Uit verschillende analyses blijkt dat de publieke kosten rond de verduurzaming van Tata Steel mogelijk aanzienlijk hoger uitvallen dan de eerder genoemde 2 miljard euro. Een nieuwe berekening van SOMO en Milieudefensie komt voor de periode tot 2045 uit op circa 10,8 miljard euro aan mogelijke publieke kosten.
Bovenop de genoemde twee miljard staatssteun die Sophie Hermans (VVD) als minister eerder verkondigde en waarover de discussies nog lopen zullen er tot zeker 2040 elk jaar nog miljoenen extra aan subsidies nodig zijn. ESB berekende in 2025 dat er van 2032 tot 2040 per jaar 375 tot 580 miljoen euro aanvullende publieke kosten bovenop de 2 miljard euro nodig zullen zijn. SOMO en Milieudefensie berekenen de totale geraamde publieke kosten nu tot 2045 op circa 10,8 miljard euro. De nieuwe berekeningen laten zien dat de meerkosten in piekjaren zelfs kunnen oplopen tot circa 626 miljoen per jaar. SOMO stelt dat Tata de transitie deels op kosten van de overheid wil realiseren terwijl het ETS sowieso dwingt tot reductie. Het Europese emissieplafond daalt en de beschikbaarheid van emissierechten verandert. Bedrijven als Tata Steel moeten in de nabije toekomst hun uitstootrechten inleveren en gratis allocatie wordt bovendien geleidelijk verminderd. Voor staal wordt de gratis toewijzing van ETS-emissierechten vanaf 2026 geleidelijk afgebouwd tot nul in 2034, in samenhang met de invoering van CBAM.
Zo zou Tata Steel bijvoorbeeld nog subsidie kunnen aanvragen voor het opvangen van CO₂ onder de zeebodem (CCS) en moet de overheid extra subsidies ter beschikking stellen om Tata’s productie mogelijk te maken, bijvoorbeeld voor biomethaan, nettarieven en de verwerking van de beruchte staalslakken. Tata noemt de 10,8 miljard “verstrekkend” en zonder voldoende onderbouwing en stelt dat de overheid aan deze financiële verplichtingen moet voldoen om zich te kunnen houden aan de afspraken uit de intentieverklaring (JLoI) die in 2025 door het demissionaire kabinet en het staalbedrijf werd getekend. De regering stelt expliciet dat bovenop de 2 miljard euro geen extra maatwerksubsidie voor fase 1 komt, maar dat toekomstige generieke subsidies natuurlijk niet volledig zijn uitgesloten.
Volgens SOMO vormt de grote bijdrage van Tata Steel aan de Nederlandse uitstoot geen rechtvaardiging om de verduurzaming grotendeels met publieke middelen te financieren. Tata Steel misbruikt haar positie, stellen onderzoekers van de Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen (SOMO).
Het alternatief is volgens SOMO dat Tata zich gewoon aan de klimaatafspraken gaat houden die voor alle Europese bedrijven gelden. Onder het Europese emissiehandelssysteem moet de uitstoot sowieso naar beneden, ook zonder maatwerkafspraken en subsidies. Vanaf 2031 verdwijnt een zeer groot deel van de gratis emissierechten en vanaf 2034 helemaal. De uitstoot van chroom-6 ligt ondertussen volgens de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (OD NZKG) nog steeds boven de norm. Behalve de extra miljarden legt Tata Steel ook een groot beslag op het stroom- en waternet. Tata Steel onttrok in 2025/26 ongeveer 206 miljard liter water. Daarvan was circa 31 miljard liter oppervlaktewater en ongeveer 0,47 miljard liter water afkomstig van derden, waaronder drinkwater.
Eerder werden er tot tweemaal toe al boetes opgelegd van 110.000 euro in 2023 en 140.000 euro in 2025. Daarnaast zijn er bestuursrechtelijke lasten onder dwangsom opgelegd, waaronder een maximum van €1,5 miljoen rond rauwe kooks. De strafzaak van het OM is een vervolg van de massa-aangifte door advocaat Bénédicte Ficq. In 2021 deed zij, namens 800 omwonenden, aangifte tegen Tata. Die aangifte was aanleiding voor een jarenlang onderzoek. Dat liet het OM uitvoeren door de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) met hulp van andere politie- en milieudiensten. Het Openbaar ministerie heeft ondertussen ook de aangiftes van meerdere stichtingen en instellingen in behandeling genomen, waarbij zowel het bedrijf als de leidinggevenden worden onderzocht op strafbare feiten.
Met name het productieproces en de werking van de kooksgasfabrieken ligt onder de loep. Omwonenden klagen al jaren over de uitstoot van deze fabrieken. Hierin wordt steenkool door sterke verhitting verwerkt tot kooks, een basisproduct voor staal. Vanwege de uitstoot van stoffen die schadelijk zijn voor mens en milieu dreigde de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied al langer vergeefs met het intrekken van de vergunningen. Een ruime meerderheid van de Tweede Kamer steunt echter alsnog het plan om de miljardensubsidie te verlenen. En dit terwijl meer dan honderd economen het ontraden, vanwege twijfels over de toekomstige levensvatbaarheid en het ontbreken van garanties op een betere gezondheid voor omwonenden. Ook ambtelijke adviezen van het ministerie van Financiën plaatsen vraagtekens bij de economische en financiële onderbouwing.
Nadat door de omgevingsdienst werd geconstateerd dat het bedrijf opzettelijk en wederrechtelijk schadelijke stoffen in de lucht brengt die gevaarlijk zijn voor de gezondheid van omwonenden en Tata in veel gevallen zonder de juiste vergunning werkt, incidenten verzweeg en dwangsommen niet hebben geholpen, werd Tata Steel op 8 juli 2026 door het Openbaar Ministerie gedagvaard. De tenlastelegging bevat de verdenking tot het opzettelijk en wederrechtelijk in de lucht brengen van schadelijke stoffen, het schenden van de zorgplicht, handelen zonder vergunning en het niet melden van bepaalde incidenten met rauwe kooks. De eerste regiezitting staat gepland voor 20 november 2026 bij de rechtbank Amsterdam.
Volgens Tata en het ministerie bevat de Joint Letter of Intent (JLoI) nu nog slechts inspanningsverplichtingen rond CCS, biomethaan etc. Beiden benadrukken dat er nog geen harde juridische verplichtingen zijn en dat de definitieve maatwerkafspraak nog loopt.
Het behoud van de staalindustrie is direct gelinkt aan de vermindering van de afhankelijkheid van China en de Europese Defensie Technologische en Industriële Basis (EDTIB). De EU-strategieën, zoals de Act in Support of Ammunition Production (ASAP) en het Europees Defensiefonds (EDF), richten zich op het versnellen en opschalen van de defensieproductie in Europa. Deze programma’s zijn direct of indirect afhankelijk van een stabiele aanvoer van staal en metalen. Deze omvatten expliciet het aanpakken van bottlenecks, zoals grondstoffen (inclusief staal voor shells en explosieven). Projecten met budgetten voor shells (€90 miljoen) en explosieven (€124 miljoen) prioriteren EU-leveranciers om restocking voor Oekraïne en lidstaten te versnellen. De regeling bevat tijdelijke vrijstellingen van EU-wetgeving (bijv. defensie-inkooprichtlijn 2009/81/EC) om EU-productie te prioriteren, wat staalimport uit derde landen bemoeilijkt en lokale productie stimuleert. Het European Defence Fund (EDF) financiert collaborative R&D en de ontwikkeling voor defensiecapaciteiten, met een sterke nadruk op “state-of-the-art en interoperabele technologie” uit de EU. De vraag is of het strategische belang de omvang van de publieke steun rechtvaardigt.
Leave a Reply