeft 9 oktober 2025 een interne onderzoeksgroep ingesteld om beweringen te onderzoeken die stellen dat Hongarije spionageactiviteiten met diplomaten zou hebben uitgevoerd binnen Europese commissies. Het Hongaarse non-profit onderzoeksjournalistieke collectief Direkt 36 en verschillende Europese kranten, waaronder het Belgische De Tijd en het Duitse tijdschrift Der Spiegel, kwamen naar buiten met de verdachtmakingen. Volgens het onderzoek speelt de huidige eurocommissaris Olivér Várhelyi een belangrijke rol in het spionagenetwerk. De Commissie neemt de beschuldigingen “zeer serieus” en onderzoekt of en zo ja welke spionageoperaties er zijn uitgevoerd door een Hongaarse inlichtingendienst binnen de EU. Spionage door een lidstaat tegen de instellingen van de Europese Unie zijn bijzonder ernstig en zouden een ernstige schending vormen van het wederzijdse vertrouwen en de loyaliteit die de betrekkingen tussen EU-lidstaten kenmerken.

35 Europarlementariërs eisten in een brief aan Ursula von der Leyen dat zij Olivér Várhelyi (Gezondheid en Voedselveiligheid) uit de Europese Commissie zet. Zijn betrokkenheid bij de gebeurtenissen baart ernstige zorgen over het vertrouwen en de integriteit binnen het College van Commissarissen’, schrijven de politici. Zij noemen het een nieuw schandaal in een lange reeks van het ‘Hongaarse regime’, dat volgens hen al ‘bekendstaat om de verduistering van EU-gelden en aanhoudende schendingen van de rechtsstaat’. De politici benadrukken dat Von der Leyen bij machte is om Várhelyi te ontslaan, wanneer het parlement ‘de voorzitter van de Commissie verzoekt het vertrouwen in een individuele commissaris op te zeggen’. Zij vinden dat de Hongaar, mochten de beschuldigingen waar zijn, een aanval heeft gepleegd op fundamentele waarden van de EU.

De politici willen het onderzoek niet verder afwachten en eisen daarom dat de Commissievoorzitter de Hongaarse Eurocommissaris nu al ontslaat. Zij stellen dat de onafhankelijkheid van de EU-commissarissen ‘fundamenteel onverenigbaar is met de structurele integratie van commissaris Várhelyi in een systeem dat gericht is op het bevorderen van de belangen van de regering-Orbán ten koste van het algemeen belang van de Unie’. Der Spiegel meldde dat Von der Leyen een gesprek heeft gevoerd met de Hongaar nadat de beschuldigingen naar buiten kwamen. Daarbij beweerde Várhelyi dat hij van niets wist. Von der Leyen zou ook nog twijfelen over zijn ontslag, omdat onduidelijk is wie Hongarije in zijn plaats naar Brussel zou sturen.

Dankzij een massale opkomst (77,8%) bij de verkiezingen in Hongarije op 12 april heeft de conservatieve Péter Magyar 141 zetels behaald van de 199, ruim boven de 133 zetels die nodig zijn voor een absolute meerderheid. Met zo’n meerderheid kan de partij van Péter Magyar de grondwet wijzigen en andere hervormingen doorvoeren die nodig zijn om geblokkeerde EU-middelen vrij te maken. Zestien jaar lang was de nationalistische premier Viktor Orbán en zijn Fidesz-partij aan de macht maar nu gaat de centrumrechtse Tisza-partij onder leiding van Péter Magyar de leiding nemen en zich weer aansluiten bij de EU gedachten.

De Europese commissie heeft Várhelyi officieel vrijgepleit van directe betrokkenheid of medeplichtigheid. Uit een gelekte brief van Begrotingscommissaris Piotr Serafin aan het Europees Parlement bleek dat het spionagenetwerk inderdaad heeft bestaan en dat diplomaten hun boekje te buiten gingen. Er werden echter geen bewijzen gevonden dat Várhelyi er zelf van wist of aan meewerkte. Ook zijn er volgens de Commissie geen kritieke veiligheidslekken ontstaan. Hoewel hij destijds als ambassadeur eindverantwoordelijk was (en dus “niet capabel” is voor zijn huidige functie), heeft Von der Leyen besloten hem niet te ontslaan. Von de Leyen vreesde dat het toegeven aan deze politieke druk een gevaarlijke trend zou zetten. Als zittende Eurocommissarissen zomaar worden weggestuurd na politieke verschuivingen of schandalen in hun thuisland, tast dat volgens haar de verplichte onafhankelijkheid van het hele EU-apparaat aan.

Bulgarije

Bulgarije heeft 1 januari 2026 de nationale munteenheid, de lev (BGN), officieel ingeruild voor de euro (EUR). Met deze stap werd het land het 21ste lid van de eurozone en sloot het zich aan bij de ruim 350 miljoen Europeanen die de gemeenschappelijke munteenheid gebruiken. De overgang naar de euro is het resultaat van jarenlange voorbereiding en het voldoen aan de formele toetredingscriteria op het gebied van prijsstabiliteit, begrotingstekort, wisselkoersstabiliteit en langetermijnrentetarieven. In juli 2025 nam de Raad van de Europese Unie de laatste rechtshandelingen aan die Bulgarije officieel klaarstomen voor de invoering van de euro, met een vaste conversiekoers van 1,95583 lev per euro. Net als in Nederland destijds met de gulden is er onder de bevolking terecht grote scepsis en is er al een probleem ontstaan. Het land staat nu onder toezicht van de Europese Commissie en die stelt al meteen dat het begrotingstekort te hoog is. Het Bulgaarse begrotingstekort liep in 2025 al op tot 3,5 procent van het bruto binnenlands product (bbp). En dat is meer dan de 3 procent die maximaal is toegestaan voor landen in de eurozone. Het land is nu verplicht om plannen en maatregelen in te dienen om de overheidsfinanciën weer op orde te krijgen. De Europese Commissie verwacht dat het Bulgaarse begrotingstekort verder oploopt, tot 4,1 procent in 2026 en 4,3 procent volgend jaar. Bulgarije is overigens niet het enige land dat kampt met een te hoog begrotingstekort. Het bevindt zich in het gezelschap van onder meer Roemenië, Polen, België, Frankrijk en Hongarije. Nederland zit nog wel op minder dan 3 procent van het bpp. Er zijn ook landen die het beter doen dan Nederland. Zo hebben Cyprus, Denemarken, Ierland en Griekenland een overschot op hun begroting. Voor landen in de eurozone geldt, naast een maximaal begrotingstekort ook de regel dat de staatsschuld maximaal 60 procent van het bbp mag zijn. Daar zit Bulgarije nog ruim onder. Vorig jaar was de staatsschuld namelijk slechts 29,9 procent van het bbp. Het percentage neemt wel toe. Volgend jaar zal dat zijn gegroeid tot 35,5 procent, verwacht de Europese Commissie. De maatregelen van de Europese Commissie kunnen de verhoudingen tussen Bulgarije en Brussel onder druk zetten. Sinds april is Rumen Radev premier en hij is eurokritischer dan zijn voorganger.De Bulgaarse overheid voerde lang een mediacampagne om de bevolking en het bedrijfsleven te informeren over de verandering, met slogans zoals: “Gemeenschappelijk verleden. Gemeenschappelijke toekomst. Gemeenschappelijke munt.” Tegelijkertijd zijn de publieke meningen verdeeld. Terwijl veel ondernemers positief waren over de potentiële economische voordelen van een gemeenschappelijke munt, maakte een deel van de bevolking zich zorgen over prijseffecten, verlies van nationale soevereiniteit en wantrouwen jegens de politieke klasse. Politieke onrust in de aanloop naar de invoering van de euro speelde ook een rol in de binnenlandse discussie. Onlangs trad de Bulgaarse regering af te midden van protesten over de voorgestelde staatsbegroting voor 2026, waarin belastingverhogingen en sociale bijdragen waren opgenomen. Het Europees Parlement stemde 8 juli 2025 met een ruime meerderheid in met de toetreding van het land. Van de 679 Europarlementariërs stemden er 531 voor en 69 tegen. De EU-ministers van Financiën hadden medio juni 2025 al ingestemd met de toetreding van Bulgarije. De Bulgaarse oud-president Rumen Radev (62) won in april 2026 de parlementsverkiezingen. Radev kreeg 44 procent van de stemmen en had samenwerking met andere partijen nodig om een regering te vormen. Zijn partij, Progressief Bulgarije, werd met voorsprong de grootste partij. Hij kreeg ruim twee keer zoveel stemmen als GERB, dat tweede werd. Radev staat bekend om zijn eurosceptische standpunten. Hij is tegen militaire steun aan Oekraïne en zegt te vrezen dat Bulgarije in een conflict met Rusland getrokken wordt. Ook ziet hij de Krim, het Oekraïense schiereiland dat Rusland sinds 2014 bezet, als onderdeel van Rusland. Hij noemt dat “een strategische realiteit”. Zelf ontkent Radev pro-Russisch te zijn. Hij omschrijft zijn standpunten als pro-Bulgaars en pro-Europees. Radev, een voormalig straaljagerpiloot, voerde campagne met het bestrijden van corruptie en het stabiliseren van de politiek en de economie als belangrijkste thema’s. De afgelopen vijf jaar waren er acht verkiezingen in Bulgarije. Kiezers zouden genoeg hebben van een kleine groep van langzittende politici die door kiezers als corrupt worden gezien. Radev was van 2017 tot afgelopen januari president van Bulgarije, wat vooral een ceremoniële functie is. Hij stapte op om mee te doen aan de parlementsverkiezingen, waar hij een nieuwe politieke partij voor oprichtte. Radev zal dezelfde koers aanhouden als Hongarije zo wordt verwacht en zich tegen Europees beleid en tegen Oekraïense steunpakketten keren. Bulgarije is het armste land van de EU en feitelijk afhankelijk van EU subsidies die door de andere lidstaten zoals Nederland moeten worden opgehoest.

EU land Tsjechië gebruikt nog steeds de Tsjechische kroon (CZK), Denemarken de Deense kroon (DKK), Hongarije de forint (HUF), Polen złoty (PLN), Roemenië de leu (RON) en Zweden de Zweedse kroon (SEK). Zweden heeft in 2003 in een referendum tegen de euro gestemd en vermijdt deelname aan het Wisselkoersmechanisme II (WKM II), een voorwaarde voor eurotoetreding. Denemarken heeft een opt-out overeenkomst en is niet verplicht de euro in te voeren.

Brexit

De economische nasleep van de Brexit is voor zowel Nederland als het Verenigd Koninkrijk fors. In het referendum van 23 juni 2016 stemde een meerderheid van de Britten voor vertrek uit de Europese Unie, ingegeven door zorgen over immigratie en de eurocrisis. Het vertrek werd officieel opgestart op 29 maart 2017 en pas op 31 januari 2020 voltooid. De impact was direct voelbaar: wereldwijd verdween er volgens de S&P Global Broad Market Index zo’n 2,08 biljoen dollar aan beurswaarde. Voor Nederland betekende het Britse vertrek een financiële tegenvaller. De Nederlandse export naar het VK bedraagt nog altijd zo’n 52 miljard euro per jaar, maar op begrotingsniveau waren de gevolgen groter. Het VK droeg jaarlijks ruim 11 miljard euro bij aan de EU-begroting. Sinds de Brexit is het EU-budget met 15% gedaald, waardoor Nederland een fors hogere bijdrage moet leveren.

Die steeg van 8 miljard euro in 2020 naar 10 miljard in 2022 en kan oplopen tot 13 miljard per jaar in 2027.Een stijging van 62,5%. Intussen kampt het VK zelf met de zwaarste economische crisis in zeventig jaar. De staatsschuld nadert de 100% van het bruto binnenlands product. De nieuw verkozen Labour-regering, die op 4 juli 2024 aantrad, staat voor grote uitdagingen, waaronder een crisis in het gevangeniswezen. Sinds september 2024 zijn zo’n 5000 gevangenen vervroegd vrijgelaten na het uitzitten van slechts 40% van hun straf. De economische spanningen zijn zichtbaar op de financiële markten: het pond staat onder druk en de rente op Britse staatsobligaties met een looptijd van tien jaar bereikte het hoogste punt sinds de financiële crisis van 2008. Toch blijft het VK grote investeringen doen.

Zo sloot het ministerie van Defensie onlangs een contract van 9 miljard pond met Rolls-Royce Submarines voor de ontwikkeling van kernreactoren en de bouw van vier nieuwe Dreadnought-onderzeeërs. De Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk hebben in mei 2025 nieuwe afspraken gemaakt over defensie, visserij en handel. 19 mei sloten ze tijdens een top in Londen hun grootste deal sinds de Brexit. In augustus 2025 leende de Britse overheid 20,7 miljard euro, waardoor de druk op de Schatkist toeneemt voor de najaarsbegroting. Dit is een stijging van 4 miljard euro vergeleken met augustus 2024 en overtreft de prognoses van economen en het Office for Budget Responsibility (OBR). Opwaartse herzieningen van eerdere leencijfers brengen het totaal voor dit boekjaar op 83,8 miljard pond (96,4 miljard euro), ver boven de verwachtingen en onderstrepen de precaire begrotingssituatie.

Kanselier Rachel Reeves zal in november 2025 waarschijnlijk belastingverhogingen aankondigen om een geschat tekort van 40 miljard pond (46 miljard euro) aan te pakken, gedreven door verslechterende economische vooruitzichten. Critici stellen dat de regering terughoudend is in het doorvoeren van noodzakelijke bezuinigingen en sociale hervormingen.
De Bank of England hield de rente op 4 procent en schroefde haar obligatieverkopen terug om marktstabiliteit te waarborgen. De Britse leenkosten op lange termijn bereikten een piek in 27 jaar, beïnvloed door mondiale factoren en twijfels over de economische veerkracht. In augustus stegen de rentelasten van de centrale overheid naar 8,4 miljard pond (9,7 miljard euro), tegen 6,5 miljard pond (7,5 miljard euro) een jaar eerder.

Stijgende financieringskosten, gedreven door inflatie en loonsverhogingen, zetten de overheidsfinanciën verder onder druk. Economen waarschuwen dat hoge schuldniveaus en politieke weerstand tegen bezuinigingen de budgettaire ruimte van Reeves ernstig beperken, wat een uitdagende begroting in november voorspelt. In de begroting worden tóch belastingverhogingen doorgevoerd, ondanks eerder gemaakte beloftes. Het moest de politieke toekomst redden voor de regering van premier Starmer. Meerdere ministers vroegen Keir Starmer 11 mei 2026 om op te stappen hetgeen hij uiteindelijk op 22 juni 2026 deed. Meest opvallende maatregel in de begroting was het bevriezen van belastingdrempels. Daardoor moesten heel veel Britten meer inkomstenbelasting betalen. Dat werd verkocht alsof het geen belastingverhoging was.’Maar als je inkomen meestijgt met de inflatie, kom je eerder in een hogere belastingschaal terecht, ook al is je inkomen dus slechts met de inflatie mee gestegen. Het effect was even groot als een algemene belastingverhoging van rond de 1 procent.

ECB

Op 12 september 2025 verlaagde de Europese Centrale Bank (ECB) de depositorente van 3,5% naar 3,25%, het laagste niveau sinds oktober 2023. Met deze derde verlaging in 2025 wil de ECB de stagnerende Europese economie (BBP-groei ~0,8%) stimuleren door lenen goedkoper te maken voor bedrijven, huishoudens en overheden. Inflatie (2,2% in augustus) ligt dicht bij de 2%-doelstelling, wat de ECB ruimte geeft. “We ondersteunen groei terwijl we inflatie op koers houden,” zei president Christine Lagarde. De ECB boekte in 2024 een recordverlies van 7,9 miljard euro, na 1,3 miljard euro in 2023, door hoge rentelasten op deposito’s en waardeverliezen op obligaties. Nationale centrale banken, zoals De Nederlandsche Bank (DNB), rapporteren waarschijnlijk vergelijkbare verliezen in hun 2024-jaarverslagen.

Hoge staatsschulden (90% BBP eurozone) drukken op begrotingen, vooral in Zuid-Europa, waar rentes (bijv. Italië met circa 3,8%) hoger zijn dan in Nederland met nu 2%, wat leenruimte beperkt. Tussen 2020-2024 kocht de ECB circa 5 biljoen euro aan schuldpapier (staatsobligaties, bedrijfsschulden), goed voor 35 tot40% van de eurozone-staatsschuld. Nieuwe opkopen zijn niet aangekondigd; de ECB herinvesteert vervallende obligaties tot eind 2026. Europese banken, waaronder Deutsche Bank, hebben nog 300 miljard euro aan TLTRO-schulden bij de ECB, grotendeels afgelost sinds 2020.

De belangrijkste bevinding in een enquête van vakbond Ipso onder het personeel van de Europese Centrale Bank was dat president Lagarde, volgens iets meer dan de helft van de 1089 respondenten, niet geschikt als leider omdat zij matig tot zeer matig presteert.

In december 2016 werd Lagarde, toen minister van Financiën van Frankrijk, schuldig bevonden aan nalatigheid door de Cour de Justice de la République, een speciale rechtbank voor overheidsfunctionarissen. Het ging om haar rol in de goedkeuring van een arbitrage-uitkering van 404 miljoen euro aan zakenman Bernard Tapie in 2008, geld dat uit de Franse staatskas kwam. De rechtbank oordeelde dat ze nalatig was door niet in te grijpen toen duidelijk werd dat de arbitrage frauduleus en onnodig was. Maar ze kreeg geen straf, geen cel, geen boete en ook geen taakstraf. Haar strafblad bleef daardoor blanco en ze mocht gewoon aanblijven als directeur van het IMF. In 2019 werd ze zelfs voorzitter van de Europese Centrale Bank (ECB), een van de machtigste financiële posities ter wereld. Haar zaak werd behandeld als een bestuurlijke fout, niet als opzettelijke fraude of persoonlijk gewin. De rechtbank erkende dat ze “slordig” handelde, maar zag geen kwaadwilligheid. Ze genoot ook politieke steun: Frankrijk en andere EU-leiders wilden haar niet zien vallen en als hoge functionaris werd ze niet gezien als een risico voor de samenleving.

Eind 2012 besloot de Europese Commissie om de ECB nieuwe bevoegdheden te geven voor een bankentoezicht en het optuigen van een bankenunie. In 2013 trad het Single Supervisory Mechanism (SSM) in werking en 4 november 2014 nam de ECB alle toezichthoudende taken volledig over. Per 1 januari 2016 is de SRM-Verordening ingegaan, waarbij de ECB via een in te stellen SRB moet signaleren wanneer een bank moet worden ontbonden. In exceptionele omstandigheden moet daarbij het extra resolutiefonds worden ingezet. De banken van de lidstaten moeten hiervoor in tien jaar 1 procent van de gedekte deposito’s van de deelnemende banken bijeenbrengen (circa 55-60 miljard euro).

Hiervoor werd een Intergovernmental Agreement (IGA) afgesloten die de afdracht van de bijdragen aan het resolutiefonds (SRF) en de geleidelijke risicodeling van de lidstaten regelt. De Oostenrijkse Heta Asset Resolution (Hypo Alpe Adria Bank) was de eerste bank met de twijfelachtige eer om met een tekort van 8 miljard euro om te vallen onder de SRM regels (European Recovery and Resolution Directive, (BRRD) In opdracht van de toezichthouder werd 54% van de schulden die de bank heeft weggestreept en werd de terugbetalingstermijn voor de resterende schuld verlengd tot eind december 2023.

De ECB beperkte zich eerst nog tot het opkopen van staatsobligaties en obligaties van supranationale instellingen als de EU en de EU-noodfondsen, maar daar zijn ook Overheidsinstellingen aan toegevoegd. De ECB kocht ook voor 597 miljoen euro verpakte Nederlandse hypotheekleningen van ING en het noodlijdende Delta Lloyd die anders allang kopje onder zouden zijn gegaan. Tekorten worden door Centrale banken heimelijk weggewerkt met handel in eigen obligaties. Banken in Frankrijk, Italië en Ierland werken op deze manier met een balans die feitelijk een veelvoud is van het eigen vermogen (monetaire verruiming) en met geld dat er feitelijk niet is.

CO2 heffingen

Vanaf 2027 moeten brandstofleveranciers via het nieuwe Europese ETS-2-systeem CO2-rechten kopen voor hun uitstoot, wat overheden extra inkomsten oplevert voor duurzame mobiliteit. De heffing wordt waarschijnlijk doorberekend aan de pomp, met 11-13 cent per liter extra, goed voor 1-1,5 miljard euro jaarlijks uit wegvervoer. ANWB, BOVAG, Natuur & Milieu en RAI Vereniging waarschuwen dat er geen plan is om dit geld te oormerken voor verduurzaming; het risico bestaat dat het enkel begrotingsgaten vult. ETS-2 breidt het bestaande emissiehandelssysteem uit naar kleine industrie, gebouwen en wegtransport. Leveranciers rapporteren vanaf 2025 uitstoot en schaffen in 2027 rechten aan, waarvoor ze dit jaar vergunningen moeten aanvragen.

Tesla kan in 2025 ruim 1 miljard dollar verdienen door emissierechten te verkopen aan autofabrikanten die de strengere EU-normen niet halen. Tesla voegt zijn EV-vloot samen met onder meer Toyota, Stellantis en Ford in een ‘pool’ om hun gemiddelde uitstoot te verlagen en boetes te vermijden. Een andere pool vormt zich rond Polestar, met Volvo en Mercedes. Deze inkomsten kunnen overheden gebruiken voor subsidies op EV’s of laadinfrastructuur. Honderden Amerikanen protesteerden tegen Musk’s politieke acties, zoals deze deal, bij Tesla-dealers. Bij een protest nabij New York werden negen mensen gearresteerd. Soortgelijke ‘Tesla Takedown’-demonstraties vonden plaats in Jacksonville (Florida), Tucson (Arizona) en andere steden.

Digitale Euro (CBDC)

Programmeerbaarheid (De Digitale Kooi): In tegenstelling tot contant geld of huidig giraal geld, is de CBDC programmeerbaar. Dit betekent dat de “taal en redenering” (waar je xAI en Palantir noemde) direct gekoppeld kan worden aan je portemonnee. Geld kan een vervaldatum krijgen, of alleen uitgegeven worden aan “goedgekeurde” producten (ESG-scores).

Integratie met de Identiteitsstack: De CBDC heeft een digitale identiteit nodig om te functioneren. Hier komt de cirkel rond met DigiD en de Europese Digitale Wallet. Omdat Solvinity/Kyndryl de infra van DigiD beheert, ligt de sleutel van de financiële toegang van de Nederlandse burger feitelijk bij een Amerikaanse entiteit onder toezicht van de Deep State.

De Gecontroleerde Verstoring: Een crisis (inflatie, bankencrisis, oorlog) fungeert als de perfecte katalysator. Het oude systeem wordt onhoudbaar gemaakt (“gecontroleerde verstoring”), waarna de CBDC wordt gepresenteerd als de enige “veilige” oplossing.

In maart 2023 brak een nieuwe bankencrisis uit en enkele banken vielen om. De banken die het overleefden betaalden via de FDIC 23 miljard euro om de schade te dekken. In Zwitserland ging Credit Suisse failliet na een 60% koersval en werd overgenomen door UBS, dat een balans van 1,6 biljoen dollar kreeg, bijna tweemaal de Zwitserse economie.

Dit leidde tot herziening van de “too-big-to-fail”-regels. In Europa bedreigen slechte leningen de bankensector. Italië ’s staatsschuld, voor de crisis al 133,7% van het BBP, steeg naar 134,8%. Italiaanse banken (zoals Intesa Sanpaolo en UniCredit) en verzekeraars (Generali, Unipol) houden 764 miljard euro aan obligaties. Frankrijk, met 14% van deze schuld, riskeert problemen als Italië niet kan betalen. Nederland heeft 25 miljard euro uitstaan, waaronder 9,2 miljard via ABP en 1,9 miljard via NN Group. Banken als Carige, Popolare di Vicenza, Veneto Banca en Banco Popular bezweken onder slechte leningen. Rentestijgingen maakten obligaties minder waard, wat het systeem verder verzwakte.

In oktober 2023 startte de tweejarige voorbereidingsfase, met een verwachte invoering in Q3 2025. De onderzoeksfase liep van oktober 2021 tot oktober 2023. Lagarde wil nu “Volledige uitrol in oktober 2025” wat verwijst naar overgang van voorbereidingsfase naar implementatiefase, inclusief selectie van private partners, infrastructuurvoltooiing, regelgevingstoetsing en publiek gebruik. Oktober 2025 is nu de deadline voor de voorbereidingsfase.

Lagarde’s uitspraak duidt op vervroeging. De oorspronkelijke verwachting was gefaseerde uitrol ná 2025, afhankelijk van testresultaten en wetgevingsvoortgang. Inmiddels wordt actieve invoering al per oktober 2025 nagestreefd. Het tempo is dus ineens verhoogd, als reactie op de sterke pro-cryptohouding van de VS onder Trump. Lagarde wil voorkomen dat de digitale dollar (via stablecoins) een te grote invloed krijgt in de eurozone en is vooral bezorgd over systemische risico’s, verlies van controle over geld en de stabiliteit van de euro.

Een Centrale Bank Digitale Munt (CBDC) is een digitale vorm van fiatgeld, uitgegeven en gegarandeerd door de centrale bank van een land of monetaire unie. Anders dan commerciële bankgeld of cryptovaluta zoals Bitcoin, vertegenwoordigt een CBDC een directe verplichting van de centrale bank. De Europese Centrale Bank (ECB) ontwikkelt momenteel de digitale euro, met grootschalige pilotfasen sinds 2021. Andere centrale banken, waaronder die van China (digitale yuan) en Zweden (e-krona), zijn verder gevorderd met testen en beperkte uitrol.

CBCD kan in principe in de toekomst gebruikt worden als programmeergeld met voorwaarden of logica in de transactiecode. Deze codes kunnen eventueel bepalen wanneer, hoeveel, door wie, waarvoor en in welke context het geld mag worden uitgegeven, zoals:

Geld dat alleen besteedbaar is aan voedsel.
Tijdgebonden geld dat vervalt na een bepaalde datum.
Automatisch gesplitste betalingen bij ontvangst (bijv. belastingen, sociale premies).

Deze functies zijn technisch realiseerbaar via “smart contracts” op digitale infrastructuren, inclusief gedistribueerde grootboeken (blockchain) of gecentraliseerde databanken.

De ECB en andere centrale banken hebben herhaaldelijk verklaard dat programmeergeld geen inherente eigenschap is van de CBDC. In het “Report on a Digital Euro” (ECB, oktober 2020) en latere documenten stelt de ECB dat de digitale euro niet geprogrammeerd zal zijn om de besteding te beperken door de centrale bank of overheid. Wel kunnen marktpartijen of gebruikers optioneel zelf voorwaarden toevoegen bij commerciële toepassingen (bijv. zakelijke transacties, loyaliteitsprogramma’s).

Hoewel centrale banken dus aangeven geen directe bestedingsbeperkingen op te leggen, is de technologische architectuur die dit mogelijk maakt wel degelijk aanwezig. In de Chinese digitale yuan zijn al voorbeelden bekend van programmeerbare uitgaven binnen proefprojecten. Ook het BIS Innovation Hub, in samenwerking met onder meer de ECB en de Bank of England, ontwikkelt systemen waarbij conditie gebaseerde transacties mogelijk zijn. De ECB ontwikkelt een digitale euro die als wettig betaalmiddel functioneert, vrij besteedbaar moet zijn en de privacy van contant geld benadert binnen digitale grenzen en programmeerbaarheid wordt in de EU-strategie beperkt tot optionele toepassingen door derden, niet opgelegd door de centrale bank zelf.

Een CBDC kan dus technisch uiteindelijk wel programmeergeld worden. Of en in welke mate, deze functies worden geactiveerd, is een beleidskeuze. De huidige officiële lijn van de ECB luidt: geen centrale beperking van besteding, met optionele programmatie in de private sector. Deze positie is herroepbaar en politiek beïnvloedbaar. De risico’s van programmeerbaarheid liggen niet in de technologie, maar in de toekomstige toepassing ervan. Volgens Eurocommissaris Valdis Dombrovskis (Economie) nemen de EU-regeringsleiders eind dit jaar een definitief besluit over de invoering. Een meerderheid van het Europees Parlement stemde 9 juli 2026 voor het starten van de volgende fase in het wetgevingsproces. Nu kunnen de onderhandelingen met de lidstaten beginnen. Bijvoorbeeld over privacy, maar ook over de distributie en waar de munt geaccepteerd moet worden. Dat duurt zeker tot het eind van dit jaar. De ECB verwacht dat de digitale euro in 2029 kan worden ingevoerd.e Bank (ECB). CBDC blijft werken als betaalmiddel als het internet uitvalt, mensen kunnen er een anonieme betaling mee doen, precies zoals dat met cash nu ook kan en CBDC kan overal in het eurogebied gebruikt worden.

De digitale euro komt er in de offline en de online variant. Je kan straks geld in je digitale euro portemonnee stoppen vanaf je bankrekening of door contant geld te storten. De onlineversie werkt zoals het geld dat op je bankrekening staat. Wil je die kunnen uitgeven, moet je verbonden zijn met het digitale netwerk. De offlineversie werkt zonder netwerkverbinding en is te gebruiken via je telefoon of een aparte pas. De stemming die aanvankelijk gepland stond voor begin mei, is uitgesteld naar eind juni. De commissie van het Europees Parlement is nog in debat of de digitale euro alleen offline of zowel on- als offline beschikbaar moet komen. Veel ruimte voor vertraging is er niet aangezien de proeffase voor de digitale euro al voor de tweede helft van 2027 gepland staat.

Vooral het offline element is een meerwaarde, zeker voor de Nederlander die toch al bijna alles digitaal doet. Er is wel een beperking: je kan je saldo met digitale euro’s niet onbeperkt ophogen. Dit om te voorkomen dat consumenten al hun euro’s bij hun eigen bank weghalen en in digitale euro’s van de ECB onderbrengen. Dat zou voor problemen kunnen zorgen bij de reguliere banken. Het moet een betaalmiddel blijven en is geen spaarmiddel.

Privacy en witwassen voorkomen is een belangrijk aspect van de CBDC daarom komt er een systeem waarbij in de offline versie alleen kleinere betalingen worden toegelaten. Voor grotere bedragen zul je moeten overstappen op de online variant die minder privacy biedt.

Door centrale banken moet nog het nodige werk verricht worden wat betreft techniek. De bedrijven die actief zijn in het dagelijkse betalingsverkeer moeten bovendien ook hun zegje kunnen doen, denk aan banken en betalingsverwerkers . In oktober zal het Europees Parlement nog met een wensenlijstje komen. Uiteindelijk zullen het politici zijn die namens ons allemaal beslissen of er de digitale euro er überhaupt komt.
In Nederland gaat er zo’n zeventien miljard euro aan bijstand en toeslagen om, ook naar immigranten. Met een digitale euro van de centrale bank, een CBDC, zou dit geld op een nieuwe manier beheerd kunnen worden. Gemeenten en de Belastingdienst zouden uitkeringen rechtstreeks in digitale portemonnees van ontvangers kunnen storten. Kleine betalingen, zoals boodschappen of openbaar vervoer, zouden anoniem en offline kunnen plaatsvinden, vergelijkbaar met contant geld, terwijl grotere betalingen zoals huur, energie of kinderopvang gecontroleerd worden en alleen naar geverifieerde dienstverleners gaan.

Via programmatuur kan de overheid voorwaarden koppelen aan het geld. Het kan bijvoorbeeld alleen worden besteed aan basisbehoeften, tijdslimieten krijgen of automatisch worden gesplitst voor belastingen en premies. Dit maakt uitkeringen efficiënter en voorkomt misbruik, maar beperkt tegelijkertijd de vrijheid van de ontvanger.

Het systeem biedt voordelen zoals snelheid, directe beschikbaarheid en minder administratieve lasten, maar brengt ook uitdagingen met zich mee. Privacy is alleen deels gegarandeerd, uitzonderingen zoals medische kosten vragen flexibiliteit en de ontvanger heeft minder controle over zijn eigen geld. Een CBDC kan zo het budget efficiënt beheren en doelgericht uitkeren, maar het gaat altijd gepaard met een afweging tussen de efficiëntie en controle van de overheid en de autonomie van de burger.

De ECB rondt op dit moment vijf aanbestedingsprocedures af om leveranciers te selecteren voor het platform en de infrastructuur van de digitale euro. Met deze leveranciers worden raamovereenkomsten gesloten om toekomstige werkzaamheden vast te leggen, zonder dat dit nu financiële verplichtingen voor het Eurosysteem betekent. Afhankelijk van de beslissingen van de Raad van Bestuur zal de ECB vervolgens de technische specificaties, inclusief offline functionaliteit, testen en implementeren. Tegelijkertijd werkt de ECB aan het reglement voor het digitale eurosysteem, waarbij feedback uit lopende consultaties wordt verwerkt. Het volgende conceptreglement wordt in de tweede helft van 2025 gedeeld met de RDG-leden voor een tussentijdse evaluatie.

Mogelijke leveranciers zijn:

Feedzai, een AI-startup uit Coimbra, is geselecteerd om een systeem te ontwikkelen dat fraude in digitale euro-transacties detecteert. In samenwerking met PwC zal Feedzai afwijkingen in gebruikersgedrag analyseren om frauderisico’s te beoordelen. Het contract heeft een waarde tot €237,3 miljoen over vier jaar.
Reuters

2.Het Franse IT-consultancybedrijf Capgemini is een van de andere geselecteerde leveranciers voor de digitale euro. Hoewel de specifieke rol van Capgemini niet in detail is vermeld, is het bedrijf betrokken bij de ontwikkeling van de digitale euro-infrastructuur.

COTI, een Israëlisch blockchainbedrijf, is geselecteerd als “Pioneer Partner” voor de technische ontwikkeling van de digitale euro. COTI zal bijdragen aan het ontwerpen van privacybeschermende betaaloplossingen, met behulp van cryptografische technieken zoals “garbled circuits”. Deze technologie is eerder toegepast in samenwerking met de Bank van Israël voor de Digitale Shekel.
DPS is betrokken bij de ECB’s innovatieplatform voor de digitale euro. Het bedrijf draagt bij aan praktische use-cases en onderzoekt scenario’s zoals voorwaardelijke betalingen, programmeerbare logica en offline transacties.
Daarnaast heeft de ECB een innovatieplatform opgezet met bijna 70 marktdeelnemers, waaronder Accenture, KPMG, banken, telecombedrijven, onderzoeksinstellingen en IT-bedrijven. Deze partners verkennen digitale euro-betaalfuncties en use-cases.

Deze samenwerkingen zijn onderdeel van de voorbereidingsfase voor de digitale euro, die naar verwachting in 2029 wordt gelanceerd, afhankelijk van de goedkeuring van de wetgeving door de EU-lidstaten.

De kosten van de invoering voor een digitale euro kunnen oplopen tot meer dan 1 miljard euro.

Op z’n vroegst moest de digitale euro in 2029 worden ingevoerd. Tegen die achtergrond heeft de Europese Centrale Bank haar huiswerk inmiddels gedaan. De technische basis ligt klaar, pilots zijn uitgewerkt, privacywaarborgen zijn vastgelegd. ECB-president Christine Lagarde herhaalde deze week dat het project politiek moet worden gelegitimeerd. De vraag is niet langer of de digitale euro technisch kan bestaan, maar of Europa haar ook daadwerkelijk wil. Het idee: burgers toegang geven tot digitaal publiek geld, rechtstreeks uitgegeven door de centrale bank. Niet ter vervanging van contant geld, maar als aanvulling.

De Europese bankensector staat onder druk door een hoge berg slechte leningen, met bij verschillende lidstaten enorme staatsschulden. Rentestijgingen hebben obligaties minder waard gemaakt, wat het financiële systeem kwetsbaar maakt. Tegen deze achtergrond wordt de digitale euro (CBDC) ontwikkeld, een digitale valuta uitgegeven door de ECB.

Hoewel de volledige lancering pas rond 2029 werd verwacht, is het tempo onlangs verhoogd. ECB-president Christine Lagarde streeft naar een versnelling als reactie op de sterke pro-crypto houding van de VS (onder Trump) en de angst dat Europa de controle over zijn betalingsverkeer verliest aan Amerikaanse techreuzen of buitenlandse stablecoins. De techniek voor een digitale euro ligt grotendeels klaar, inclusief de mogelijkheid tot offline betalingen (voor privacy en kleine bedragen) en een online variant. Hoewel de ECB stelt dat zij het geld niet zal “programmeren” (beperken waar je het aan uitgeeft), is de technologie hiervoor wel aanwezig. Dit biedt overheden bijvoorbeeld kansen voor efficiënte uitbetaling van toeslagen, maar roept ook zorgen op over de autonomie van de burger. Zes lidstaten waaronder Nederland en Duitsland zetten nu extra druk en bestempelen de digitale euro als essentieel voor een weerbaar en onafhankelijk Europees betaallandschap en als strategisch wapen tegen de dominantie van niet-Europese partijen (Visa, Mastercard, China).
De digitale euro is het sluitstuk van een bredere Europese kapitaalmarktunie, waarbij de macht, wellicht nog dit jaar, verschuift van nationaal toezicht naar centraal EU-beheer.

In maart 2026 heeft de Amerikaanse Senaat met een grote meerderheid (89 tegen 10) een wet aangenomen die de Federal Reserve verbiedt om een digitale dollar (CBDC) te testen, ontwikkelen of invoeren. Dit verbod geldt in ieder geval tot 2030. Ook heeft de Federal Reserve bevestigd dat alle werkzaamheden rond een CBDC zijn stopgezet en dat er momenteel geen nieuwe plannen zijn.

In plaats daarvan richt de Verenigde Staten zich op het reguleren van private stablecoins. Zo werd in juli 2025 de GENIUS Act ondertekend, die een federaal regelgevingskader introduceert voor deze digitale valuta. Deze wet verplicht onder andere dat stablecoins volledig worden gedekt door liquide activa, geldt voor zowel binnenlandse als buitenlandse uitgevers, en vereist dat uitgevers tegoeden kunnen bevriezen of vernietigen wanneer de wet dat voorschrijft. De Amerikaanse strategie is daarmee duidelijk: private partijen geven stablecoins uit onder streng toezicht, terwijl de dollar zijn dominante rol in de digitale economie behoudt zonder dat de overheid zelf een CBDC invoert.

Sinds de recente escalatie in het Midden-Oosten tekent zich een voorzichtige maar betekenisvolle verschuiving af in de wereldwijde oliehandel. Iran accepteert inmiddels betalingen in Chinese yuan voor oliedoorgangen door de Straat van Hormuz, een van de belangrijkste knooppunten voor mondiale energiestromen.
Tegelijkertijd heeft China zijn olie-import in de eerste twee maanden van 2026 met 15,8 procent verhoogd. Deze stijging wordt deels gedreven door de opbouw van strategische reserves, maar past ook binnen een bredere geopolitieke en economische positionering. Beijing voert bovendien actieve onderhandelingen met Saoedi-Arabië en andere Golfstaten over oliecontracten die in yuan worden afgerekend.
Hoewel er nu nog geen sprake is van een massale verschuiving weg van de dollar wordt volgens een analyse van Deutsche Bank de huidige geopolitieke spanningen de fundamenten van de zogeheten petrodollar wel degelijk getest.
Parallel hieraan werken opkomende economieën aan alternatieve financiële infrastructuren. Binnen het samenwerkingsverband BRICS wordt een gezamenlijk betaalplatform ontwikkeld dat centrale bank digitale valuta’s (CBDC’s) van lidstaten met elkaar verbindt. Dit systeem is expliciet ontworpen om transacties buiten het traditionele SWIFT-netwerk en de dollar om te faciliteren.
Opvallend is dat de focus niet ligt op één gezamenlijke munt, maar op interoperabiliteit tussen nationale digitale valuta’s. Daarmee ontstaat een technisch raamwerk waarin directe transacties tussen landen mogelijk worden zonder tussenkomst van westerse financiële systemen.
De recente uitbreiding van BRICS, met toetreding van onder meer Iran, Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten, versterkt deze ontwikkeling. Samen controleren deze landen een aanzienlijk deel van de wereldwijde olie- en gasproductie, wat hun betalingsinitiatieven direct economisch gewicht geeft.
De veranderingen voltrekken zich geleidelijk, maar de onderliggende trend wijst op een herschikking van de mondiale financiële orde met mogelijk verstrekkende gevolgen voor de rol van de dollar in de internationale handel.

Op 28 juni 2023 publiceerde de Europese Commissie een wetsvoorstel voor de digitale euro. De ECB werkt aan een ontwerp, met voorkeur voor een accountgebaseerde versie (inloggen vereist) boven een privacy vriendelijke contant-achtige versie. In oktober 2023 besloot de ECB tot de voorbereidingsfase, die ongeveer twee jaar duurt en tests en pilots omvat. Pas daarna, rond 2026, volgt een definitief besluit over uitgifte. De digitale euro komt op de balans van het Eurosysteem, dat aansprakelijk is voor fouten en volledige controle wil. Iedereen in de eurozone moet ermee kunnen betalen via gratis rekeningen bij commerciële banken. Winkeliers (behalve kleine) moeten het accepteren als wettig betaalmiddel, mogelijk met kosten. Er komt geen rente op het saldo.

De EU onderzoekt een e-wallet (via app of bankpas) voor betalingen in winkels, webshops en onder particulieren, ook offline bij storingen of cyberaanvallen. Privacy wordt gewaarborgd door transacties via commerciële banken te laten lopen, niet direct via de ECB. Deze verliest grip op digitaal betalingsverkeer door de opkomst van cryptomunten en buitenlandse digitale valuta zoals China’s e-yuan. Het Europees Parlement, lidstaten en ECB moeten nog instemmen; invoering wordt niet voor 2026-2028 verwacht. Contant geld blijft beschikbaar en de EC wil winkeliers verplichten cash te accepteren en opnames toe te staan. Nederland eist privacy, geen programmeerbaarheid en toegevoegde waarde.

De euro, munt van 20 EU-landen (sinds Kroatië in 2023 toetrad) en 340 miljoen mensen, staat onder druk door economische verschillen. Een digitale euro moet transactiekosten verlagen, financiële toegang verbreden en veilig zijn, zei koningin Máxima in november 2022 op een EC-ECB-conferentie in Brussel. Als VN-pleitbezorger (UNSGSA) sprak ze ook bij het IMF in oktober 2022 over digitaal geld. De ECB wil met de digitale euro, als alternatief voor contant geld, concurreren met giraal geld van banken en haar grip op de munt behouden, tegen dreigingen zoals Facebook’s Libra (nu opgeheven) en de e-yuan. Inwoners van Spanje mogen sinds 2021 al niet meer dan € 1000 contant afrekenen bij winkels, restaurants, hotels, etc. Voor toeristen ligt de limiet hoger, maar bij 10.000 euro houdt het op..

De ECB streeft naar introductie rond 2026, waarbij Europeanen een rekening bij de ECB kunnen openen, naast giraal geld van banken. Dit moet de euro’s internationale positie versterken. Nederland gaf in 1999 de controle over zijn munt op aan de ECB. De SP wil minder afhankelijkheid van commerciële banken, die de kredietcrisis mede veroorzaakten. In 2014 erkende minister Dijsselbloem noodscenario’s voor een euroval, die in 2023 vertrouwelijk met de Tweede Kamer werden gedeeld na vragen van Omtzigt en Eppink.

Morgan Stanley onderzoekt sinds 2021 crypto-opties zoals Bitcoin voor klanten en E-Trade, maar dit is nog niet ingevoerd (stand 2025). De EU plant ook een digitaal rijbewijs. Op 25 maart 2025 bereikten het Europees Parlement en lidstaten een akkoord: uiterlijk 2030 moet dit in alle landen gelden, 15 jaar geldig, toegankelijk via smartphone en erkend in de EU. Implementatie krijgt tot 2030, met een papieren optie. Details over uitvoering en databanken ontbreken nog.

25 jaar geleden werden met het Verdrag van Maastricht op een Europese top de Europese Unie opgericht en de euro bedacht. Helmut Kohl en François Mitterrand waren de drijvende kracht achter het project. De euro moest er komen om politieke redenen. In Brussel werd het jubileum gevierd met de oplevering van een gloednieuw hoofdkwartier, gebouwd voor 321 miljoen euro. (ruim 80 miljoen meer dan begroot).

CDA coryfee en inmiddels 82-jarige Bert de Vries stelt een kleine dertig jaar later dat hij er achteraf spijt van heeft dat hij zich niet meer verzet heeft tegen het omzetten van de gulden in de euro en neemt het zichzelf kwalijk. Het was volgens hem een van de meest ingrijpende beslissingen die ze in die kabinetsperiode hebben genomen, met heel grote gevolgen. We hebben daar te gemakkelijk mee ingestemd, zo stelt hij in zijn boek “Ontspoord kapitalisme”, waar hij zeven jaar aan gewerkt heeft.

Het is echter vrijwel onmogelijk om dit terug te draaien, alhoewel het Verenigd Koninkrijk dit uiteindelijk wel gelukt is. wordt gebruikt door ongeveer 350 miljoen mensen in twintig landen van de Europese Unie. Om de euro toekomstbestendig te maken, bereid de ECB zich voor op een digitale euro. Andrzej Domański, de minister van Financiën in de regering van premier Donald Tusk, van Polen dat toetreding van Polen tot de eurozone, die uit twintig EU-landen bestaat, op dit moment niet gerechtvaardigd is. Hij benadrukte zijn overtuiging dat het behoud van zijn nationale munt, de zloty, Polen in staat heeft gesteld om door uitdagingen zoals de mondiale financiële crisis te navigeren zonder in een recessie te vervallen.

DG DEFIS

Het directoraat-generaal Defensie-industrie en Ruimtevaart (DG DEFIS) van de Europese Commissie versterkt het concurrentievermogen en de innovatie van de Europese defensie- en ruimtevaartindustrie door een capabele technologische en industriële basis te waarborgen. Het ondersteunt investeringen in defensietoeleveringsketens en faciliteert deelname van met name het midden- en kleinbedrijf aan grensoverschrijdende partnerschappen via instrumenten zoals het Europees Defensiefonds en opereert binnen de kaders van de Europese Defensie-Industriële Strategie. Tegelijkertijd reguleert DG DEFIS de Europese ruimtevaartactiviteiten, bevordert technologische ontwikkeling en internationale samenwerking, waarborgt naleving van veiligheids- en verdragsnormen en stimuleert toegang tot financiering en markten om de mondiale invloed van Europa te vergroten. SAFE zal tot € 150 miljard aan scherp geprijsde, langlopende leningen verstrekken aan lidstaten die financiële steun aanvragen voor investeringen in defensiecapaciteiten. Deze leningen zullen dringende en grootschalige aanbestedingen financieren , zodat de Europese defensie-industrie de benodigde apparatuur kan leveren wanneer dat het hardst nodig is.

De Europese Commissie is het belangrijkste uitvoerende orgaan van de EU. Zij stelt wetgeving voor, handhaaft EU-verdragen en ziet erop toe dat de lidstaten de EU-wetgeving en het EU-beleid toepassen. De Commissie beheert de EU-begroting en onderhandelt namens de EU over internationale overeenkomsten.

EDF

Het Europees Defensiefonds (EDF), in werking getreden op 29 april 2021, beschikt over een budget van in totaal ongeveer 8,8 miljard euro voor 2021-2027 en financiert samenwerkingsprojecten voor defensieonderzoek en capaciteitsontwikkeling. Het fonds ondersteunt lidstaten door grensoverschrijdende samenwerking tussen bedrijven en onderzoeksactoren te bevorderen, interoperabele defensietechnologie en -uitrusting te ontwikkelen en gezamenlijk onderzoek en ontwikkeling van defensieproducten te stimuleren. Het doel is een concurrerende, innovatieve en efficiënte Europese defensie-industrie op te bouwen, de strategische autonomie van de EU te versterken en een meer geïntegreerde defensiemarkt te creëren.

ESM

In 2010 is besloten tot de oprichting van de Europese Financiële Stabiliteitsfaciliteit (EFSF) en tot de oprichting van een permanent noodmechanisme, het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM).
De noodmechanismen konden/kunnen steun verstrekken aan landen in nood onder strikte voorwaarden. Het ESM kan tot 500 miljard euro en de EFSF kan tot 241 miljard euro lenen op de kapitaalmarkt om aan lidstaten te verstrekken in de vorm van leningen. De lidstaten staan in totaal voor 700 miljard euro voor het ESM garant, waarvan 80 miljard euro kapitaal wordt ingelegd. Nederland staat garant voor het aandeel in de kapitaalsleutel van het ESM, die conform het ESM-verdrag is gebaseerd op de ECB-kapitaalsleutel. De ECB-sleutel is gebaseerd op de omvang van de bevolking en het bruto binnenlands product van alle EU-lidstaten.

De ECB berekend de kapitaalsleutel iedere 5 jaar of als er lidstaten tot de EU toe- of uittreden. Als achtervang mocht vanaf 2022 ook het ESM als dat nodig is met tot 68 miljard euro bijspringen met leningen. Het ESM, nu nog het permanente noodfonds voor eurolanden in financiële problemen moest feitelijk dus het nieuwe vangnet voor probleembanken in de eurozone worden, maar om tegemoet te komen aan dringende defensiebehoeften wil de EU de beschikbare 422 miljard euro inzetten voor het financieren van militaire investeringen. Naar verwachting wordt hierover op de EU Top van 1 oktober gestemd.

ReArm en SAFE

De EU-lidstaten zijn akkoord gegaan met extra investeringen van achthonderd miljard euro in ReArm Europa, het herbewapeningsplan van de EU. Het gaat voor zowel verhoging van de defensie-uitgaven als versterking van de militaire capaciteiten van de EU. Diverse bestaande Europese programma’s, zoals het onderzoeksprogramma Horizon, kunnen in het herbewapeningsplan meedoen. Als die investeringen in de verschillende programma’s goed worden gecoördineerd, komt dat ten goede aan de industriële en technologische basis van Europa. SAFE, aangenomen door de Raad van de EU op 27 mei 2025, is een nieuw financieringsinstrument dat tot 150 miljard euro aan goedkope, langlopende leningen beschikbaar stelt om de defensieparaatheid van de lidstaten te versterken.

Het programma richt zich op het dichten van kritieke capaciteitstekorten en het versterken van de Europese defensie-industrie, waarbij gezamenlijke aanbestedingen de norm zijn, al kunnen tijdelijk ook individuele projecten worden ondersteund om urgente leveringen veilig te stellen. SAFE vormt de eerste pijler van het ReArm Europe/Readiness 2030-plan, dat in totaal meer dan 800 miljard euro aan defensie-uitgaven moet mobiliseren en wordt aangevuld met soepelere begrotingsregels, de inzet van EU-fondsen en de Europese Investeringsbank en het aantrekken van privaat kapitaal. Projecten moeten grotendeels binnen de EU, de EER/EVA of Oekraïne worden geproduceerd en bij sommige categorieën gelden extra strenge voorwaarden om technologische autonomie te garanderen. De Commissie ontving aanvragen van België, Bulgarije, Tsjechië, Estland, Griekenland, Spanje, Frankrijk, Kroatië, Italië, Cyprus, Letland, Litouwen, Hongarije, Polen, Portugal, Roemenië, Slowakije en Finland voor leningen in het kader van het Security Action for Europe-instrument (SAFE) . SAFE zal naar verwachting tot € 150 miljard aan investeringen mobiliseren.

QE (Quantative Easing)

Sinds maart 2015 heeft de Europese Centrale Bank (ECB) via haar Quantitative Easing (QE)-programma circa 2,6 biljoen euro aan obligaties en leningen opgekocht om banken te stabiliseren, kredietverstrekking te stimuleren en een inflatiedoel van 2% te bereiken. Het programma begon met opkopen van 80 miljard euro per maand, verlaagd naar 30 miljard in januari 2018 en 15 miljard in december 2018 en stopte tijdelijk in januari 2019. In juni 2020 werd QE uitgebreid met 600 miljard euro, bovenop 750 miljard euro voor coronasteun, waardoor de ECB-balans groeide naar ongeveer 5 biljoen euro eind 2024. Aflossingen worden herbelegd in nieuwe obligaties en nationale centrale banken, zoals De Nederlandsche Bank, namen risicovolle obligaties over om het financiële systeem te stutten.

De ECB’s beleid had wisselend succes. Inflatie steeg van 2,6% in 2021 naar 8,4% in 2022, met pieken boven 10% in oktober-november 2022, gedreven door energieprijzen en geopolitieke spanningen. In mei 2023 daalde de inflatie naar 6,1% en in 2025 schommelt deze rond 2,5-3% in de eurozone, al verschilt dit per land.

Nederland rapporteerde in 2023 een officiële inflatie van 3,2%, maar door aangepaste rekenmethodes lag de feitelijke inflatie dichter bij 6,5%. De ECB verhoogde de depositorente naar 2% in december 2022, 3,25% in mei 2023, 3,75% in juli 2023 en een record van 4% in september 2023. In 2024 begon de ECB de rente geleidelijk te verlagen (ca. 3,25% in juni 2025) om groei te ondersteunen, maar de hoge rentelasten blijven een risico.

De EU-economie kromp in 2020 met 6,4% door de coronacrisis en de geconsolideerde staatsschuld van eurolanden steeg naar 97,9% van het BBP. Eind 2024 bedraagt de totale EU-overheidsschuld circa 16.000 miljard euro (88,2% BBP), met Zuid-Europese landen als Griekenland (160% BBP), Italië (140%), Portugal (110%) en Spanje (105%) bovenaan. België’s schuld ligt rond 110% BBP, wat het land kwetsbaar maakt. Zuid-Europa heeft extra steun nodig, met schulden tot 144% BBP in sommige gevallen en beleggers eisen hogere risicopremies, wat de stabiliteit van de eurozone bedreigt.

De ECB’s steunaankopen en lage rentes hebben spaarders en pensioenfondsen geraakt, terwijl EU-begrotingsregels (maximaal 3% begrotingstekort, 60% staatsschuld) vaak niet worden nageleefd. Mechanismen zoals het Europees Financieel Stabiliteitsfonds (EFSF), het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM) en het ECB’s Outright Monetary Transactions (OMT)-programma proberen crises in Zuid-Europa te beheersen.

Toch blijven structurele problemen zoals hoge schulden, begrotingstekorten en deflatierisico’s bestaan. De euro daalde in 2022 met 6% tegenover de dollar, maar heeft sindsdien licht herstel getoond.
Mondiaal gezien kochten centrale banken, vooral in China, Polen en Rusland, in 2018 651 ton goud (+75%) en in de eerste helft van 2019 374 ton (ca. 14,2 miljard euro) om reserves te diversifiëren. China’s schuld groeide naar 300% van de economie, met 1,1 biljoen euro aan slechte leningen, wat risico’s voor banken en markten oplevert.

In 2025 is QE minder prominent geworden als beleidsinstrument omdat de balans dat niet langer toeliet. De centrale banken hebben hun strategieën aangepast om flexibeler in te spelen op veranderende economische omstandigheden en om de negatieve bijwerkingen van langdurig gebruik van QE te vermijden. De focus ligt nu meer op het handhaven van prijsstabiliteit en het gebruik van andere monetaire beleidsinstrumenten, zoals kredietverlening aan banken, om economische stabiliteit te waarborgen.

Energietransitie

Met de energietransitie voor de EU lijkt de Europese Commissie haar hand overspeeld te hebben. In 2035 moet de verkoop van nieuwe benzine- en dieselauto’s geheel verboden zijn, maar de autofabrieken zijn daar door de geringe vraag naar elektrische auto’s nog lang niet klaar voor. Ook de elektriciteitsnetwerken zijn onvoldoende klaargestoomd om de transitie aan te kunnen. De omslag van fossiel naar elektrisch valt de auto-industrie zwaar en het Volkswagen concern dreigt al fabrieken te moeten gaan sluiten en moet met Staatsteun gered gaan worden omdat alle liquide middelen zijn verdwenen naar boetes voor de dieselfraude en investeringen in het kansloze Northvolt.

De situatie bij Volkswagen is volgens Volkswagen-topman Oliver Blume alarmerend en er zijn grote veranderingen nodig om de Duitse autofabrikant te laten voortbestaan. Volkswagen Group heeft ongeveer 300.000 werknemers in Duitsland. Daar vallen ook bijvoorbeeld de merken Audi, Skoda en SEAT onder. Zo’n 120.000 personeelsleden werken in Duitsland voor het merk Volkswagen. Ook Stellantis en Aston Martin geven winstwaarschuwingen af. De autoverkopen blijven dalen. In augustus 2024 werden er in heel Europa 44 procent minder elektrische auto’s verkocht. Batterijen zijn van strategisch belang geworden voor de EU. Om de klimaatdoelstellingen te halen heeft de EU 8 miljard euro aan steun beschikbaar gesteld om de batterij-industrie te ondersteunen.

De Europese Investeringsbank (EIB) heeft een recordbedrag van 2,7 miljard euro aan nieuwe financieringen toegezegd voor klimaat- en ecologische duurzaamheidsprojecten. Het gaat om projecten die zich richten op het aankunnen van de gevolgen van klimaatverandering. Minder dan 10 % van de wereldwijde batterijproductie vindt plaats in Europa en het grootste deel daarvan is in handen van niet-Europese bedrijven. Mondiaal gezien vindt maar liefst 76 % van de productie in China plaats.

Een bijzondere belemmering voor de batterij-industrie in de EU is haar enorme afhankelijkheid van de invoer van grondstoffen uit niet-EU-landen waarmee de EU niet de nodige handelsovereenkomsten heeft gesloten. Dit brengt risico’s met zich mee voor de strategische autonomie van Europa, om nog maar te zwijgen van de sociale en milieuomstandigheden waaronder deze grondstoffen worden gewonnen. Duitsland ziet de bui al hangen en maakte een deal met Servië voor een lithium mijn. De EU wil Chinese concurrentie beperken met importheffingen op elektrische voertuigen (EV’s).

Op 29 oktober 2024 stelde de Europese Commissie definitieve heffingen vast, van kracht sinds 1 november 2024, variërend van 8% tot 35% voor vijf jaar. Dit volgde op een onderzoek naar Chinese staatssteun, waardoor EV’s onder de kostprijs werden verkocht. Vanaf 4 juli 2024 golden voorlopige heffingen (17,4% tot 37,6%), die tot 1 november liepen en per fabrikant verschilden (bijv. BYD, Geely, SAIC). Dit kwam na een Amerikaans plan om heffingen op Chinese EV’s te verhogen tot 100%. China reageerde furieus, verkocht in Q1 2024 voor 53,3 miljard dollar aan Amerikaanse staatsobligaties en verplaatst productie naar EU-landen.

Boeren

Sinds november 2023 vonden er in diverse Europese landen boerenprotesten plaats, onder andere in Nederland, België, Frankrijk, Duitsland, Spanje, Polen en Roemenië. Deze protesten waren gericht tegen het EU-landbouwbeleid, met name de Europese Green Deal, de complexiteit van het regelgevend kader, de vrijhandel en andere beperkende maatregelen zoals het wateronttrekkingsbeleid en de brandstoftaks. Op 1 februari 2024 blokkeerden ongeveer duizend tractoren Brussel tijdens een EU-top. Boeren eisten betere prijzen en minder bureaucratie. In reactie op de protesten en de Europese verkiezingen van juni 2024, waarin radicaal-rechts dreigde te winnen, besloot de Europese Commissie het landbouwbeleid te herzien.

Op 14 mei 2025 stelde de Europese Commissie daarom een pakket versoepelingen voor aan het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB). Deze maatregelen zijn bedoeld om de administratieve rompslomp te verminderen en de concurrentiekracht van (kleine) landbouwers te versterken

De voorgestelde versoepelingen omvatten onder andere:

Het afschaffen van de verplichte braaklegging van landbouwgrond.
Meer flexibiliteit in de regels voor gewasrotatie.
Vereenvoudiging van administratieve procedures en controles.
Een verhoging van de jaarlijkse toelage voor kleine boeren van €1.250 naar €2.500
Een nieuwe regeling waarbij biologische boeren automatisch in aanmerking komen voor subsidies, zonder opnieuw te hoeven bewijzen dat ze aan milieueisen voldoen
Beperkingen op het aantal controles per jaar op het boerenerf

Deze voorstellen wachten nog op goedkeuring van het Europees Parlement en de lidstaten.

Deze plannen wachten nog op goedkeuring van het Europees Parlement en de lidstaten. In Nederland stelt minister Adema (Landbouw) 237,65 miljoen euro beschikbaar tot 2027 voor jonge boeren bij start of overname, met een eerste subsidieronde van 75 miljoen euro (max. 80.000 euro per aanvrager) van 3 juni tot 2 augustus 2024. Toch zorgen stikstof- en mestregels voor stress; 7 op 10 veehouders vrezen de nekslag. Op 21 april 2024 volgden nieuwe protesten met tractoren.

Bijna 1.700 boeren meldden zich voor stoppersregelingen (LVVN), die 20 december 2024 sloten. De Europese Commissie kocht 665.000 vogelgriepvaccins voor pluimveewerkers om een uitbraak onder mensen te voorkomen. In Italië, vooral de Abruzzen, misbruikt de maffia EU-subsidies met fictieve boerderijen, goed voor miljoenen euro’s. Echte boeren sluiten door oneerlijke grondveilingen; de maffia domineert de regio, intimideert boeren (brandstichtingen, diefstal) en gebruikt land voor illegale activiteiten. In Nederland worden subsidies ook misbruikt door niet-agrarische grond als landbouwgrond te registreren.

Europadag

Sinds 1985 vieren EU-landen op 9 mei Europadag ter ere van Robert Schumans verklaring in 1950 voor de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS), opgericht in 1951 door zes landen, de basis van de EU. In Kosovo en Luxemburg is het een officiële feestdag. Vanwege Syrische vluchtelingenstromen vanuit Libanon naar Cyprus zegde Ursula von der Leyen Libanon 1 miljard euro toe om migratie te beteugelen. De EU reserveerde 2,12 miljard euro voor Syrische vluchtelingenhulp tot 2026.

Duitsland, Polen en Tsjechië vroegen extra EU-geld voor Oekraïense vluchtelingen; Nederland gaf 14 miljoen euro aan Libanon. Hongarije werd op 1 juli 2024 EU-voorzitter. Viktor Orbán, die Wilders’ strenge asielbeleid prees, lanceerde in Wenen met Fidesz, ANO (Tsjechië), FPÖ (Oostenrijk), Vlaams Belang, Chega (Portugal), Vox (Spanje) en PVV de “Patriotten voor Europa”. Deze radicaal-rechtse fractie wil soevereiniteit, anti-migratie en Green Deal-herziening en mogelijk vrede in Oekraïne.

Ze kan met Denemarken, Italië en Frankrijk de derde EU-fractie worden. Hongarije, afhankelijk van Russische olie (70%), dreigt met Slowakije Oekraïne aan te klagen wegens olieleveringscontroles. Orbán steunt Trump openlijk en bezocht na Zelensky (2 juli) Poetin, China en Trump (Florida) voor “vredesgesprekken”, zonder EU-mandaat. Von der Leyen waarschuwde voor appeasement; Trump belde Zelensky op 19 juli over vrede.

Een medewerker van de Duitse AfD-politicus Maximilian Krah is door de rechtbank in Dresden veroordeeld tot bijna vijf jaar celstraf voor spionage ten behoeve van China. De medewerker Jian G. werkte al vijf jaar op het AfD-kantoor in het Europees Parlement en had toegang tot vertrouwelijke informatie over zowel partijleiders als Chinese dissidenten. Volgens de rechter heeft hij die informatie doorgespeeld aan de Chinese geheime dienst. De radicaal-rechtse fractie “Europa van Soevereine Naties” (ESN), geleid door AfD (14 van 28 zetels), is de kleinste in het Europees Parlement. AfD won in Thüringen (32,8%) en boycotte Zelensky’s Bondsdagtoespraak.

Het had geen invloed op de verkiezingen in september 2026 in de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt. De AfD behaalde ongeveer 44% van de stemmen, haar beste resultaat ooit bij een Duitse verkiezing. Daarmee werd de AfD veruit de grootste partij en kreeg zij 39 van de 83 zetels, maar nét geen absolute meerderheid. De winst hangt vooral samen met onvrede over migratie, de economie, de kosten van levensonderhoud en het beleid van de landelijke regering. Het is vooral belangrijk omdat de AfD hierdoor mogelijk voor het eerst een deelstaatregering zou kunnen leiden. Andere partijen hebben tot nu toe samenwerking met de AfD grotendeels uitgesloten.
Het resultaat zet bovendien extra druk op bondskanselier Friedrich Merz en zijn CDU, die zwaar verloor.
Het is een duidelijk signaal dat de Duitse politieke verhoudingen verder naar rechts verschuiven. De winst hangt vooral samen met onvrede over migratie, de economie, de kosten van levensonderhoud en het beleid van de landelijke regering.
Het is vooral belangrijk omdat de AfD hierdoor mogelijk voor het eerst een deelstaatregering zou kunnen leiden. Andere partijen hebben tot nu toe samenwerking met de AfD grotendeels uitgesloten. Het resultaat zet bovendien extra druk op bondskanselier Friedrich Merz en zijn CDU, die zwaar verloor.

In Roemenië won pro-Russische Calin Georgescu de eerste verkiezingsronde in november 2024, maar deze werd geannuleerd wegens buitenlandse inmenging. Hij is aangeklaagd en uitgesloten door de kiescommissie; zijn aanhangers protesteren in Boekarest tegen corruptie en premier Ciolacu. De NAVO bouwt een basis aan de Roemeense Oekraïne-grens, waar Georgescu tegen is.

De Verenigde Naties

193 landen kwamen 22 en 23 september op het hoofdkwartier van de VN in New York samen om afspraken te maken voor een betere en veiligere wereld. Bij de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties (AVVN) overlegden landen met elkaar en namen ze samen besluiten, ook wel resoluties genoemd. Bij de resoluties heeft ieder land één stem. Het Koninkrijk der Nederlanden is in zijn geheel lid van de Verenigde Naties (VN). Daarom gingen Nederland, Aruba, Curaçao en Sint-Maarten namens het Koninkrijk samen naar deze 79e Algemene Vergadering van de Verenigde Naties (AVVN) die werd georganiseerd op initiatief van VN-Secretaris-Generaal António Guterres.

Bij de AVVN werden de grootste problemen van nu besproken, zoals conflicten en crises. Tijdens de “Summit of the Future” kijken de landen verder vooruit in de toekomst en bespreken ze duurzame ontwikkeling, klimaatverandering, nucleaire technologie, vrede en veiligheid en technologie. Aan het einde van de Summit worden de resultaten samengevoegd in een eindverklaring, het Pact for the Future en twee bijlagen: Global Digital Compact: over verantwoord gebruik van digitale technologieën en een veilig en inclusief internet. En Declaration on Future Generations:dat de belangen van toekomstige generaties worden meegenomen in beslissingen van vandaag. Het doel van deze bijeenkomst was om de gedane toezeggingen aan de 17 Sustainable Development Goals (SDG’s) en het Handvest van de Verenigde Naties te bevestigen en de samenwerking te verbeteren.

Uit deze top kwam een uit onderhandeld “Pact for the Future”, een actiegericht document dat gericht is op het versterken van de mondiale samenwerking en het effectief aanpassen aan huidige uitdagingen ten behoeve van iedereen en toekomstige generaties. Het Pact is de meest uitgebreide internationale overeenkomst in vele jaren, die geheel nieuwe gebieden bestrijkt en kwesties waarover decennialang geen overeenstemming is bereikt. Het Pact heeft vooral tot doel ervoor te zorgen dat internationale instellingen kunnen presteren in een wereld die drastisch is veranderd sinds ze zijn opgericht.

Over het geheel genomen is de overeenkomst van het Pact een krachtige verklaring van de toewijding van landen aan de Verenigde Naties, het internationale systeem en het internationale recht. Het Pact is juridisch niet bindend en bestrijkt een breed scala aan onderwerpen, waaronder vrede en veiligheid, duurzame ontwikkeling, klimaatverandering, digitale samenwerking, mensenrechten, gender, jeugd en toekomstige generaties en de transformatie van mondiaal bestuur.

De VN hebben gezegd dat zij hun financiële problemen hebben verlicht door een einde te maken aan terugbetalingen aan lidstaten, ongeacht of zij aan de begroting van de wereldorganisatie hadden bijgedragen. Na een waarschuwing van secretaris-generaal António Guterres dat de organisatie in een “race naar faillissement” verkeerd, stemde de Algemene Vergadering van de VN er 30 juni mee in om deze begrotingsregel te wijzigen. De VN heeft niet-bestede middelen steeds teruggestort aan lidstaten, Maar deze regel is nu van de baan, omdat de laatste jaren ook kortingen werden gegeven aan landen die hun contributie te laat betaalden of helemaal niet hadden betaald.
De financiële problemen van de VN werden verder verergerd door het uitblijven van betalingen vanuit de VS, de grootste bijdrager met een aandeel van 22 procent. China liep volgens de Wall Street Journal achter met ongeveer 400 miljoen dollar aan betalingen. Annalena Baerbock, de voorzitter van de Algemene Vergadering, vertelde het Europees Parlement in februari over de “Kafkaëske financiële regel om gelden terug te betalen die nooit zijn ontvangen”, die had bijgedragen aan een “existentiële liquiditeitscrisis”.

NAVO

In de NAVO zitten Albanië, België, Bulgarije, Canada, Denemarken, Duitsland, Estland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Hongarije, IJsland, Italië, Kroatië, Letland, Litouwen, Luxemburg, Montenegro, Nederland, Noord-Macedonië, Noorwegen, Polen, Portugal, Roemenië, Slovenië, Slowakije, Spanje, Tsjechië, Turkije, het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten en Zweden

Marc Rutte Rutte is al de vierde Nederlander die de NAVO leidt. Eerder deden Dirk Stikker, Joseph Luns en Jaap de Hoop Scheffer hetzelfde. Voor de NAVO top in Den Haag werd 183,4 miljoen euro uitgetrokken. Eerder werd een bedrag van 95 miljoen euro genoemd. Vier ministeries trekken vanwege de top extra geld uit. Justitie en Veiligheid draagt 81,7 miljoen euro bij, Binnenlandse Zaken 53 miljoen, Defensie 42,6 miljoen en Infrastructuur en Waterstaat 6,1 miljoen. Het is de eerste keer voor Marco Rubio, VS-buitenlandminister onder Trump.

De NAVO, opgericht in 1949 door twaalf landen waaronder de VS, VK, Frankrijk en Nederland, beschermde tegen de Sovjetdreiging. Trump wil dat NAVO-landen defensie-uitgaven verhogen van 2% naar 5% van het bbp. De Haagse top, met 45 staatshoofden, 45 buitenland- en 45 defensieministers en 6.000 delegatieleden, vereist 27.000 Nederlandse agenten voor 46.000 diensten, de grootste politieoperatie ooit. Nationaal commandant Willem Woelders leidt de beveiliging, inclusief vervoer van Schiphol naar Den Haag. VS-defensieminister Hegseth benadrukt dat Amerika in de NAVO blijft als Europa en Canada meewerken.

Argentinië vraagt NAVO-lidmaatschap aan onder president Milei om westerse banden te versterken. Georgië, aspirant-lid sinds 2008, kreeg in 2023 EU-kandidaatstatus, maar een nieuwe wet over “buitenlandse agenten” bedreigt die positie, ondanks EU-kritiek. Roemenië dwong Klaus Iohannis’ kandidatuur voor NAVO-leider in te trekken; Mark Rutte werd op 1 oktober 2024 secretaris-generaal en pleit voor Oekraïnes NAVO-toetreding, gesteund door een Kamermotie van D66, VVD, CDA, PvdA/GroenLinks en Volt. Kroatiës president Milanovic blokkeert NAVO-steun aan Oekraïne uit vrees voor escalatie. Oekraïnes minister Sybiha vraagt een NAVO-uitnodiging als deel van Zelensky’s “overwinningsplan”, wat spanningen met Rusland kan verergeren.

Duitsland bestelde voor 15 miljard euro artilleriegranaten, Italië voor 20 miljard euro pantservoertuigen en tanks. In Roemenië vernietigde het hooggerechtshof de presidentsverkiezingen van november 2024 na Russische inmenging; pro-Russische Calin Georgescu won ronde één. EU-buitenlandchef Kaja Kallas waarschuwt tegen eenzijdige VS-deals met Poetin. VS-vicepresident Vance bekritiseert Europa’s “censuur” en voorspelt een andere koers onder Trump.

De VS overwegt de NAVO-toppositie SACEUR, nu van generaal Chris Cavoli (tot zomer 2025), aan een Europeaan over te dragen, als deel van een reorganisatie gericht op China.De VS zal is niet langer voorzitter van de Ukraine Defence Contact Group (UDCG), een groep van 50 bondgenoten in Oekraïne. Het voorzitterschap is overgenomen door Duitsland en het Verenigd Koninkrijk. De Verenigde Staten blijven vooralsnog wel aan binnen de groep de Ramstein Groep, een samenwerkingsverband van meer dan 50 landen om Oekraïne te steunen.”

De Ramstein-groep is een alliantie van 32 lidstaten van de NAVO en 25 landenen van de Europese Unie, die sinds de volledige invasie militair materieel aan Oekraïne levert. De groep was ooit exclusief van de Verenigde Staten onder voormalig minister van Defensie Lloyd Austin. De zet komt te midden van een reeks andere signalen van de Trump-administratie dat de rol van de VS in de NAVO aan het afnemen is.
Westerse bondgenoten zetten zich ook schrap voor de mogelijke terugtrekking van duizenden troepen uit Europa. Momenteel heeft de VS 100.000 troepen gestationeerd in voornamelijk Centraal-Europa.

De NAVO heeft de lidstaten gevraagd hun troepenaantallen met 50% te verhogen, van 80 naar 120-130 brigades, ter voorbereiding op een mogelijke Russische dreiging. Anonieme bronnen claimen dat Duitsland volgende week om zeven extra brigades (ca. 40.000 soldaten) gevraagd wordt. Deze berichten, zonder officiële bevestiging, voeden speculatie over de intenties van het bondgenootschap. Recente waarschuwingen over Russische troepen aan de Finse grens en de “reële” dreiging, zoals benadrukt door de

Britse legerchef Sir Roland Walker, geven context, maar concrete details ontbreken. Op 5 juni bespraken NAVO-defensieministers in Brussel de situatie, voorafgaand aan een top in Den Haag. Op de NAVO top in Den haag werd bepaald dat 5% van het bbp voortaan aan defensie besteed wordt. Minder dan een kwart van EU-burgers is echter maar voorstander van dergelijke hogere defensie-uitgaven. Alleen in de buurlanden van Rusland is er steun voor meer defensie-uitgaven. Bij alle andere NAVO landen is er vrij weinig steun. Dit weerspiegelt een kloof tussen overheidsbeleid, dat vaak gericht is op het halen van NAVO-normen en de prioriteiten van burgers, die vaker liggen bij zorg, onderwijs of klimaat. Dit roept vragen op over hoe goed democratische processen de publieke opinie vertalen naar defensiebeleid.

Behalve België en Spanje lag ook President Trump dwars, die vindt dat de Verenigde Staten zich niet hoeven te houden aan deze verhoogde NAVO-norm. De rest moet dat wel, zei hij. De Spaanse premier is net op tijd in een corruptieschandaal verwikkeld en besloot na een politie-inval in het partijkantoor met een aanpassing in de tekst alsnog akkoord te gaan. Vlak voor de aanvang van de NAVO top hield De Spaanse premier Pedro Sánchez een televisietoespraak en eiste alsnog zijn succes op. Sánchez zei dat Spanje zal worden uitgesloten van de plicht om 5 procent van zijn bnp aan defensie te besteden.

Italië (staatsschuld 145% bbp) en Spanje (110% bbp) hebben nu al moeite om de 2%-norm te halen, laat staan 5%. De EU’s versoepelde regels en gezamenlijke fondsen (zoals SAFE) proberen dit te verlichten, maar de druk op nationale begrotingen neemt toe. Vooral Zuid-Europese landen, met hoge schulden en lagere defensie-uitgaven (Italië: 1,5% bbp, Spanje: 1,2% bbp in 2024), zullen waarschijnlijk extra ontheffingen nodig hebben of hun tekorten verder zien oplopen. Door het gebrek aan een nauwe definitie proberen Europese landen bestaande plannen te laten aanmerken als een investering in defensie. De Italiaanse regering wilde de langverwachte aanleg van een brug tussen Sicilië en het vaste land laten meetellen met de 5 procentnorm van de NAVO.

Omdat de kosten voor het project op zo’n 13,5 miljard euro worden geschat, zou dat een aanzienlijke stijging van het Italiaanse defensiebudget opleveren, maar gaat de VS niet mee akkoord.
In zijn toespraak zei de premier dat die 5 procentnorm voor Spanje “onnodig en disproportioneel” zou zijn. Daarom zal het land 2,1 procent van zijn bnp aan defensie besteden. Dat is volgens Sánchez ruim voldoende om aan de NAVO-eisen rond uitrusting en personeel te voldoen. Ook Belgie en Slowakije opteren inmiddels voor een zelfde regeling als dat van Spanje. Rutte spreekt Spanje tegen: “De NAVO kent geen opt-outs en onderhandse akkoordjes evenmin”, zei Rutte tijdens een persconferentie.

Secretaris-generaal Rutte heeft voorgesteld dat bondgenoten (dus niet alle) 3,5 procent aan pure defensie-uitgaven doen en 1,5 procent aan zaken waar de krijgsmacht ook baat bij heeft, zoals infrastructuur. De Verenigde Staten gaven vorig jaar 3,4 procent uit aan defensie, waarmee het land dus al bijna voldoet aan het eerste deel van de nieuwe norm. Maar Trump vindt niet dat zijn land hoeft mee te doen aan de norm van 5 procent. “We steunen de NAVO al zo lang”, zei hij. Trump noemde Spanje “een zeer karige betaler” en zei dat “ze moeten betalen wat iedereen betaalt”. Ook bij de persconferentie na de NAVO top gaf hij Spanje er via de twee aanwezige Spaanse journalisten er nog flink van langs.

Ze geven nu nog 1,3 procent van hun bbp uit aan defensie. Over zijn eigen niet willen verhogen werd niet meer gesproken. Spanje bleef er na de Top bij dat de huidige uitgaven aan de krijgsmacht wel genoeg zijn. Spanje blijft van mening dat de militaire doelen van de NAVO behaald kunnen worden voor een lager bedrag dan de NAVO nu probeert af te dwingen, zei minister-president Pedro Sánchez na afloop van de NAVO-top.

Naast de verhoging van de norm naar 5 procent is het belangrijkste wapenfeit van de top de bevestiging dat Oekraïne lid van de NAVO zal gaan worden: Mark Rutte verklaarde letterlijk tijdens de NAVO-top in Den Haag op 25 juni 2025: “Wij steunen Oekraïne in het onomkeerbare pad naar NAVO-lidmaatschap.” Deze uitspraak, gedaan tijdens de persconferentie na afloop van de top, bevestigt expliciet de NAVO’s steun voor Oekraïne’s toekomstige lidmaatschap, in lijn met eerdere verklaringen zoals die tijdens de NAVO-top in Washington in 2024. Ruslands reactie op deze specifieke uitspraak van Rutte is tot nu toe beperkt tot de bredere context van de top. De Russische ambassadeur in Nederland, V.E. Tarabrin, sprak op Time will tell (Kanaal Een, 25 juni 2025) over de NAVO-top en bekritiseerde de alliantie, maar ging niet direct in op Rutte’s exacte woorden.

Hij herhaalde Ruslands standpunt dat Oekraïnes NAVO-lidmaatschap “onaanvaardbaar” is en interpreteerde de zachtere toon in het slotcommuniqué, waarin de expliciete belofte van lidmaatschap niet werd opgenomen, als een teken van interne verdeeldheid binnen de NAVO. Russische staatsmedia, zoals RIA Novosti, suggereren dat Moskou Rutte’s uitspraak ziet als retoriek, maar blijft hameren op juridisch bindende garanties dat Oekraïne geen NAVO-lid wordt.

Een defect elektrische component zorgde voor de treinstoringen tijdens de NAVO top. Ook bij de brand zegt de politie er “nadrukkelijk” rekening mee te houden dat het om sabotage kan gaan. Ook demissionair minister David van Weel (Justitie en Veiligheid) zei op de NAVO-top dat hij sabotage niet uitsluit. Andere oorzaken zoals koperdiefstal zijn ook daarbij niet uitgesloten. Ook voor de seinstoring rond de luchthaven heeft ProRail geen indicaties van kwade opzet, maar een aannemer doet nog verder onderzoek naar de oorzaak. In eerste instantie werd een kapot verbindingselement in het spoor als schuldige aangewezen, maar na reparatie was het probleem niet opgelost.

Het Israëlische defensiebedrijf Elbit Systems is per 31 juli 2025 door het NATO Support and Procurement Agency (NSPA) uitgesloten van alle nieuwe aanbestedingsprocedures van de NAVO en van verlengingen van bestaande contracten. Daarnaast zijn alle lopende samenwerkingen tussen het NSPA en Elbit met onmiddellijke ingang opgeschort tot het corruptieonderzoek is afgerond. Elbit Systems is het grootste defensiebedrijf van Israël en realiseerde in 2024 een omzet van 6,8 miljard dollar. Het Sphere fonds waarin ook Epstein participeerde financierde Elbit.

In de afgelopen tien jaar kocht de NAVO via het NSPA voor vele tientallen miljoenen euro’s aan materieel bij het bedrijf, vooral precisiemunitie, dronesystemen en componenten voor antiraketsystemen uitsluiting volgt op een grootschalig corruptieonderzoek van het Belgische federale parket naar omkoping binnen het NSPA. Uit dat onderzoek blijkt dat meerdere defensiebedrijven jarenlang (oud-)medewerkers van het agentschap miljoenen euro’s smeergeld betaalden om contracten toegewezen te krijgen. Elbit Systems wordt ervan verdacht daarbij een actieve rol te hebben gespeeld. Centraal in de zaak rond Elbit staat de Italiaanse consultant Eliau E., tegen wie een internationaal arrestatiebevel loopt.

Hij zou Elbit in contact hebben gebracht met invloedrijke personen binnen het NSPA en bemiddeld hebben bij de toekenning van contracten. Eliau E. wordt verdacht van lidmaatschap van een criminele organisatie en actieve corruptie. Hij had intensief contact met de Belgische hoofdverdachte Guy M., een voormalig werknemer van zowel de Belgische als de NAVO-inkooporganisatie, die volgens het Belgische Openbaar Ministerie bijna 2 miljoen euro aan steekpenningen ontving. In mei 2025 werd ook de Nederlander Hans de Jager aangehouden, voormalig hoofd inkoop munitie bij het Nederlandse ministerie van Defensie, die in 2023 zou zijn omgekocht door dezelfde kring van bedrijven.

Door de opschorting lopen meerdere munitiecontracten via het NSPA vertraging op, waaronder leveringen die bestemd zijn voor de steun aan Oekraïne. Contracten die buiten het NSPA om zijn gesloten, blijven onaangetast. Zo heeft Nederland eind 2024 nog voor 175 miljoen dollar aan geavanceerde zelfbeschermingssystemen (DIRCM) aangeschaft bij Elbit voor de nieuwe Airbus Caracal-helikopters en Embraer C-390 transportvliegtuigen. Individuele NAVO-lidstaten blijven volledig vrij om zelf te beslissen of zij nog zaken willen doen met Elbit Systems; de maatregel geldt uitsluitend voor gezamenlijke NAVO-aankopen via het NSPA.

Trump is zwaar beledigd en geïrriteerd dat de bondgenoten niet willen helpen met zijn oorlog tegen Iran en dreigt de VS uit de NAVO te halen. Hij zei begin april 2026 tegen de Britse krant The Telegraph dat hij “sterk overweegt” zijn land uit de NAVO te laten stappen. Daarbij ging de Amerikaanse president verder dan zijn minister van Buitenlandse Zaken, Marco Rubio, die een paar uur eerder had gezegd dat het NAVO-lidmaatschap van de Verenigde Staten moet worden “heroverwogen” als de Iran oorlog voorbij is. “Ik zou zeggen dat we dat punt al voorbij zijn”, zei Trump.

Hij eiste wekenlang dat de bondgenoten marineschepen zouden moeten sturen om olie- en gastankers door de Straat te escorteren. Europese landen weigeren ook om hun militaire basissen nog langer te te laten gebruiken voor aanvallen op Iran. Trump heeft zijn twijfels over het nut van de NAVO nooit onder stoelen of banken gestoken. Tijdens zijn eerste presidentscampagne en zijn eerste jaren in het Witte Huis omschreef hij het bondgenootschap meerdere keren als “achterhaald”. Daar kwam hij later op terug, maar zijn kritiek dat de VS onevenredig veel bijdraagt aan de NAVO bleef. Trump was niet de eerste Amerikaanse president die daarvan baalde. In zijn tweede regeringstermijn lijkt Trumps afkeer van de NAVO desondanks te zijn gegroeid. Hij stelt regelmatig dat andere NAVO-lidstaten de VS nog nooit hebben geholpen (ondanks hun betrokkenheid bij de oorlogen in Afghanistan en Irak) en dreigde met de militaire verovering van Groenland, een territorium van NAVO-bondgenoot Denemarken. Het Amerikaanse Congres nam in 2023 een wet aan die bepaalt dat de VS alleen uit de NAVO kan stappen met goedkeuring van een tweederdemeerderheid in de Senaat. Mark Rutte heeft bij zijn bezoek aan Trump op 8 april 2026 gezegd dat hij Trumps teleurstelling begrijpt.

Trump verwijt Europese landen, waaronder Spanje en Duitsland, dat zij onvoldoende bijdragen aan de oorlog tegen Iran en wil dat de VS uit de NAVO stapt. Rutte benadrukte dat veel Europese landen wel steun bieden, onder meer via logistiek en militaire faciliteiten. Hij noemde onder andere Duitsland, Verenigd Koninkrijk en Frankrijk als voorbeelden. Trump stelt dat de NAVO de VS niet zal steunen wanneer dat nodig is en wil er daarom uit. De Verenigde Staten gaan fors meer dan vijfduizend van de in totaal 36.000 militairen terugtrekken uit Duitsland. Donald Trump en de Duitsers raakten nog eens extra gebrouilleerd nadat Schmerz kritiek leverde op de oorlog van de VS met Iran. Ook de minister van Financiën Lars Klingbeil verklaarde in het openbaar dat Trump er een puinhoop van heeft gemaakt’. Ook de spanning met Spanje werd verhoogd. Spanjes premier Sánchez weigerde het Amerikaanse leger toegang tot Spaanse militaire bases voor de oorlog met Iran en was een van de eerste Europese leiders die zich ondubbelzinnig uitsprak tegen de Israëlisch en Amerikaanse aanvallen. Hij wil voor de EU zo spoedig mogelijk een eigen leger.

Op 7 en 8 juli 2026 is de NOVO top in de Turkse hoofdstad Ankara. De 32 leiders van de NAVO-landen en president Donald Trump zullen daar aanwezig zijn. De regering van president Recep Tayyip Erdoğan maakt van de gelegenheid gebruik en voert alvast veiligheidsrazzia’s uit. De veiligheidsdiensten arresteerden in mei tijdens een landelijke actie al 324 personen die banden zouden hebben met Islamitische Staat. Het Openbaar Ministerie van Ankara maakte bekend dat het arrestatiebevelen voor 241 verdachten had uitgegeven. De arrestanten zouden banden hebben met diverse militante organisaties, zoals Islamitische Staat en andere extreme groeperingen. Onder de arrestanten zitten ook een lhbtiq+-activist, een journalist, verschillende advocaten en linkse politici. De gedetineerden hebben maar 24 uur per dag toegang tot advocaten, meldden mensenrechtenorganisaties.

Peter Thiel beheert samen met Auren Hoffman een eigen besloten denktank. Thiel die onder andere in Praxis, The Edge Foundation, WEF en Bilderberg vertegenwoordigd is vond het tijd voor een eigen platform en richtte in 2006 “Dialog” op, een exclusieve denktank, waar men alleen op uitnodiging lid mag worden. Het platform brengt invloedrijke figuren uit de politiek, technologie, financiën en overheid samen. De denktank bestaat uit een gemêleerd gezelschap van academici, senatoren, 6 leden van de Paypal Mafia, een inlichtendienst officier, een VS ambassadeur en verschillende TV persoonlijkheden en schrijvers.

In deze denktank waarin ook de Europese NAVO generaal Alexus Grynkewich zit werden specifieke sessies gewijd aan “Navigating World War III” en “Technology on the battlefield”. De generaal fungeerde binnen deze besloten sessies niet als bezoeker, maar als de ultieme praktijkexpert. Hij voorzag de aanwezige Tech miljardairs en investeerders van directe geopolitieke en militaire analyses over de dreiging van landen als Rusland en China. Voor Tech-ondernemers binnen het netwerk (zoals Palantir-co-founder Joe Lonsdale) is de input van een actieve topgeneraal goud waard om te begrijpen welke AI- en surveillance-systemen de NAVO in de toekomst nodig heeft. Grynkewich die al sinds 2021 in de netwerklijsten van Dialog voorkomt is een nog actieve NAVO-generaal die feitelijk uitsluitend via officiële, transparante en democratisch gecontroleerde kanalen hoort te rapporteren aan overheden, blijkt binnen Dialog achter gesloten deuren met libertaire Tech miljardairs en buitenlandse politici te discussiëren over strategische plannen en manoeuvres. Veel overheidsfunctionarissen en militairen gebruiken binnen Dialog persoonlijke Gmail-adressen in plaats van hun officiële defensie-accounts. Deze “persoonlijke” e-mails vallen buiten de Amerikaanse wet openbaarheid van bestuur (FOIA), waardoor de communicatie tussen de NAVO-top en Peter Thiel volledig buiten het publieke archief blijft. De rol van Grynkewich heeft inmiddels geleid tot een formele crisis achter de schermen en het Pentagon heeft inmiddels een officieel onderzoek ingesteld. Binnen inlichtingendiensten wordt dit gezien als een gigantisch lek: buitenlandse spionagediensten (zoals de Russische of Chinese) gebruiken dit soort gelekte databases om exact in kaart te brengen met welke miljardairs een NAVO-generaal in zijn vrije tijd aan de dinertafel zit. De aanwezigheid van NAVO-opperbevelhebber generaal Alexus Grynkewich binnen Dialog legt de blauwdruk van de moderne technologische deep state bloot. Terwijl hij overdag de officiële NAVO-troepen aanstuurt, schuift hij ’s avonds in besloten kringen aan bij Peter Thiel om buiten het zicht van democratische controle te filosoferen over het navigeren van een Derde Wereldoorlog. Dialog organiseert jaarlijkse bijeenkomsten achter gesloten deuren met discussies over uiteenlopende onderwerpen zoals: How is your sex life?, Artificial Intelligence, Geopolitics and military technology, Navigating World War III, Technology on the battlefield, Bring back nuclear energy, Money. Deelnemers krijgen net als bij Bilderberg en WEF de instructie dat de discussies strikt vertrouwelijk zijn en binnenskamers moeten blijven. Ook werd aangemoedigd om geen openlijke statussignalen af te geven, ondanks de aanwezigheid van senatoren, diplomaten, militaire leiders en zakenmensen.

Ga verder naar Wereldnieuws-6

Wereldnieuws deel 5

Lidmaatschap de EU

Related Story