Op 25 april 2026 stopten rond 12.00 uur ‘s middags in totaal zes auto’s op twee verschillende plekken op de Ring A12 bij Utrecht. De zes demonstranten die de auto’s bestuurden werden direct aangehouden. Nadat de weg werd geblokkeerd, betrad een grote groep demonstranten van Extinction Rebellion de snelweg. Dit leidde tot een lange file waardoor ook ambulances die met spoed onderweg waren, gehinderd werden. Pas rond 15.30 uur kon de weg weer worden opengesteld voor het verkeer.
Omdat het blokkeren van een snelweg levensgevaarlijke situaties kan opleveren liet de Utrechtse driehoek eerder al op 16 april weten dat de aangekondigde demonstratielocatie werd verboden. Een blokkade was zeer onverantwoord omdat het zou leiden tot een extreem verkeersinfarct waarbij de toegankelijkheid van hulpdiensten onder druk zou komen te staan. Er werd ook een alternatieve locatie aangewezen. Aan dit verbod werd geen gehoor gegeven en daarom stonden de demonstranten nu voor de rechter.
“Het versperren van een snelweg heeft impact op velen en kan veel gevaar veroorzaken”, stelde de officier van justitie. “Demonstreren is een groot recht, maar niet onbeperkt. Op deze manier mag het echt niet”. Bij het bepalen van de strafeis woogt het OM mee dat het opzettelijk in gevaar brengen van de verkeersveiligheid een ernstig strafbaar feit is. Alles meewegend eiste het OM een werkstraf van 120 uur en een maand voorwaardelijke gevangenisstraf tegen de zes verdachten. Ook eiste het OM ontzegging van de rijbevoegdheid van twee maanden en moeten de verdachten de schade vergoeden. De rechtbank doet half september uitspraak.
Extinction Rebellion werd in 2018 opgericht door een groep Engelse wetenschappers en binnen een jaar groeide het uit tot een wereldwijde klimaatbeweging die vaak ongewone en ontwrichtende acties houden. Denk aan zichzelf vastlijmen of het houden van een “die-in”, waarbij activisten lijken uitbeelden om aandacht te vragen voor de dodelijke gevolgen van klimaatverandering. In 2022 begon XR met de beruchte A12 acties, met als doel om aandacht te vragen voor ‘fossiele subsidies’, dat zijn kort gezegd belastingvoordelen voor gebruikers van (vervuilende) fossiele energie als olie, kolen en gas.
In totaal zijn er inmiddels tientallen blokkades geweest, maar een groot deel hiervan ging om aangesloten dagen. In september en oktober 2023 blokkeerden actievoerders 27 dagen achter elkaar de A12. Ook luchthavens werden doelwit van acties. Tientallen activisten protesteerden er met parasols, strandstoelen en badhanddoeken en demonstreren tegen onnodige vliegreizen en het “vernietigende effect” van de luchtvaart op het klimaat.
XR voerde onder andere actie tegen het Frequent Flyer-programma van KLM, wat volgens hen extreem vlieggedrag” aanmoedigt. In de centrale hal werd door de demonstranten 200 liter bruin water over de vloer gegoten, die de modderstromen in het Spaanse Valencia moest verbeelden. Een aantal andere demonstranten ketende zich vast aan bagagekarretjes. Op hetzelfde moment vond er ook een demonstratie plaats op het Jan Dellaertplein net buiten het vliegveld, ondersteund door Greenpeace Nederland. Daar werden onder meer fietsen ingezameld voor slachtoffers van de overstromingen in Valencia. Schiphol heeft ruim dertig van de activisten een jarenlang gebiedsverbod opgelegd. Door het gebiedsverbod kunnen de activisten niet meer via Schiphol vliegen.
In het verleden werd ook de Botlekbrug door 150 demonstranten bezet als protest tegen de uitbreiding van fossiele gassen in de haven en met name de uitbreiding van de LNG terminal Gate. XR activisten zetten daarbij een door de Gemeente toegestaan tentenkamp op in het Pernisserpark van Rotterdam.
De actiegroep ‘Stop A2 verbreding’ van XR hing een spandoek op langs de A2 ter hoogte van Urmond als ‘de laatste waarschuwing.’ Als de geplande verbreding van de A2 tussen Echt en Stein doorgaat, zouden de activisten met hun lichaam het bos beschermen. Twee Britse vrouwen gooiden in 2022 tomatensoep over een schilderij van Vincent van Gogh in de National Gallery in Londen. Met de actie protesteerden de 23-jarige Phoebe Plummer en de 22-jarige Anna Holland tegen fossiele brandstoffen. Plummer kreeg in september 2024 twee jaar gevangenisstraf. Phoebe Holland kreeg een celstraf van twintig maanden.
Actievoerders van Extinction Rebellion (XR) blokkeerden ook regelmatig de sluizen bij IJmuiden om te verhinderen dat cruiseschepen vanaf zee konden binnenvaren. Andere schepen konden hierdoor ook geen gebruik maken van Zeesluis IJmuiden. Een cruiseschip dat in de sluis lag moest achteruit varen naar de Noordersluis nadat de demonstranten de doorgang blokkeerden. Echter, ook daar verhinderden de activisten de doorvaart. De burgemeester heeft de demonstratie ontbonden.
Ook hebben de demonstranten een brief ontvangen waarin dit wordt aangegeven. Dit protest was volgens XR “een vervolg op eerdere acties tegen de cruise-industrie vanwege de negatieve impact op het klimaat”. Het is al zeker de vierde keer dan demonstranten op deze manier actie voeren in IJmuiden.
Het Rijksmuseum moest meerdere malen worden gesloten vanwege demonstraties van XR. 60 actievoerders hadden zichzelf vastgeketend aan de toegangsdeuren van de voetgangers- en fietstunnel onder het museum. In die tunnel bevindt zich de ingang. Ze eisten dat het museum de banden met ING verbreekt, sponsor van het Rijksmuseum. Het Rijksmuseum bleef ook tijdens de Museumnacht Amsterdam dicht vanwege bedreigingen door XR.
ING stopte na de acties met het lenen van geld aan sommige bedrijven in de olie- en gasindustrie en beloofde geen nieuwe leningen meer te geven aan bedrijven die zich alleen richten op het oppompen van olie en gas en het ontwikkelen van nieuwe velden. Shell en BP zijn breder actief, met bijvoorbeeld raffinaderijen en benzinestations en worden niet geweerd. Op dit moment hebben nog zo’n 25 van deze olie- en gasbedrijven leningen bij de bank.
Vanaf 2026 worden ook geen nieuwe lng-exportterminals meer gefinancierd. Dat zijn faciliteiten waar aardgas vloeibaar wordt gemaakt om vervolgens met schepen geëxporteerd te worden. ING financiert nu nog zo’n 20 bedrijven in die sector, onder meer in de VS.
Wat minder bekend is dat ING zelf een grote sponsor is van XR via SDG Nederland. SDG Nederland krijgt ondersteuning vanuit de financiële sector via de SDGI-agenda, waarbij grote financiële instellingen als ING, Nationale Nederlanden en Achmea betrokken zijn om investeringen via de SDG’s vorm te geven. Dus ING ondersteund SDG en SDG ondersteund XR en XR maakt vervolgens hun financierder ING belachelijk met acties. Hoewel “pro-Palestina” geen expliciet SDG is, worden de SDG’s ook regelmatig gebruikt als kader voor projecten en hulpverlening in Palestijnse gebieden en acties hiervoor.
XR en Kappen met Kolen besmeurden een deel van het provinciehuis in Haarlem met verf. Zij eisten opnieuw dat de provincie Noord-Holland de vergunningen intrekt van de twee kooksgasfabrieken van Tata Steel in IJmuiden. Het provinciehuis is vaker doelwit, bijvoorbeeld met lawaaiprotesten en verkeersblokkades. De vergunningen van de vervuilende fabrieken kunnen echter niet zomaar worden ingetrokken, reageren provinciebestuurders steevast.
In de H&M in Naaldwijk werden meerdere mensen onwel, nadat actievoerders van XR talloze ampullen, met boterzuur gebruikten. Dat wat een ludieke ‘stinkbommenactie’ moest worden, kreeg een andere wending. Brandweer en ambulance moesten hulp verlenen aan de winkelbezoekers. Twee demonstranten werden opgepakt. De actie zou een onderdeel zijn van de campagne tegen fast fashion-winkels die in Frankrijk en België al een tijd loopt genaamd Ode Aux Rats. Deze ode aan de ratten, in het Frans een woordgrap (odorat betekent geur) is gebaseerd op het idee dat op klanten in winkels geëxperimenteerd wordt net al bij ratten in een laboratorium. Activisten hebben in het verleden ook bij een filiaal van kledingwinkel Zara op het Plein 1944 in Nijmegen boterzuur over zichzelf gedruppeld. Een kleine groep mensen had hierdoor last van rode ogen. Boterzuur, ook bekend als butaanzuur (C4H8O2), is een vetzuur met een kenmerkende ranzige geur, vaak geassocieerd met bedorven boter of zweet. In kleine hoeveelheden, zoals in voedsel of in het lichaam, is boterzuur niet schadelijk , maar in hogere concentraties kan het irriterend zijn voor huid, ogen en luchtwegen. Direct contact of inademing van geconcentreerd boterzuur kan ongemak veroorzaken, maar het is niet extreem giftig.
Tientallen activisten demonstreerden ook bij het NOS-gebouw op het Media Park in Hilversum en hingen spandoeken op aan de gevel en staken rookfakkels af. Na zo’n tweeënhalf uur was de demonstratie voorbij. De actiegroep was ontevreden over de verslaggeving van de NOS over de klimaatcrisis en de oorlog in Gaza.
XR demonstranten die 25 juni 2025 tijdens de NAVO top de snelweg wilden bezetten werden met de wapenstok aangepakt. Daarbij vielen er diverse gewonden en verschillende demonstranten braken hun arm bij hun verwijdering.
Amnesty International en XR hebben herhaaldelijk kritiek geuit op de harde aanpak van de politie, zoals het gebruik van waterkanonnen en preventieve arrestaties, die volgens hen disproportioneel zijn en het demonstratierecht schenden.
Amnesty bekritiseerde in 2023 onder meer de inzet van waterkanonnen en het melden van minderjarige demonstranten bij Veilig Thuis.
Eerder waren er ook al aangiftes van mishandeling (bijvoorbeeld gebroken ribben en een gebroken elleboog in 2024). XR spreekt van drie gebroken armen
XR protesteert tegen ‘fossiele vernietiging’, maar ook tegen fascisme en racisme en genocide in Gaza.
XR blokkeerde samen met Scientist Rebellion ook de Afsluitdijk. Tegen gasboringen onder de Waddenzee en op de Noordzee. Voor klimaatrechtvaardigheid. Amnesty International en XR hebben herhaaldelijk kritiek geuit op de harde aanpak van de politie, zoals het gebruik van waterkanonnen en preventieve arrestaties, die volgens hen disproportioneel zijn en het demonstratierecht schenden.
Voor de manier waarop XR tegen de fossiele subsidies protesteert is maar erg weinig steun. Slechts 11 procent van ondervraagden vindt het goed dat de organisatie de A12 blokkeert en 84 procent is hiertegen. Zelfs onder linkse kiezers is weinig steun: Van GL-PvdA, D66 en de SP is een meerderheid tegen deze manier van demonstreren. Alleen de achterban van de Partij voor de Dieren steunt de actie wel in meerderheid. Wat de VVD betreft moet Nederland, naar Brits voorbeeld, een aparte wet invoeren waardoor het blokkeren van vitale infrastructuur strafbaar wordt gesteld. Bijvoorbeeld wanneer demonstranten vliegvelden, sluizen of andere belangrijke plekken blokkeren. Of wanneer ze zich vastlijmen aan de weg. Vreedzame bezettingen van gebouwen vallen onder het demonstratierecht en hoeven dus nooit vervolgd te worden.
De Tweede Kamer gaf gehoor aan de oproep om Extinction Rebellion (XR) te stoppen en wilde de ANBI-status afnemen, zodat zij niet meer kunnen profiteren van de belastingvoordelen die gelden voor goede doelen. Een meerderheid van de Kamer steunde een motie van JA21, die XR “een onwettige, maatschappij-ontwrichtende en vandalistische organisatie” noemde. Na een hoofdelijke stemming bleken van de aanwezige Kamerleden er 69 de motie te steunen en 67 niet.
Van de regeringspartijen stemde NSC tegen, maar door de steun van Kamerleden van de oppositiepartijen SGP en Forum voor Democratie was er toch voldoende steun. De Algemeen Nut Beogende Instellingen hoeven geen erf- of schenkbelasting te betalen over giften die ze krijgen en donateurs mogen een gift aan een ANBI aftrekken van hun belasting. Staatssecretaris Van Oostenbruggen van Financiën heeft aangegeven dat er te weinig grond is, maar wil wel de regels strakker maken.
Verantwoordelijk minister Van Weel van Justitie zei dat het intrekken van het belastingvoordeel “niet mogelijk is op basis van de feiten die er nu liggen”. Toch steunde een meerderheid een motie van JA21. Het dagenlang bezetten en afzetten van snelwegen en een groot deel van Den Haag door de Overheid vanwege de NAVO top werd door het grote publiek mopperend geaccepteerd.
Leave a Reply