Lees hier onze andere blogs
Nederland gaat doelen Kader Richtlijn Water (KRW) niet halen
Nederland staat voor grote uitdagingen op het gebied van water, van droogte en drinkwatertekorten tot de verbetering van de waterkwaliteit. Het bedrijfsleven wil hier actief aan bijdragen en werkt graag samen met de overheid om voldoende beschikbaarheid en goede kwaliteit van water te realiseren. Dit aanbod doen VNO-NCW en MKB-Nederland in aanloop naar het Commissiedebat water van de Tweede Kamer op 24 september, met als uitgangspunt beleid dat in de praktijk werkbaar is.
Door klimaatverandering nemen droogte en watertekorten in urgentie toe. Dit vraagt om maatregelen voor waterbesparing, niet alleen door burgers maar ook door bedrijven. VNO-NCW en MKB-Nederland roepen de overheid op om meer fysieke ruimte aan te wijzen voor het vasthouden van zoetwater. Het Rijk moet het voortouw nemen in het creëren van extra drinkwaterbronnen en de toegang tot drinkwater wettelijk borgen. Ondernemers willen bovendien duidelijkheid over de handelingsmogelijkheden in crisissituaties, bijvoorbeeld wat tekorten betekenen voor de levensmiddelenindustrie.
Wat betreft de waterkwaliteit vragen de ondernemersorganisaties om een realistische aanpak van de PFAS-problematiek. Er is behoefte aan een gezamenlijke aanpak voor het saneren van vervuilde locaties en aan investeringen in alternatieven voor PFAS, zodat de industrie in Nederland kan blijven produceren.
In de haven van Rotterdam werd besproken hoe bedrijven te maken hebben met stijgende temperaturen van het rivierwater door klimaatverandering, wat knelpunten oplevert bij het lozen van koelwater omdat de regelgeving hier nog niet op is aangepast. Ook kwamen het verbeteren van de waterkwaliteit en de Kaderrichtlijn Water, die uiterlijk 2027 in werking treedt, aan de orde. Bedrijven zetten zich via het Actieprogramma Kaderrichtlijn Water Bedrijfsleven in om de doelen te behalen, terwijl de overheid de juridische onzekerheid rondom vergunningen moet wegnemen, zodat investeringen in schonere technologieën mogelijk blijven.
In Noord-Holland verbruiken de vestigingen van Google en Microsoft in de Wieringermeer enorme hoeveelheden drinkwater voor koeling, oplopend tot tien miljoen kubieke meter per jaar bij verdere uitbreiding.
Het water dat PWN levert, wordt behandeld met chemicaliën om het koelsysteem te beschermen. Biociden zoals chloor en broom doden bacteriën. Corrosie-inhibitoren als fosfaten en nitrieten voorkomen aantasting van metalen. Schaalremmers zoals polyacrylaten beperken kalkafzetting. Na gebruik wordt het opgewarmde koelwater geloosd op sloten en vaarten met verhoogde concentraties zout en resten van deze stoffen.
Het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) verleent vergunningen onder strikte voorwaarden. Lozingen mogen de waterkwaliteit niet verslechteren en moeten voldoen aan emissie-immissietoetsen. Daarbij wordt onder meer gekeken naar concentraties (fosfaat onder 17 milligram per liter), temperatuur (lager dan 30 graden Celsius) en ecologische effecten.
Toch waarschuwen milieudeskundigen voor hiaten in het toezicht. Er bestaat geen landelijk register van gebruikte koelchemicaliën. De snelle groei van kunstmatige intelligentie verhoogt bovendien de vraag naar rekenkracht, waardoor het water- en energieverbruik van datacentra verdubbelt. Tijdens droge zomers kan dit leiden tot concurrentie met de drinkwatervoorziening. PWN levert nu slechts 0,6 procent van zijn water aan datacentra, maar toekomstige tekorten liggen in het verschiet.
Het ministerie stelde in 2021 nog gerust dat er geen gevaar voor de drinkwatervoorziening bestond. In de praktijk raken de lozingen echter kwetsbare waterlichamen, juist in gebieden waar de doelen van de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) al moeilijk worden gehaald.
Nieuwe technieken, zoals gesloten koelsystemen met glycol, beperken de verdamping en verminderen de hoeveelheid geloosd water. Toch blijven chemicaliën noodzakelijk. Microsoft zegt het gebruik van verdampend koelwater in de Europese Unie met 95 procent te willen terugdringen vóór 2024. Google benadrukt streng toezicht op waterbeheer. Desondanks rijst de vraag hoe lang de balans houdbaar blijft nu nieuwe datacentra in de Metropoolregio Amsterdam en de Wieringermeer worden voorbereid.
De combinatie van datacentralozingen, vervuiling van duingebieden en het uitblijven van vooruitgang bij de KRW vormt een zorgwekkend geheel. Chemicaliën uit koeltorens komen via sloten en vaarten terecht in rivieren en meren die dienen als bron voor duininfiltratie, het proces waarmee drinkwater wordt aangevuld. In Brabant belasten vergelijkbare lozingen beken die uitmonden in de Maas, terwijl in Noord-Holland het water via lokale sloten richting het IJsselmeer stroomt.
Een rapport van de Universiteit Utrecht schetst het beeld scherp: nieuwe bronnen zoals datacentra verergeren bestaande milieuproblemen. Als Nederland de KRW-doelen blijft missen, kunnen toekomstige vergunningen in het geding komen, ook voor uitbreiding van datacentra.
Hoewel Nederlandse wateren in 2027 moeten voldoen aan de eisen voor waterkwaliteit, lukt dit niet overal. De waterschappen Aa en Maas, Brabantse Delta, De Dommel en Rivierenland hebben minister Mark Harbers van Infrastructuur en Waterstaat in een brief gevraagd om meer verantwoordelijkheid te nemen zolang de KRW-doelen buiten bereik blijven. Een uitgebreid rapport van de Universiteit Utrecht identificeert de risico’s die hiermee gepaard gaan. De overheid en de waterschappen kunnen geconfronteerd worden met juridische stappen als de KRW-doelen niet worden behaald. Sinds 1940 wordt ook water uit de rivieren door de duinen gefilterd tot drinkwater (infiltratie). Achteraf is gebleken dat het ingevoerde water al die jaren ernstig verontreinigd was. Door de stoffen die in het zand zijn achter gebleven, is de bodem vervuild door allerlei achtergebleven chemicaliën. Er wordt nog steeds water gewonnen in onze duinen en alhoewel het water wordt voorgezuiverd, is de situatie in de duinen nog steeds niet in evenwicht.
In Engeland is het al niet veel beter. De Britse toezichthouder “Ofwat” heeft boetes opgelegd van in totaal 86,8 miljoen Britse pond (zo’n 100,2 miljoen euro) aan waterbedrijven South West Water en Anglian Water. De maatregelen volgen op onderzoeken naar afvalwaterlozingen en uitbraken van parasieten.
Volgens Ofwat kwam uit de onderzoeken naar voren dat de bedrijven hun afvalwaterinstallaties niet goed hebben beheerd, onderhouden en gemoderniseerd. Anglian Water en aandeelhouders moeten een boete van 62,8 miljoen pond betalen. De geldstraf voor South West Water bedraagt 24 miljoen pond. Daarnaast moeten de bedrijven investeringen doen om de overtredingen te herstellen. De toezichthouder zegt dat ze hun fouten hebben erkend. De zaken staan in verband met een breder onderzoek van de toezichthouder naar alle water- en afvalwaterbedrijven in Engeland en Wales. Daar is grote publieke woede ontstaan over rioolwater in rivieren en meren. Decennia van onderinvestering en gebrekkig toezicht hebben de lozingen verergerd.
De Kader Richtlijn Water (KRW) vereist dat uiterlijk in 2027 in heel Europa de kwaliteit van alle wateren zowel chemisch (schoon) als ecologisch (gezond) op orde moet zijn. In 2022 werden 79 stoffen in ons drinkwaterconcentraties gemeten die boven de Europese normen liggen. Er moest zelfs 62 keer een innamestop of beperking worden ingesteld omdat de normen ernstig werden overschreden.
Nederland ligt momenteel niet op schema om de doelen uit de KRW te halen. Slechts 1 procent van ons water voldeed vorig jaar aan die doelen. Daarmee presteert Nederland het slechtst van alle EU-landen. In 2022 zuiverden Nederlandse rioolwaterzuiveringsinstallaties 1,81 miljard kubieke meter rioolwater. De installaties haalden opnieuw meer stikstof en fosfor uit het afvalwater. Ook was de restlozing op het oppervlaktewater voor deze stoffen lager dan in 2021. De restlozing van medicijnresten neemt langzaam toe, evenredig met de vergrijzing en bevolkingsaanwas. Geen enkel land ligt momenteel op koers om in 2027 alle KRW-doelen te halen. Dat geldt ook voor Nederland, ondanks bovengenoemde extra maatregelen. Nederland voldoet op dit moment maar aan ruim 80% van de doelen, dit percentage moet van de EU de komende jaren toenemen.
Nederland staat onder strikte druk vanuit de EU om uiterlijk in 2027 te voldoen aan de KRW‑doelen (verplichting onder Europese wetgeving). De Europese Commissie is al in 2022 een inbreukprocedure tegen Nederland gestart wegens slechte uitvoering van de KRW. Als Nederland in 2027 nog steeds onvoldoende presteert ligt er een boeteprocedure van tientallen miljoenen via het Hof van Justitie in het vooruitschiet. Daarnaast kunnen er substantiële extra financiële sancties volgen, afhankelijk van hoe ernstig en structureel de tekortkomingen zijn.
De Kader Richtlijn Water (KRW) stelt eisen aan de waterkwaliteit, maar in Nederland worden Europese normen overschreden. Medicijnresten, PFAS, en Melamine blijven een probleem. Waterbedrijven hebben moeite met zuivering, en risico’s voor drinkwaterkwaliteit nemen toe. Waterschappen vragen de overheid om meer verantwoordelijkheid. Milieuproblemen, zoals troebel water en algen, vragen om extra financiële middelen. Het rapport benoemt industrieel microplastic in de Rijn als groot probleem. In 2023 werden verontreinigingen als Enterocokken in drinkwaterreservoirs geconstateerd. Watersystemen staan onder druk door droogte, verzilting en groeiende watervraag. Bij geothermie ontstaan zorgen over drinkwaterkwaliteit. Rapporten waarschuwen voor medicijnresten en benzeen in drinkwater.
2,2 miljard mensen hebben wereldwijd geen toegang tot veilig drinkwater, sanitaire voorzieningen en hygiëne, waardoor ze kwetsbaar zijn voor ziekten en sociale uitsluiting
Lidstaten moeten voldoen aan KRW-doelen en kunnen bij nalatigheid door de Europese Commissie in gebreke worden gesteld, inclusief juridische procedures. Eventuele uitstel van de doelen is slechts mogelijk onder strikte uitzonderingsvoorwaarden. De KRW vormt het wettelijke kader dat de 2027 deadlines afdwingt en dat zijn geen vrijblijvende richtlijnen, maar bindende verplichtingen met toezicht en sancties vanuit EU-niveau.
In het water zitten verschillende stoffen die eruit moeten, zoals metalen en geneesmiddelen. De grootste risico’s voor de KRW liggen op het gebied van nutriënten (mest) en gewasbeschermingsmiddelen. Het 8e actieprogramma Nitraatrichtlijn moet eind dit jaar stappen zetten in de goede richting voor wat betreft nutriënten, de vandaag aangekondigde maatregelen focussen deels op de gewasbeschermingsmiddelen.
Om te zorgen dat er minder chemische stoffen in het water zullen zitten, presenteert het ministerie een aanpak van 15 punten. Daaronder vallen bijvoorbeeld:
- Nieuwe analyses om vervuilingsbronnen op te sporen: Er zijn zowel nationale als regionale initiatieven om de bronnen van KRW-overschrijdingen beter in beeld te brengen.
- Toelatingsregels voor gewasbeschermingsmiddelen actualiseren: De toelating van de elf meest schadelijke gewasbeschermingsmiddelen uit de landbouw wordt aangepast. Deze gewasbeschermingsmiddelen bevatten stoffen die te veel in het water zitten en waarvan bewezen is dat de grootste bron afkomstig is uit de landbouw. Begin 2026 komt de interim-methodiek beschikbaar, in 2027 wordt de definitieve methodiek beschikbaar.
- Meetgegevens sneller terugkoppelen aan bedrijven: Het ministerie en de waterschappen zorgen dat meetgegevens snel bij agrariërs terechtkomen. Zo kunnen zij nog tijdens het groeiseizoen het gebruik van bijvoorbeeld gewasbeschermingsmiddelen aanpassen.
- Lozingsvergunningen sneller KRW-proof maken: De waterschappen en de provincies zullen de lozingsvergunningen die voor de KRW relevant zijn, met prioriteit actualiseren waar dat nodig is. Rijkswaterstaat doet dit al.
- Bedrijven bewust maken van belang goede waterkwaliteit: VNO-NCW en MKB-Nederland zijn met financiële steun van het Rijk verschillende acties gestart, zoals een mogelijkheid voor bedrijven om te checken of hun activiteiten strijdig zijn met de KRW.
- Testen bij rioolwaterzuiveringsinstallaties: Het ministerie en de waterschappen willen meer zicht op de effecten van lozingen van rioolwaterzuiveringsinstallaties. Er zullen meer metingen worden gedaan, zowel voor als na het water door de installatie is gegaan. Ook wordt gewerkt aan een betere toetsing of het gezuiverde water schoon genoeg is om te lozen.
Het watertekort dat boeren in Nederland treft, met mislukte oogsten tot gevolg, wordt vaak toegeschreven aan droogte door klimaatverandering, maar datacenters spelen ook een rol. Droge zomers, zoals in 2022 met neerslagtekorten van 300-400 mm, zorgen voor lage grondwaterstanden en verzilting, wat gewassen zoals aardappelen en uien zwaar beschadigt, met opbrengstverliezen tot 40%. Datacenters, zoals die van Microsoft in de Wieringermeer, verbruiken miljoenen liters drinkwater voor koeling, zoals 84 miljoen liter in 2021, wat lokaal de druk op de watervoorziening verhoogt, vooral in droge periodes. Hoewel de landbouw veel meer water gebruikt, concurreren datacenters in regio’s zoals Noord-Holland direct met andere sectoren. Zonder datacenters zou de waterdruk iets lager zijn, maar droogte blijft de hoofdoorzaak van de problemen. Oplossingen zoals druppelirrigatie, wateropslag en beter waterbeheer zijn cruciaal, maar datacenters moeten ook overstappen op alternatieven zoals regen- of afvalwater om de impact te verkleinen.
Schoon drinkwater in Nederland onder druk
Zes op de tien jongeren tussen de 18 en 24 jaar maken zich zorgen over de veiligheid van het kraanwater. Zeven procent maakt zich zelfs grote zorgen. Driekwart van de jongeren twijfelt bovendien aan de toekomstige beschikbaarheid van drinkwater en ervaart drinkwaterbedrijven als onvoldoende transparant. Tegen die achtergrond starten drinkwaterbedrijven publiekscampagnes waarin zij benadrukken dat het Nederlandse kraanwater veilig is. Berichten over slechte waterkwaliteit worden daarbij weggezet als onzin.
Die geruststellende boodschap staat echter steeds vaker op gespannen voet met signalen van toezichthouders, wetenschappers en waterbeheerders. Niet zozeer omdat het kraanwater vandaag massaal onveilig zou zijn, maar omdat de kwaliteit van de bronnen waarop het drinkwatersysteem rust structureel tekortschiet.
Nederland is verplicht om uiterlijk in 2027 te voldoen aan de Europese eisen voor waterkwaliteit. Voor een groot deel van het oppervlakte- en grondwater wordt die doelstelling niet gehaald. Waterschappen waarschuwen dat zij hun wettelijke taken nauwelijks nog kunnen uitvoeren binnen de bestaande randvoorwaarden en hebben het Rijk gevraagd om meer regie te nemen zolang de doelen buiten bereik blijven. Ook wordt openlijk rekening gehouden met juridische procedures wanneer verbetering uitblijft.
De kern van het probleem is bekend: de kwaliteit van grond- en oppervlaktewater wordt al decennia aangetast door een combinatie van landbouw, industrie en stedelijke lozingen. Bestrijdingsmiddelen, meststoffen, zware metalen, medicijnresten en zeer zorgwekkende stoffen zoals PFAS worden op grote schaal aangetroffen. Wetenschappelijke inventarisaties laten zien dat verhoogde concentraties van deze stoffen niet incidenteel zijn, maar wijdverbreid voorkomen.
Drinkwater: veilig verklaard, kwetsbaar systeem
Drinkwaterbedrijven benadrukken terecht dat het geleverde kraanwater in de regel voldoet aan de geldende wettelijke normen. Tegelijkertijd is dat een smalle definitie van veiligheid. De normen lopen niet altijd gelijk op met gezondheidskundige inzichten, terwijl de druk op bronnen toeneemt. Het systeem functioneert doordat verontreinigd water steeds intensiever wordt gezuiverd.
Dat dit geen theoretisch probleem is, blijkt uit herhaalde kookadviezen. In Amersfoort en omliggende gemeenten moesten tienduizenden huishoudens eind 2025 en begin 2026 hun drinkwater wekenlang koken nadat in opslagreservoirs enterokokken waren aangetroffen. De oorzaak was aanvankelijk onbekend en de bacterie keerde na eerste schoonmaakmaatregelen terug. Eerder, in november 2025, gold in de regio Utrecht al een kookadvies voor ruim honderdduizend aansluitingen. Dergelijke incidenten zijn doorgaans lokaal en tijdelijk, maar laten zien hoe kwetsbaar het systeem is wanneer iets misgaat.
Ook aan de bronzijde zijn problemen zichtbaar. Waterbedrijven hebben meerdere keren de inname van rivierwater moeten stilleggen vanwege acute vervuiling met bestrijdingsmiddelen. Deze onderbrekingen zijn geen uitzondering meer, maar terugkerende noodmaatregelen.
PFAS, medicijnresten en nieuwe grenzen
De discussie rond PFAS legt een fundamenteel probleem bloot in de Nederlandse drinkwatervoorziening. Wettelijke normen laten hogere concentraties toe dan vanuit gezondheidsperspectief wenselijk wordt geacht. Tegelijkertijd is het met de huidige, relatief goedkope en grootschalig toegepaste zuiveringstechnieken niet mogelijk om PFAS en vergelijkbare persistente stoffen structureel terug te dringen tot zeer lage niveaus.
Daardoor verschuift het probleem in plaats van dat het wordt opgelost. Steeds vaker worden ook afbraakproducten aangetroffen die met bestaande zuivering nauwelijks te verwijderen zijn. Een voorbeeld is trifluorazijnzuur (TFA), een zeer persistent afbraakproduct van PFAS en bepaalde bestrijdingsmiddelen, dat inmiddels op grote schaal in het Nederlandse kraanwater wordt gemeten.
Naast PFAS belanden jaarlijks grote hoeveelheden medicijnresten en röntgencontrastmiddelen in het oppervlaktewater. Deze stoffen worden slechts deels verwijderd en stapelen zich op in het watersysteem. Zolang bronbescherming tekortschiet, wordt de zuivering steeds verder opgerekt — met technische en gezondheidskundige grenzen die nu in zicht komen.
De kern van het probleem
De boodschap dat het kraanwater veilig is, is op zichzelf niet onjuist. Maar zij maskeert een dieperliggend probleem: een watersysteem dat ecologisch en chemisch uit balans is geraakt en waarvan de gevolgen worden opgevangen met steeds complexere zuivering. Dat is geen duurzame oplossing.
Zolang de kwaliteit van grond- en oppervlaktewater structureel tekortschiet, blijft de drinkwatervoorziening kwetsbaar. De vraag is niet of het systeem vandaag nog voldoet, maar hoe lang dit vol te houden is zonder ingrijpende maatregelen aan de bron.
Drinkwaterbedrijven ontvangen gezamenlijk ongeveer 1,7 tot 1,8 miljard euro per jaar uit de levering van drinkwater. Dat geld wordt nu mede ingezet voor communicatiecampagnes die het vertrouwen moeten versterken. De vraag dringt zich op of investeringen in bronbescherming, strengere zuivering en het halen van waterkwaliteitsdoelen niet urgenter zijn. Kwestie van prioriteiten stellen.
Wie de ernst van de situatie onder ogen ziet, hoeft het kraanwater niet onveilig te verklaren om toch tot een harde conclusie te komen: zonder fundamentele verbetering van de waterkwaliteit aan de basis, rust de Nederlandse drinkwatervoorziening op een steeds wankeler fundament.
Nanotechnologie
Nanotechnologie voor de zuivering van drinkwater heeft de afgelopen jaren aanzienlijke vooruitgang geboekt en bevindt zich in 2026 in een fase van intensief onderzoek, veelbelovende laboratorium- en pilotresultaten, maar nog beperkte grootschalige commerciële toepassing. De technologie richt zich vooral op nanomaterialen die verontreinigingen zoals zware metalen, organische stoffen, pathogenen, microplastics en farmaceutische resten efficiënt kunnen verwijderen, vaak met verwijderingspercentages van meer dan 90 tot 99 procent in gecontroleerde tests.Belangrijke ontwikkelingen omvatten geavanceerde nanomembranen en filters met nano-schaal poriën, verrijkt met materialen zoals zilver-, titaniumdioxide- of grafeenoxide-nanodeeltjes. Deze filters verwijderen bacteriën zoals E. coli, virussen en zware metalen zoals lood, cadmium en arseen effectief op moleculair niveau. Koolstofgebaseerde nanomaterialen, waaronder koolstofnanobuisjes en grafeenoxide, adsorberen organische verbindingen en antibiotica met hoge capaciteiten, soms tot meer dan 800 mg per gram materiaal. Fotokatalytische nanomaterialen zoals TiO₂ en ZnO breken onder licht organische vervuilers zoals pesticiden en kleurstoffen af, met degradatiepercentages tot 100 procent in sommige gevallen. Zilvernanodeeltjes zorgen voor sterke desinfectie zonder chemische bijproducten, terwijl ijzergebaseerde nanodeeltjes, waaronder recente ijzernitride-varianten, farmaceutische stoffen zoals carbamazepine en venlafaxine vasthouden, zelfs in aanwezigheid van natuurlijke organische materie in oppervlaktewater.Hybride systemen combineren meerdere nanomaterialen voor multifunctionele verwijdering van diverse vervuilers tegelijk, met snellere processen dan traditionele methoden. Innovaties zoals 3D nanotech dekens van TiO₂-nanovezels gebruiken zonlicht om verontreinigingen af te breken zonder toxische restproducten, en grafeen-gebaseerde filtratie biedt ultrasnelle zuivering tegen bacteriën, zware metalen en microplastics. Groene synthesemethoden met plant- of microbe-afgeleide nanodeeltjes maken de aanpak duurzamer en milieuvriendelijker.De voordelen liggen in hoge efficiëntie, lagere energieverbruik, herbruikbaarheid van materialen en de mogelijkheid om schaarste aan schoon water aan te pakken, vooral in regio’s waar slechts een klein deel van het beschikbare water zoet en drinkbaar is. Desondanks blijven uitdagingen bestaan, zoals hoge productiekosten, mogelijke toxiciteit en milieu-impact van nanodeeltjes, beperkte schaalbaarheid buiten laboratoria en de noodzaak van meer grootschalige studies en regelgeving. Experts benadrukken de noodzaak van samenwerking tussen wetenschappers, industrie en beleidsmakers om kosten te verlagen, energie-efficiëntie te verbeteren en risico’s te minimaliseren.In 2026 groeit de markt voor nanotechnologie in waterzuivering snel, met conferenties en publicaties die wijzen op toenemende focus op commercialisering en integratie in bestaande systemen. De technologie is veelbelovend voor bredere implementatie in de komende jaren, met name in filtratie, desinfectie en adsorptie, en draagt bij aan duurzame oplossingen voor wereldwijde wateruitdagingen. (Gebaseerd op recente reviews en ontwikkelingen uit 2025-2026, waaronder publicaties in RSC Advances, Nanomaterials en diverse wetenschappelijke bronnen.)
Uit onderzoek van Naturalis Biodiversity Center, gepresenteerd op 22 mei 2025, blijkt dat de Nederlandse biodiversiteit sterk achteruitgaat, met ernstige gevolgen voor schoon drinkwater en gezond voedsel. De afname van soorten zoals vlinders (meer dan gehalveerd in 20 jaar) en 171 paddenstoelsoorten sinds 2008 verzwakt ecosystemen die essentieel zijn voor waterzuivering en voedselproductie. Stikstofdruk, landbouwgif, en klimaatverandering zijn belangrijke oorzaken. Drinkwaterbedrijven waarschuwen dat waterzuivering duurder en complexer wordt door vervuiling met stoffen zoals PFAS en mestresten. Hoewel soorten zoals de bever en zeearend herstellen, blijft de waterkwaliteit zorgwekkend: slechts 1% van de Nederlandse wateren voldoet aan Europese richtlijnen. Natuur & Milieu en het RIVM pleiten voor strengere regels, natuur inclusieve landbouw, en betere rioolwaterzuivering om de Kaderrichtlijn Water (2027) te halen en drinkwater en voedselproductie veilig te stellen
Hier zijn enkele concrete voorbeelden van pilots of gerelateerde projecten in Nederland:
- NX Filtration pilots: Dit Nederlandse bedrijf ontwikkelt direct nanofiltratie (dNF) membranen, een vorm van nanotechnologie met lage druk en lage vervuiling. Pilots zijn uitgevoerd met drinkwaterbedrijven zoals WMD (op grondwater voor verwijdering van microverontreinigingen) en Vitens (op IJsselmeerwater als bron voor drinkwater, lopend tot rond 2024). Deze membranen verwijderen effectief medicijnresten, pesticiden en pathogenen, en worden gezien als chemievrije barrière.
- TU Delft onderzoek naar fotocatalytische materialen: Onderzoekers werken aan nanotechnologie met zonlicht voor zuivering, zoals TiO₂-gebaseerde materialen die verontreinigingen afbreken. Dit is meer lab- en conceptueel, maar gericht op praktische toepassingen voor schoon drinkwater wereldwijd, inclusief potentieel in Nederland.
- KWR Water Research Institute en drinkwaterbedrijven: KWR (verbonden aan Nederlandse drinkwaterbedrijven) test innovatieve technieken, waaronder geavanceerde membranen en oxidatieprocessen.
- Bij PWN in Andijk worden innovaties zoals keramische membranen en ion exchange getest, soms met nano-aspecten voor betere verwijdering van organische stoffen.
- Breder ecosysteem via NEW (Netherlands Enabling Water Technology): Dit initiatief financiert pilots voor geavanceerde zuivering, inclusief novel membrane systems en PFAS-verwijdering. Ze ondersteunen startups en connecteren met testlocaties in Nederland, met focus op energie-efficiënte nanotechnologie-achtige filtratie.
- Europese en nationale subsidies: Projecten zoals FOREVER-WATER (graphene-based elektrochemische systemen voor PFAS-afbraak) hebben pilots in Europa, mogelijk met Nederlandse input. Ook subsidies via Partners for Water en UPPWATER ondersteunen pilots voor watertechnologie, inclusief nanogeïnspireerde innovaties.
Deze pilots zijn vaak succesvol in het verwijderen van microverontreinigingen en dragen bij aan duurzame drinkwaterproductie, vooral relevant in Nederland door grondwaterbescherming en oppervlaktewatergebruik. Ze zijn echter nog niet overal grootschalig uitgerold vanwege kosten en regelgeving, maar Nederland leidt in deze transitie via universiteiten (zoals TU Delft), bedrijven (NX Filtration) en kennisinstellingen (KWR, Wetsus).
Nanotechnologie is in Belgische waterzuivering al veelbelovend, met sterke academische en industriële basis, maar ook nog vooral in onderzoeks- en pilotfase voor geavanceerde membranen en nano-enhanced processen. (waaronder NANAQUA-project, KU Leuven, VITO, AquaNano en gerelateerde publicaties en rapporten.)
Actieprogramma beschikbaarheid drinkwaterbronnen 2023 – 2030
Minister Barry Madlener (Infrastructuur en Waterstaat) stuurde het Actieprogramma Beschikbaarheid Drinkwaterbronnen 2023 – 2030 13 januari 2025 naar de Tweede Kamer. Dit actieprogramma is opgesteld door het Interprovinciaal Overleg (IPO) en de Vereniging van waterbedrijven in Nederland (Vewin), in samenwerking met het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. n 2030 ontstaat er een drinkwatertekort. Het actieprogramma om dit te voorkomen bestaat uit actieplannen voor 14 regio’s en uit verschillende regio-overstijgende acties. In de regionale plannen gaat het bijvoorbeeld over het uitbreiden van specifieke winningen of juist over het inrichten van nieuwe winningen uit grondwater of oppervlaktewater: dit is afhankelijk van wat er speelt in het gebied. Zo kijkt Brabant Water naar het winnen van brak grondwater, terwijl Vitens nadenkt over het gebruik van de IJssel om de Achterhoek van water te voorzien. Als regio-overstijgende acties gaat het Rijk bijvoorbeeld kijken naar versnellingsmogelijkheden in de verplichte procedures voor drinkwaterprojecten, die zijn vastgelegd in de Wet Regie Volkshuisvesting en in de Omgevingswet. Daarnaast zullen IPO, Vewin en waterbeheerders zorgen voor goede kennisdeling, door platforms op te richten waarop op landelijk niveau knelpunten kunnen worden besproken. Sommige plannen in het huidige actieprogramma werken al door in de periode na 2030. In april 2023 liet het RIVM weten dat er in 2030 ruim 100 miljoen kuub drinkwater per jaar extra nodig is om de drinkwatervoorziening te waarborgen. Dit actieprogramma moet zorgen dat de productie van drinkwater de komende jaren wordt opgeschroefd, zodat er in 2030 voldoende water is. Het RIVM doet in opdracht van het Rijk onderzoek naar de drinkwaterbehoefte na 2030. Komend jaar zal dat onderzoek worden gepubliceerd en is duidelijk welke verdere acties er eventueel nodig zijn.
Code rood
In West-Brabant is het al bijna een jaar lang code rood omdat daar de drinkwaterreserves opraken. Brabant Water kan niet meer garanderen dat overal genoeg water uit de kraan komt als het bijvoorbeeld zeer droog is. En ook de rest van de provincie stevent af op die situatie. In juli 2024 bleek uit onderzoek van de Zuidelijke Rekenkamer dat in 2027 alleen in het oosten van Brabant nog voldoende drinkwater is. In het midden en westen van de provincie kan het tegen die tijd zo zijn dat nieuwe huizen en bedrijven niet op het drinkwaternet aangesloten kunnen worden. De plannen om dat te voorkomen staan in een rapport van de provincie en Brabant Water dat door Provinciale Staten wordt besproken. In dat rapport wordt nog eens duidelijk hoe schrijnend de situatie is. Momenteel levert Brabant Water jaarlijks ongeveer 190 miljoen kuub drinkwater uit grondwater in de hele provincie. Bronnen waar Brabant Water grondwater vandaan haalt, kunnen de vraag nauwelijks nog aan. De groei van de bevolking en de economie zorgt ervoor dat die vraag de komende jaren alleen maar toeneemt. Nu kan het bedrijf al niet garanderen dat er in het westen van de provincie tijdens een droge zomer of onverwachte omstandigheden genoeg drinkwater beschikbaar is. In de buurt van Roosendaal wordt gewerkt aan een nieuwe locatie waar grondwater opgepompt kan worden. Het is de bedoeling dat daar vanaf 2028 3,5 miljoen kuub water per jaar vandaan komt, maar er zijn nog onzekerheden. Zo kan het ‘complexe omgevingsproces’ het vergunningstraject volgens het rapport vertragen. Ook hopen de provincie en Brabant Water weer volledig gebruik te kunnen gaan maken van de waterwinlocatie in Tilburg. Eerder moest Brabant Water van de rechter 3,3 miljoen kuub minder oppompen, om verdroging van nabijgelegen natuurgebieden tegen te gaan. Een tussenuitspraak van de rechter maakte dat verbod weer ongedaan. Maar tot de rechter dit jaar een definitieve uitspraak doet, is niet met zekerheid te zeggen of Brabant Water er weer de volledige 18 miljoen kuub per jaar mag oppompen. Naast nieuw grondwater wordt ook gezocht naar andere oplossingen. Zo loopt er tot 2026 een pilot waarbij drinkwater wordt gemaakt van zout grondwater. Die methode moet in de toekomst 5 miljoen kuub per jaar extra drinkwater opleveren. Daarnaast wordt gehoopt om ook zeewater uit de Oosterschelde drinkbaar te maken (wat goed moet zijn voor een extra 10 miljoen kuub per jaar), maar als alles volgens plan verloopt kan dat pas vanaf 2032. Ook de achteruitgang van de waterkwaliteit vormt een risico. De grondwaterkwaliteit wordt bedreigd door onder meer bestrijdingsmiddelen, meststoffen, zware metalen, medicijnresten en zeer zorgwekkende stoffen zoals PFAS. De Universiteit Utrecht heeft in februari 2025 170 locaties met verhoogde PFAS-concentraties gevonden in het Nederlandse oppervlaktewater. De verkenning was in opdracht van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT). De ILT gaat nog dit jaar verder onderzoek doen naar PFAS-bronnen op basis van actuelere data, waarbij wordt samengewerkt met Rijkswaterstaat, waterschappen en omgevingsdiensten.
PFAS-lozingen door afvalverwerker CFS in Weert
Al jaren bestaan er zorgen over PFAS-lozingen door afvalverwerker CFS in Weert en over de betrouwbaarheid van de gegevens die het bedrijf aanlevert. Toch wil de provincie Limburg CFS een vergunning geven om jaarlijks 5 kilo PFAS te lozen, wat via de rioolwaterzuivering in de Maas kan belanden, een bron voor drinkwater.
Sinds 2018 werden herhaaldelijk illegale of te hoge PFAS-lozingen vastgesteld. Metingen in 2023 toonden schadelijke PFAS aan die CFS niet had gemeld. Controlerende instanties waarschuwden dat het bedrijf gegevens achterhield en berekeningen gebruikte om zoveel mogelijk te kunnen lozen, terwijl drinkwaterbedrijven en toezichthouders de conceptvergunning veel te soepel vinden.
De provincie stelt dat wettelijke normen voor veel PFAS ontbreken en dat CFS aan de minimalisatieplicht voldoet, mede omdat het bedrijf PFAS niet zelf produceert. CFS zegt dat volledige filtering extreem kostbaar is.
Deskundigen noemen de gewenste lozing echter ernstig en wijzen op risico’s voor milieu en drinkwater. Waterbedrijven waarschuwen voor vervuiling van de Maas en pleiten voor strengere kaders. Ondanks kritiek wil de provincie de vergunning doorzetten; tegenstanders overwegen naar de rechter te stappen wanneer die wordt verleend.
Vitens waarschuwt voor vervuild water in Amersfoort
Regelmatig heeft het waterleidingnet last van ziekmakende bacteriën in het drinkwater. Zo’n 15.000 huishoudens in Amersfoort moesten daarom de afgelopen weken hun drinkwater voor gebruik koken. Het drinkwaterbedrijf Vitens wist niet waar de besmetting vandaan kwam. Dinsdag 23 december moesten een kleine duizend adressen in de Amersfoortse wijk Randenbroek het water al koken en Vitens liet daarna weten dat het om flink veel meer adressen ging. Vitens vond in een monster de darmbacterie enterokokken. De bacterie is niet gevaarlijk voor gezonde mensen, maar voor mensen met een kwetsbare gezondheid kan de bacterie vervelende gevolgen hebben. Als water drie minuten is gekookt, is het veilig om te drinken. 30 december mocht het water weer gebruikt worden voor consumptie. Maar bij een controle op 5 januari werd de enterokokkenbacterie opnieuw aangetroffen. Waterbedrijf Vitens liet 18 januari 2026 weten dat het water nu alsnog in het hele gebied schoon is en zoekt nog naar de oorzaak van de vervuiling. De bacterie werd aangetroffen in een van de voorraadkelders. Water uit die kelder wordt inmiddels niet meer gebruikt. Maar ook daarna bleken nog niet alle testresultaten goed te zijn. Het kookadvies gold voor meer dan 85.000 huishoudens, verspreid over dertien plaatsen. De meeste van die plaatsen liggen in de provincie Utrecht, een aantal ligt in Gelderland.
Vitens wilde het kookadvies pas opheffen als het hele gebied schoon zou blijken, omdat het bedrijf geen enkel risico wilde nemen. Het bedrijf heeft experts ingeschakeld om te helpen bij de oplossing van het probleem. Het advies om het drinkwater voor gebruik drie minuten te koken gold bijna drie weken. Het ging om water om te drinken, voor het zetten van koffie of thee, voor het bereiden van eten en voor het tandenpoetsen. Het Meanderziekenhuis in Amersfoort kreeg tijdelijk water van een andere productielocatie van Vitens, zodat het kookadvies daar kon vervallen. Dat gold ook voor de wijk Isselt. Voor de rest van het gebied was dat niet mogelijk. Het getroffen gebied bestond uit delen van Amersfoort en een aantal aangrenzende gemeenten.
Het drinkwater in de regio Utrecht moest van 1 tot 4 november 2025 ook al voor gebruik gekookt worden, omdat er enterocokken bacterie was gevonden. De ziekmakende bacterie werd vrijdagnacht 31 oktober ontdekt in een drinkwateropslag in Utrecht. De enterokokkenbacterie is niet gevaarlijk voor gezonde mensen. Voor mensen met een kwetsbare gezondheid of een verminderde weerstand kan de bacterie echter wel vervelende gevolgen hebben, zoals een infectie. Het kookadvies gold voor 125.000 aansluitingen in delen van Utrecht, Bilthoven, Bosch en Duin, De Bilt, Bunnik, Groenekan, Maarssen, Oud Zuilen, Tienhoven, Westbroek en Zeist. Inwoners van het betreffende gebied moesten het drinkwater voor gebruik eerst drie minuten koken. Vitens liet weten dat douchen en handenwassen wel gewoon kan met kraanwater. Ook het water dat gebruikt wordt om eten in te bereiden, hoeft niet vooraf drie minuten te worden gekookt. De bacterie werd aangetroffen in een watermonster uit het reservoir bij het Utrechtse Kanaleneiland. Kleine drinkwaterbesmettingen komen in drinkwatersystementientallen keren per jaar voor. De situatie in Utrecht was niet uniek, maar de omvang ervan was wel uitzonderlijk.
Hoge concentraties bestrijdingsmiddelen
Waterleidingmaatschappij Limburg (WML) kan al ruim vier weken geen water meer uit de Maas winnen. Het water is zodanig vervuild met propamocarb, een bestrijdingsmiddel uit de tuinbouw dat het niet als drinkwater kan worden gebruikt. Het is niet de eerste keer dat WML de inname van drinkwater uit de Maas stillegt wegens vervuiling. In 2022 gebeurde dat zelfs twee keer langdurig. En net als toen is vervuiling over de grens de oorzaak. Dit keer gaat het om het middel propamocarb, een bestrijdingsmiddel tegen schimmel dat veel in de tuinbouw wordt gebruikt. De vervuiling werd aanvankelijk vastgesteld bij metingen op het punt waar de Maas vanuit België Nederland binnen stroomt. De lozing heeft daar tussen sluis Flemalle en Outremeuse plaatsgevonden. Beide punten liggen net iets ten zuidwesten van het centrum van Luik. De vervuiling is nual ruim een maand een probleem. Normaal gesproken zou zo’n vervuiling met propamocarb binnen een aantal dagen verdwijnen. Het verdunt en verdwijnt dan stroomafwaarts, maar normaal gesproken stroomt er 100 tot 150 kubieke meter water per seconde door de Maas, bij de overstromingen zelfs 3300 kuub per seconde. Nu is dat nog maar 8 kubieke meter per seconde, waardoor de vervuiling blijft hangen.
Drinkwater voor Zuidholland haalt drinkwaterbedrijf Dunea uit de Lek in plaats van de Afgedamde Maas vanwege de hoge concentraties bestrijdingsmiddelen. Water uit de Afgedamde Maas, een zijtak van de Maas die tussen Woudrichem en Wijk en Aalburg stroomt wort gebruikt voor Den Haag, Leiden, Zoetermeer en Noordwijk. De te hoge concentraties van ‘fungiciden’ komt omdat boeren met het vochtige weer van de laatste tijd meer spuiten omdat schimmels hun gewassen aantasten. De regenval van de afgelopen tijd heeft er ook voor gezorgd dat de bestrijdingsmiddelen in het oppervlaktewater terecht zijn gekomen.
In de provincie Drenthe zijn er 16 grondwaterwinningen en 1 oppervlaktewaterwinning, waar drie drinkwaterbedrijven (WMD Drinkwater, Waterbedrijf Groningen en Vitens) 55 miljoen kubieke meter water winnen voor de publieke drinkwatervoorziening voor een half miljoen klanten in Drenthe, een deel van de provincie Groningen en Noordwest-Overijssel. In Drenthe krijgen bewoners hun drinkwater van de WMD. Vitens verzorgd Het gebied rond Meppel en Noordwest-Overijssel en Waterbedrijf Groningen levert het drinkwater aan bewoners van Noordwest-Drenthe en Noordoost-Groningen met twee grondwaterwinningen in Noord-Drenthe en een oppervlaktewaterwinning in het Drentsche Aa-gebied. De drie drinkwaterbedrijven dringen er in een brandbrief aan Provincie Staten op aan om vervuilende industrie of landbouw meer te weren, reguleren of te verplaatsen uit of bij waterwingebieden. Dus bijvoorbeeld geen bollenteelt meer in of in de buurt van waterwingebieden waardoor de kwaliteit van het grondwater onder druk komt te staan. In elf van de zeventien waterwinningen wordt ernstige vervuiling aangetroffen die de norm overschrijdt. In de bronnen worden stoffen als nitraat, resten van bestrijdingsmiddelen, stoffen van huishoudelijke of industriële oorsprong en PFAS aangetroffen. In Gelderland is niet-biologische bollenteelt in grondwaterbeschermingsgebieden al verboden.
In Noordbargeres is de grondwaterkwaliteit de afgelopen jaren zo verslechterd dat het noodzakelijk was om het water extra te zuiveren. Het speciale koolstoffilter dat daarvoor gebouwd moest worden kostte 10 miljoen euro. De WMD merkt op dat de KRW in 2027 niet gehaald gaat worden. Waterbedrijf Groningen levert water uit de Drentsche Aa aan de Gemeente Groningen en ruim zesduizend bewoners in de gemeente Tynaarlo. Zij zagen in de eerste helft van 2024 al tien keer een overschrijding van de norm door bestrijdingsmiddelen vanwege de intensieve lelieteelt, in het gebied, waardoor meer bestrijdingsmiddelen vrij komen.
Drinkwaterregeling
Er worden grote hoeveelheden TFA in kraanwater, mineraal- en bronwatermonsters aangetroffen. Voor een toekomstbestendige drinkwatersector voor de lange termijn wordt door de Overheid al gesproken met de drinkwaterbedrijven over het drinkwaternetwerk van de toekomst, het zoeken naar aanvullende en meer diversiteit in bronnen voor drinkwater en de investeringen die daarmee gemoeid zijn. Een belangrijk onderdeel van deze gesprekken is de financiële gezondheid van de bedrijven. De Rebel Group heeft voor IenW onderzocht hoe deze (beter) kan worden geborgd. Om ook voor de lange termijn de financierbaarheid te kunnen borgen, heeft Rebel een aantal aanbevelingen gedaan. Deze worden samen met de drinkwatersector nu uitgewerkt en zal worden geïmplementeerd door aanpassing van de Drinkwaterwet en onderliggende regelgeving. Er wordt gestreefd naar een inwerkingtreding in 2027. Eerder is niet mogelijk vanwege de doorlooptijd van de wetswijziging. Met de deze planning kan de WACC voor de periode 2028-2030 worden gebaseerd op de nieuwe regelgeving. Voor de korte termijn is het al wel mogelijk een kleine technische wijziging te maken in de regelgeving die bijdraagt aan verbetering van de WACC. Voor het einde van dit jaar dient de WACC voor de periode 2025-2027 te worden vastgesteld. De berekeningswijze en uitgangspunten van de WACC zijn vastgelegd in de Drinkwaterregeling. Enkele uitgangspunten zijn niet meer actueel en zullen aangepast worden. De procedure voor de wijziging van de Drinkwaterregeling is in gang gezet zodat de WACC voor de periode 2025-2027 gebaseerd kan worden op de gewijzigde uitgangspunten. Hoewel dit kleine wijzigingen betreft leveren ze naar verwachting wel meer ruimte op voor de drinkwaterbedrijven om te kunnen investeren. Met deze voorgenomen aanpassingen van wet- en regelgeving wordt er aan bijgedragen dat drinkwaterbedrijven op korte en lange termijn over voldoende financiële middelen beschikken om de noodzakelijke investeringen in gang te zetten. Zoals gezegd, in nauw overleg met de sector die ook zelf hard werkt om alle noodzakelijke projecten mogelijk te maken.
De voedselvoorziening, het drinkwater, de volksgezondheid en natuur lopen gevaar doordat er te veel schadelijke stoffen zitten in grondwater, rivieren, beken, meren en kanalen. Dat stelt de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) in het rapport ‘Betere bescherming waterkwaliteit is noodzakelijk‘. Regelmatig eten van zelf gevangen vis of hobbyeieren wordt inmiddels afgeraden en zwemmen in open water kan leiden tot gezondheidsrisico’s. Waterschappen en drinkwaterbedrijven krijgen daarnaast te maken met substantiële extra kosten bij het zuiveren van afvalwater en de bereiding van drinkwater. Zonder betere regulering en beter toezicht op de emissies van schadelijke stoffen, treedt blijvende schade op voor mens, dier en milieu. Dat is nu al het geval bij sommige gevaarlijke stoffen, zoals PFAS. De pas ingestelde wet Natuurherstelwet moet hieraan ook een belangrijke bijdrage leveren.
Het Nederlandse water is al jaren ernstig vervuild en mag volgens de EU niet nog verder verslechteren. Experts verwachten een golf aan rechtszaken
PFAS en Melamine
Drinkwater dat uit oppervlaktewater wordt gemaakt, bevat behalve medicijnresten ook nog steeds teveel PFAS en Melamine. Drinkwater mag nu 100 nanogram PFAS-deeltjes per liter bevatten. Het RIVM heeft in 2021 al een nieuwe drinkwaterrichtwaarde van 4,4 nanogram Pfas per liter gestuurd naar de waterbedrijven, gebaseerd op de geldende regels van de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid EFSA uit 2020. Echter met de huidige goedkopere zuivering door middel van actieve kool wordt vier jaar later nog steeds niet voldoende PFAS en andere verontreinigingen uit het drinkwater gehaald. De strengere richtwaarde is voor de drinkwaterbedrijven in de praktijk niet haalbaar met de huidige zuiveringstechnieken. De Europesee richtwaarde is voor onze drinkwaterbedrijven in de praktijk ondanks de hoge belastingheffingen hierop blijkbaar nog te duur. Met grote regelmaat worden Melamine en cyanuurzuur gevonden in oppervlaktewater van de Rijn. Hoewel er tegen 2050 een daling van 30 procent in de lozingen van vervuilende stoffen zou moeten plaatsvinden, blijkt de realiteit anders te zijn. Rijkswaterstaat Oost-Nederland is meer dan anderhalf keer zoveel geld kwijt aan het schoner maken van oppervlakte- en grondwater als begroot. De dienst had 270 miljoen euro uitgetrokken voor schoner water in Gelderland en Overijssel, maar de kosten blijken maar liefst 438 miljoen euro te bedragen. Het Nederlandse drinkwater bevat te veel PFAS. Het water is redelijk veilig om te drinken, maar op sommige locaties zitten er te veel chemische stoffen in. Dat concludeert het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) na onderzoek. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat past daarom per direct vergunningen aan voor toegestane lozingen van PFAS. PFAS in het lichaam kan leiden tot leverschade, schildklierziekte, obesitas, vruchtbaarheidsproblemen en kanker. Drinkwater afkomstig uit oppervlaktewater bevat de meeste PFAS. Fenol bijvoorbeeld komt via het Duitse deel van de Rijn in een hoge concentratie in het Lek kanaal terecht. Volgens RIWA-Rijn lukt het Duitsland ook niet om duidelijke grenswaarden voor hoeveelheden PFAS vast te stellen, omdat nog niet duidelijk is wat de “best beschikbare techniek” is voor het zuiveren van PFAS uit industrieel afvalwater. De Nederlandse waterbedrijven willen van Duisland dat er harde grenzen worden gesteld aan de industrie in Duitsland, omdat dat hen zal aanzetten om sneller betere zuiveringstechnieken of eventueel alternatieven voor PFAS-verbindingen te ontwikkelen. Recent heeft de Europese Commissie er nog op geattendeerd dat Nederland de industrie eeuwigdurende vergunningen afgeeft en dat dit ook niet bepaald in overeenstemming is met het Rijnverdrag. OCI produceert jaarlijks ongeveer 150.000 ton melamine in Geleen. Wat de toepassing van melamineharsen in de papier-, textiel- en lederindustrie onderscheidt van andere sectoren, is dat deze toepassingen plaatsvinden in productieprocessen waar op grote schaal water wordt gebruikt. Dit resulteert in verontreiniging van afvalwater met melamineverbindingen. Nederland is voor drinkwater afhankelijk van oppervlaktewater uit de Rijn en de Maas als grondwater niet gebruikt kan worden. De Rijn kampt met ernstige vervuiling door industrieel microplastic, met een gemiddelde van 892.777 deeltjes plastic per vierkante kilometer tussen Basel en Rotterdam. De grootste bijdrage aan deze plasticvervuiling komt uit het Ruhrgebied bij Rees in Duitsland. Onderzoekers van de Universiteit van Basel namen monsters van het oppervlaktewater in elf sectoren van de Rijn tussen Rotterdam en Basel, waarbij de concentratie microplastic wereldwijd de hoogste bleek te zijn. Dagelijks transporteert de Rijn alleen al in het oppervlaktewater 191 miljoen plastic deeltjes naar de Noordzee. Ondanks de ernstige vervuiling van de Rijn en de Maas wordt toch drinkwater geproduceerd. Opvallend is het gebruik van hexamethylenetetramine (HMMM) in autobanden, wat de laatste jaren steeds vaker in het Rijnwater wordt aangetroffen. HMMM, toegevoegd aan rubber, verbetert de stijfheid en slijtvastheid van banden en drijfriemen, en vergroot de hechting van rubber aan staal en textiel. Het gebruik van HMMM is geïntroduceerd als vervanging voor hexamethylenetetramine (HMT), nadat dit laatste middel problemen veroorzaakte, waaronder het losraken van rubberbanden van de staalband, wat tot klapbanden kon leiden. Uit alle jaarrapporten van RIWA-Rijn blijken contrastmiddelen steeds opnieuw naar voren te komen als de geneesmiddelen met de hoogste concentraties in de Rijn. Dit jaar hebben hoge chlorideconcentraties bij Andijk opnieuw geleid tot problemen bij de inname van water voor de drinkwaterproductie. In totaal waren er gedurende 2022 maar liefst 70 dagen met een innamestop bij Pompstation Andijk.
In 2016 verleende de minister van Infrastructuur en Milieu een ontheffing voor de inname van Maaswater met een verhoogd gehalte melamine op de locaties Roosteren en Heel. Dit was ten behoeve van de productie van drinkwater door Waterleiding Maatschappij Limburg. HMMM komt ook in het grondwater terecht door slijtage van autobanden via het wegdek.
Een deel van de drinkwaterbedrijven kan ons drinkwater niet meer tegen dezelfde prijs blijven produceren als nieuwe regels van kracht worden om PFAS uit het water te halen. Ook zal de CO2-uitstoot dan met een derde stijgen door extra zuiveringsstappen
Atrazine in drinkwater
Onderzoek (o.a. van bioloog Tyrone Hayes) heeft aangetoond dat blootstelling aan lage concentraties Atrazine bij kikkers geslachtsverandering kan veroorzaken. Sommige mannelijke kikkers werden door deze stof functioneel vrouwelijk. In de VS staat de Environmental Protection Agency (EPA) desondanks een limiet van 3 ppb (parts per billion) Atrazine in drinkwater toe. In de EU is Atrazine verboden sinds 2004. Sommige studies linken het aan verstoringen van het endocriene systeem (hormoonhuishouding), mogelijk verhoogde risico’s op kanker en vruchtbaarheidsproblemen.
De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en EPA erkennen dat Atrazine een hormoonverstorend effect kan hebben, maar concluderen dat er onvoldoende bewijs is om het direct als kankerverwekkend voor mensen te classificeren. Gezondheidsproblemen zoals osteoporose, onregelmatige menstruatie, of teelballetsels zijn niet onomstotelijk bewezen door breed geaccepteerd wetenschappelijk onderzoek maar zijn wel een risicofactor. Er is kritiek op de EPA vanwege vermeende belangenverstrengeling met chemische bedrijven. Dit geldt niet alleen voor Atrazine, maar voor meerdere pesticiden. In het verleden heeft de EPA onderzoek genegeerd of afgezwakt, vooral wanneer het aankwam op pesticiden en herbiciden die economisch belangrijk zijn voor de landbouwsector. Actieve koolfilters en omgekeerde osmose kan Atrazine uit drinkwater filteren. Hoewel Atrazine bewezen schadelijk is voor amfibieën en omstreden is voor mensen, is de wetenschappelijke consensus nog niet unaniem over de exacte risico’s. In Europa is het voorzorgsprincipe gevolgd en is Atrazine verboden, terwijl de VS een hogere tolerantie heeft. Atrazine is zorgwekkend, vanwege zijn bewezen hormoonverstorende werking bij dieren en de onzekerheid over de langetermijneffecten bij mensen. Hoewel er geen sluitend bewijs is dat het direct kanker veroorzaakt bij mensen, zijn er wel aanwijzingen dat het de hormoonbalans kan verstoren, wat op lange termijn schadelijke effecten kan hebben. Het feit dat Europa het verboden heeft, terwijl de VS nog steeds een limiet van 3 ppb toestaat, zegt veel over de verschillende benaderingen van risico’s. De EU volgt het voorzorgsprincipe: als een stof potentieel schadelijk is, wordt deze verboden. De VS stelt hogere bewijslasten en laat stoffen toe totdat onomstotelijk is aangetoond dat ze gevaarlijk zijn. Atrazine wordt gebruikt in conventionele landbouw.
In Nederland en de rest van de EU is Atrazine sinds 2004 verboden, dus het zit niet meer in toegestane pesticiden. In de Verenigde Staten en sommige andere landen wordt het echter nog steeds veel gebruikt in herbiciden onder verschillende merknamen, zoals:
🔹 Aatrex
🔹 Bicep (combinatie met andere middelen)
🔹 Primatol
🔹 Gesaprim
Benzeen in het drinkwater
De benzeenlozing van het reinigingsbedrijf Claessen Tankcleaning in Venlo op het riool zou volgens bronnen geen invloed hebben op het drinkwater in Limburg. Desondanks moest het bedrijf na de openbaarmaking stoppen met lozen, op straffe van een dwangsom die kan oplopen tot 100.000 euro. Het innamepunt voor drinkwater uit de Maas bevindt zich bij Beegden, onder Venlo. Claessen Tankcleaning loosde chemicaliën, waaronder benzeen, in het riool tijdens het schoonmaken van tankwagens die chemische stoffen vervoeren. Het bedrijf bleek zich niet te houden aan arbeids- en milieuregels, waarbij tanks met het kankerverwekkende benzeen werden schoongespoeld met warm water, met het spoelwater dat in het riool terechtkwam.
Volgens de woordvoerder van drinkwaterbedrijf WML heeft het bedrijf nog niet eerder te maken gehad met een benzeenlozing. Het is onduidelijk of dit gevolgen heeft voor andere provincies waar drinkwater uit de Maas wordt gewonnen, zoals Zuid-Holland en Zeeland. “Benzeen is een vluchtige stof. De kans is groot dat de stof al uit het water is dan,” aldus de woordvoerder.
Medicijnresten in het drinkwater
Het ministerie van Infrastructuur en Milieu heeft de Waterschappen een eenmalige financiële injectie van 30 miljoen euro verstrekt om de zuivering van medicijnresten uit drinkwater te verbeteren. Jaarlijks belandt in Nederlandse sloten, rivieren, plassen en meren naar schatting minstens 190 ton aan medicijnresten. Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) schat dat hiervan 190 ton medicijnresten en 30 ton röntgencontrastmiddelen zijn. Contrastmiddelen worden consistent genoemd in voorgaande jaarrapporten van RIWA-Rijn, en dit patroon zet zich voort in het huidige rapport.
Een rapport van het RIVM waarschuwt dat de overblijfselen van geneesmiddelen een risico vormen voor de kwaliteit van het drinkwater in Nederland. De concentratie van geneesmiddelen in het water neemt toe, mede door een stijgend medicijngebruik als gevolg van de vergrijzing. Bovendien zorgt de periodieke daling van de waterstand in rivieren ervoor dat de vervuiling zich concentreert. Jaarlijks wordt minstens 140 ton aan geneesmiddelresten en 17 ton aan gewasbeschermingsmiddelen in het oppervlaktewater geloosd. Vijf geneesmiddelen, waaronder de pijnstiller diclofenac, drie soorten antibiotica en een middel tegen epilepsie, werden aangetroffen in concentraties die de veiligheidsnorm overschreden.
Het Nederlandse oppervlaktewater bevat te veel resten van pijnstillers. Artsen en consumenten moeten daarom meer informatie krijgen over de schade die dit veroorzaakt en ze zouden vaker voor milieuvriendelijke medicijnen moeten kiezen, stelt het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM).
De waterschappen zijn al vanaf eind 2019 bezig om zoveel mogelijk medicijnresten als diclofenac en oxazepam uit het rioolwater filteren. De benodigde cellulose wordt vooral gewonnen uit resten van toiletpapier dat dagelijks op de rioolwaterzuivering in Ede binnenkomen. Deze worden ontwaterd en gedroogd en na bewerking ontleed in pyrolysegas, zuren, bio-olie en biochar. Het geproduceerde biochar wordt bewerkt en als actief kool gebruikt voor het vasthouden van medicijnresten tijdens het zuiveringsproces.
E.-Colie in drinkwater
Bijna 14.000 huishoudens in Noord-Limburg moeten 12 en 13 oktober hun drinkwater eerst drie minuten koken. Bij een controle is een lichte verontreiniging met de E. coli-bacterie, beter bekend als de poepbacterie, aan het licht gekomen. Het kookadvies van de Waterleiding Maatschappij Limburg (WML) geldt voor huishoudens in delen van de gemeenten Venray, Bergen en Horst aan de Maas. WML spreekt van een lage concentratie van de bacterie, maar wil geen risico nemen met de gezondheid van klanten: “Mensen met een verminderde weerstand zouden kans kunnen lopen op maag- en darmklachten.
Het drinkwater in en rondom Apeldoorn werd eerder ook al verontreinigd met de E. colibacterie. Drinkwaterbedrijf Vitens adviseerde begin oktober zo’n 70.000 huishoudens om water voorlopig eerst drie minuten te koken. Het advies geldt tot in ieder geval 14 oktober. Voor douchen of handenwassen hoeven inwoners het water niet eerst te koken.
In een drinkwaterreservoir in Gooren bij het Overijsselse Goor werd er 17 juni 2024 een verontreiniging met enterokokkenbacterie aangetroffen. Zestien dorpen in de Achterhoek moesten in mei 2024 hun drinkwater koken. In het drinkwater zaten ook daar enterokokken, een bacteriesoort die buikpijn en diarree kan veroorzaken. Hiervoor werden ook enterokokken aangetroffen in het drinkwater in het Gelderse Ellecom. Daar adviseerde Vitens gedurende enkele dagen om het drinkwater een paar minuten te koken. Ook vorig jaar werd de bacterie verschillende keren gevonden in de regio. Toen moesten mensen in Zevenaar en Didam alert zijn.
In enkele plaatsen in Zeeland en West-Brabant kregen 6 april 2024 inwoners het advies om kraanwater voor gebruik te koken. Door een lek in een waterleiding in het Brabantse dorp Nieuw-Vossemeer kunnen er kleine hoeveelheden bacteriën in het water terecht zijn gekomen.
Op 11 augustus 2023 heeft Vitens een lichte verontreiniging met enterocokken aangetroffen in een drinkwaterreservoir in Didam. Ook Zevenaar Zuid bleek licht verontreinigd is en werden inwoners geadviseerd om hun water te koken. OP 15 mei 2024 is het opnieuw raak en wordt inwoners van Zevenaar, Didam, Dieren en omgeving opnieuw geadviseerd om hun drinkwater voorlopig eerst drie minuten te koken. Het kookadvies is afgegeven omdat in een drinkwaterreservoir een bacterie is gevonden. Het betreft zo’n 46.000 huishoudens. Het gaat om de bacterie enterokokken, die maag- en darmklachten kan veroorzaken bij mensen met een geringe weerstand. Volgens Vitens is een lage concentratie van de bacterie gevonden in een reservoir in het dorp Ellecom, vlakbij Dieren.
Inwoners van de gemeenten Losser, Oldenzaal en een deel van Dinkelland moesten half september 2021 drinkwater opnieuw eerst koken voor consumptie. Waterbedrijf Vitens, had bij een controle van het water een enterok, een melkzuurbacterie, gevonden. Het is de tweede keer in korte tijd dat de 26.000 huishoudens in die gemeenten hun water moeten koken. Vorige week ontdekte Vitens dat het drinkwater in Noordoost-Twente vervuild was door bacteriën. Het probleem leek opgelost, maar toen werd toch weer een lage hoeveelheid enterocokken gevonden.
In het drinkwater van Vlaardingen zijn 8 november 2017 ongewenste bacteriën aangetroffen. Het waterbedrijf Evides adviseerde daarom alle inwoners van Vlaardingen om het kraanwater drie minuten te koken voordat ze het drinken of er eten van bereiden. De bacterie is in het drinkwater terecht gekomen door een fout bij werkzaamheden aan het leidingnet.
De rioolwaterzuivering in Aarle-Rixtel is 18 augustus 2017 ontregeld door een extreem hoog gehalte van het giftige ammonium in het afvalwater. Het gif komt van het Helmondse recyclingbedrijf Den Ouden. Omdat de rioolwaterzuivering niet meer optimaal functioneerde is er ook ammonium in rivier de Aa terechtgekomen.
In de Aa tussen Asten en Helmond dreven in augustus ongeveer honderdduizend dode vissen door een lek in een luchtwasser bij mestverwerkingsbedrijf Eraspo in Asten. Er bleken zeer hoge waarden ammonium aan in de Voordeldonkse Broekloop. Verhoogde gehalten ammonium kunnen leiden tot de opname van schadelijke bacteriën, maar het kost ook onnodig veel energie om het ammonium (via de lever) onschadelijk te maken. Ammonium kan ook worden omgezet in het schadelijke ammoniakgas. Ammoniak kan leiden tot irritatie van de darmwand en aantasting van de longen. Afvalwater onder meer afkomstig uit toiletten is na mest de belangrijkste bron waardoor resistente bacteriën in het milieu terechtkomen. De zuiveringen doen de concentraties van resistente bacteriën met een factor 100 tot 1.000 afnemen. Onder de bacteriën die de zuiveringsstap overleven bevinden zich resistente, ESBL-producerende Enterobacteriaceae, waaronder E. coli, een bekende verwekker van urineweginfecties.
Uit het gewonnen drinkwater voor zo’n 1,3 miljoen gebruikers uit de Afgedamde Maas is 11 januari dimethoaat, een bestrijdingsmiddel voor de land- en tuinbouw gif aangetroffen. De Afgedamde Maas is een oude tak van de Maas. Hij begint als een dode riviertak ten westen van Well en eindigt bij Woudrichem op de plek waar de Waal overgaat in de Boven-Merwede. Drinkwaterbedrijf Dunea moest stoppen met inname en haalde tijdelijk het water uit de Lek. Het Waterschap waarschuwt dat het gif schadelijk kan zijn voor het leven in de rivier, maar dat er geen enkel gevaar voor de volksgezondheid zou zijn omdat het niet in het drinkwater zelf terecht is gekomen. In 2012 moest Dunea ook maandenlang water uit de ook vervuilde Lek gebruiken toen een rozenkweker in de Bommelerwaard het water vervuilde. De Europese Commissie ziet in navolging van voedselwaakhond EFSA niet genoeg bewijs om glyfosaat te verbieden. Van onaanvaardbare risico’s zou geen sprake zijn mits beperkingen dat het middel zich na het sproeien door de lucht verspreidt. De vergunning voor glyfosaat loopt tot eind 2023. De EU kan die voor vijftien jaar verlengen, maar de Commissie blijkt nu voor tien jaar te kiezen. De EU-landen stemmen op 13 oktober over het voorstel. Als een ruime meerderheid van vijftien lidstaten het plan niet afwijst, gaat het door. Concentraties Glyfosaat werden aangetroffen in drinkwater en levensmiddelen en in veel Duitse bieren. Onderzoek heeft uitgewezen dat zelfs het ijs van Ben & Jerry’s sporen van glyfosaat bevat. De “Urinale 2015” studie, gepubliceerd door de Heinrich Böll Foundation, toonde aan dat 99,6 procent van de 2.000 Duitse burgers positief testten op glyfosaat. Zij hadden vijf tot 42 keer de Europese drinkwaternorm van 0,1 microgram per liter in hun urine.
Het Openbaar Ministerie gaat de Nederlandse Aardolie Maatschappij vervolgen voor ‘het injecteren van afvalstromen, afkomstig uit aardgaswinning, in de diepe ondergrond zonder vergunning’. De NAM is voor de helft eigendom van het Britse Shell en voor de helft van het Amerikaanse bedrijf ExxonMobil. Het afvalwater dat vrij komt bij de oliewinning door de NAM in Schoonebeek (Drenthe) bevat giftige chemicaliën. De NAM pompt het sterk vervuilde water in lege gasvelden in Twente. Er is al vele jaren verzet tegen deze praktijk. In het verleden zijn er lekken geweest in de leidingen waarmee het afvalwater naar Twente wordt getransporteerd. De Tweede Kamer gaf het kabinet-Rutte eind vorig jaar opdracht om de ondergrondse NAM-lozingen in Twente op te schorten. Volgens bewoners leiden de lozingen tot aardschokken en chronische vervuiling van de grond. In 2023 wil NAM opnieuw afvalwater in de Twentse bodem pompen en heeft een vergunning om het water, dat vrijkomt bij de aardoliewinning in het Drentse Schoonebeek, te injecteren in lege gasvelden in Twente. De oliewinning en het bijkomende injecteren liggen sinds december stil, omdat er onregelmatigheden waren geconstateerd, zoals een veel te hoge concentratie van de giftige stof tolueen in het water. Er is een onderzoek ingesteld en geëist werd dat het proces alleen hervat zou worden als er “geen enkele twijfel is over de veiligheid”. Het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) zou in dat geval ook verscherpt toezicht houden.
Het Brabantse Boxtel en de omgeving werden een week lang geadviseerd het kraanwater eerst drie minuten te koken als ze het wilden consumeren. Brabant Water vond bij een meting van het drinkwater „hele kleine sporen” van de E. colibacterie. Het kookadvies gold voor alle inwoners van Boxtel, Liempde, Olland en Lennisheuvel vanaf dinsdag 6 augustus tot 12 augustus 2024. Ook in IJhorst gold enige tijd een kookadvies voor drinkwater. Vitens riep mensen op water uit de kraan drie minuten te koken voor consumptie. Bij controles na werkzaamheden aan het waterleidingnetwerk trof het drinkwaterbedrijf een ‘lichte verontreiniging’ aan. De oorzaak was de hoge grondwaterstand, waardoor verontreinigd oppervlaktewater in een waterwinput kon stromen. Vitens adviseerde ook huishoudens in en rond het Overijsselse Goor om drinkwater voor gebruik te koken. 6 september 2025 was het drinkwater van Vitens in een deel van het Overijsselse Goor opnieuw verontreinigd met de enterokokkenbacterie. De lichte verontreiniging werd aangetroffen in de voorraadkelder van het waterbedrijf. Hier wordt het water opgeslagen vlak voordat het naar de consument gaat. Vitens roept bewoners van verschillende postcodes op om het drinkwater voor gebruik 3 minuten te koken. Voor douchen of het gebruik van bijvoorbeeld de vaatwasser hoeven geen maatregelen te worden genomen. Het is nog onduidelijk tot wanneer het kookadvies geldt en hoeveel huishoudens zijn getroffen. Inwoners van Goor hebben vaker te maken met verontreinigd drinkwater. De enterokokkenbacterie is niet gevaarlijk voor gezonde mensen. Voor mensen met een kwetsbare gezondheid of een verminderde weerstand kan de bacterie echter wel vervelende gevolgen hebben, zoals een infectie.
Waterschap Scheldestromen heeft onderzoek gedaan naar PFAS bij alle rioolwaterzuiveringsinstallaties van Zeeland en bij alle vijftien werd PFAS aangetroffen. De hoeveelheid gevonden PFAS zit tussen de 12 tot 229 nanogram per liter waarvan het waterschap zegt dat bijna alle plekken onder de 100 nanogram blijven wat de normale toelaatbare waardes is. Het waterschap wil erachter komen waar de PFAS vandaan komen. Wanneer PFAS eenmaal in het water zit krijg je het er niet meer uit, daarom wil het waterschap de bronnen opsporen. Andere bronnen van PFAS die het waterschap noemt zijn locaties waar PFAS-houdend blusschuim is toegepast of wordt verwerkt, stortplaatsen en afvalverwerkers, en ook sommige industrie heeft in het verleden PFAS geloosd. Er zijn verschillen tussen de metingen van de vijftien Zeeuwse zuiveringsinstallaties. De zuiveringsinstallaties van de Willem Annapolder bij ’s Gravenpolder, het Mastgat op Schouwen-Duivelanden de installatie op Walcherenkrijgen hebben de hoogste prioriteit voor verder onderzoek omdat daar iets meer PFAS zijn aangetroffen.
Asbestcement werd vroeger gebruikt voor drinkwaterleidingen. Dat mag sinds 1993 niet meer. Asbestvezels uit die leidingen kunnen door slijtage of werkzaamheden in het leidingwater terechtkomen. Na metingen concludeert de Gezondheidsraad dat de concentraties meestal zo laag zijn “dat de aanwezigheid van asbestvezels niet vastgesteld kon worden”. Nederland heeft ongeveer 28.000 kilometer aan drinkwaterleidingen met asbestcement. Dat komt neer op bijna een kwart van alle leidingen. Per jaar wordt ongeveer 200 kilometer aan leidingen met asbestcement vervangen, meldt het ministerie. Van de tien drinkwaterbedrijven balanceert ruim de helft op de rand van hun reserves. Zij moeten 10 procent van de vraag van hun klanten aan reserve achter de hand hebben, maar zeven bedrijven halen deze grens niet. Van alle PFAS die we nu dagelijks consumeren, komt zeventien procent uit ons kraanwater.
- Er zijn in Nederland tien drinkwaterbedrijven om ruim acht miljoen huizen en bedrijven van water te voorzien
- Er lopen in totaal 120.000 kilometer aan leidingen
- Er wordt jaarlijks 2 miljard kubieke meter rioolwater gezuiverd
- Er is voor elke Nederlander ongeveer 130 liter aan drinkwater per dag nodig
- Er zijn 282 datacenters die elk jaarlijks tot wel 83 miljoen liter water verbruiken
- Tata Steel verbruikt ongeveer 227 miljard liter water per jaar. Ongeveer 33 miljard liter daarvan is zoetwater, waarvan een 0,5 miljard liter gezuiverd drinkwater
Megafabriek Parenco onttrekt jaarlijks miljarden liters water, dat geschikt is als drinkwater, uit de Veluwse bodem. Het water zou voldoende zijn voor 130.000 mensen.
De risico’s die voortvloeien uit de productie, het op de markt brengen of het gebruik van PFAS worden momenteel niet voldoende beheerst. Daarom hebben de autoriteiten van vijf Europese landen (DE, NL, NO, DK en SE), waaronder de UBA al in januari 2023 een dossier ingediend met een voorstel om alle PFAS te beperken tot het Europees Agentschap voor Chemische Stoffen (ECHA). Het dossier werd in maart 2023 gepubliceerd en er kon tot september 2023 gereageerd worden. Het voorstel bepaalt dat PFAS alleen mag worden toegepast in gebieden waar op afzienbare termijn geen geschikte alternatieven voorhanden zijn of waar de sociaal-economische voordelen zwaarder wegen dan de nadelen voor mens en milieu.
De afvalwaterlozingen in de Engelse rivieren en zeeën door waterbedrijven zijn in 2023 meer dan verdubbeld. 3,6 miljoen uur aan lekkages, vergeleken met 1,75 miljoen uur in 2022
Er dreigt een tekort aan drinkwater te ontstaan in Nederland. Waterleveranciers moet vaker weigeren als bedrijven om een aansluiting op het waternet vragen en honderdduizenden huishoudens dreigen zonder drinkwater komen te zitten.
In het Markiezaatsmeer bij Bergen op Zoom is het water bijvoorbeeld troebel en bevat het veel algen als gevolg van de nabijheid van de Antwerpse haven en industrie. Er zijn aanzienlijke financiële middelen en nationale beleidskeuzes nodig om de gestelde doelstellingen te kunnen halen.
Ons watersysteem staat onder druk door droogte, verzilting en een groeiende watervraag als gevolg van de toenemende bevolking en economie. Dit heeft directe gevolgen voor de beschikbaarheid van water voor de drinkwatervoorziening, terwijl de kwaliteit van de drinkwaterbronnen verslechtert door vervuiling vanuit landbouw, industrie en huishoudens. Er is echter onvoldoende inzet van de overheid om de kwaliteit van het drinkwater te waarborgen bij het boren naar aardwarmte. Bij geothermie worden op grote diepte putten geslagen om warmwaterbronnen te bereiken. Dit opgepompte water wordt via leidingen naar huizen en gebouwen gebracht voor verwarming, waarna het afgekoelde water teruggevoerd wordt naar de oorspronkelijke bron. Bij deze geothermische processen kunnen zout water en chemicaliën vrijkomen, die mogelijk kunnen lekken naar zoetwaterreservoirs op tientallen tot honderden meters diepte.
Dit jaar loopt de schatkist zo’n 107 miljoen euro mis doordat bedrijven veel minder belasting over hun drinkwaterverbruik betalen dan huishoudens. Ondanks dat ze miljoenen kubieke meters drinkwater verbruiken, betalen bedrijven als Heineken en DSM maximaal 126 euro belasting per jaar
Soms overschrijden concentraties pesticiden de drinkwaternorm van 0,1 microgram per liter. Bentazon bijvoorbeeld is een herbicide dat soms in grondwater en drinkwater wordt aangetroffen, met incidentele overschrijdingen van de norm. 1,2-Dichloorpropaan: voorheen gebruikt in de landbouw wordt meerdere keren in drinkwater gevonden, vooral in aardappelteeltgebieden. Hoewel het sinds 2003 niet meer als pesticide wordt geclassificeerd, wordt het nog steeds gemonitord. AMPA (aminomethylfosfonzuur): de belangrijkste afbraakproduct van glyfosaat. In een onderzoek uit 2023 werd AMPA in één van de twee monsters uit de Achterhoek boven de detectielimiet van 0,2 microgram per liter gevonden.
HCH (Lindaan) en kwik in Twentekanaal
De maximale concentratie die vanaf eind augustus 2017 in het drinkwater mag zitten, gaat omlaag van 15 microgram per liter naar 3 microgram. De de nieuwe normen zijn vastgesteld na overleg met drinkwaterbedrijven en op advies van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en is nu gelijk aan de Duitse norm. Het RIVM had een richtwaarde vastgesteld van 15 microgram, maar adviseerde uit voorzorg die verder naar beneden bij te stellen, aangezien er nog discussie is over de giftigheid van de stof in combinatie met andere stoffen. Pyrazolen ontstaan bij de productie van acrylonitril door de ACN-fabriek van Acrylonitril BV op het chemische industriepark Chemelot bij Geleen en worden gebruikt in geneesmiddelen, kleurstoffen en bestrijdingsmiddelen voor de landbouw. Chemelot heeft heel regelmatig problemen en werd onlangs door de provincie Limburg ter verantwoording geroepen. Een aantal omwonenden is gestart met het initiatief Chemelot Watch, een pagina op Facebook waarop incidenten worden gemeld. Eerder ontstonden er al “nitreuze dampen” uit de fabriek, die nu tijdelijk uit bedrijf genomen is in verband met de storing. Nitreuze dampen kunnen uiterst schadelijk zijn voor de gezondheid. De gassen kunnen longoedeem veroorzaken bij het inademen van hoge concentraties. Ook werd al drie keer een poederregen waargenomen door een naftatank en eind mei zijn zeven mensen door een lek in aanraking gekomen met blauwzuurgas. Bij het opstarten van de salpeterzuurfabriek bij Chemelot is in juni 2012 ook een gaswolk met stikstofoxide (NOx) op het terrein neergeslagen en in juli was er een brand.
Bij een lekkage van Oleum op 28 januari 2022 op het Chemelot terrein raakte een medewerker door de vrijgekomen stof gewond en moest naar het ziekenhuis. De brandweer heeft uiteindelijk het lek gedicht en er werden maatregelen getroffen om verspreiding van de stof tegen te gaan. Er zou geen giftige stof gemeten zijn buiten het terrein. Oleum geeft dampen af met een sterk prikkelende geur. Als het in aanraking komt met metaal wordt waterstofgas gevormd. Het metaal wordt daardoor aangetast. De giftige damp is zwaarder dan lucht en verspreidt zich over de grond.
Lozingen van drugsafval in het riool kunnen de werking van de rioolwaterzuiveringsinstallatie verstoren. Het dumpen van het afval in gierkelders wat ook met enige regelmaat gebeurt brengt het risico met zich mee dat het afval over het land uitgereden wordt, waarbij het in de voedselketen terecht kan komen. In Noord-Brabant en Limburg vindt een vijfde van de geregistreerde dumpingen plaats bij een grondwaterbeschermingsgebied, waar grondwater wordt gewonnen
Het drinkwater uit de Maas is ook al ernstig verontreinigd door geneesmiddelen, gewasbeschermingsmiddelen en industriële stoffen, insecticiden, cosmetica, biociden, brandvertragers en Nano deeltjes. De vervuiling van het water met antibiotica gaat ook maar door en er zullen door resistentie nieuwe ziekteverwekkende bacteriën ontstaan. Vooral via de landbouw verdwijnt er veel antibiotica in het milieu, maar ook via ziekenhuizen en huishoudens.
Het Lek kanaal werd 8 januari 2017 besmet met Fenol, dat beter bekend is als carbolzuur. De Fenol was via het Duitse deel van de Rijn in een hoge concentratie in het Lek kanaal terecht gekomen. Het was de tweede keer in korte tijd dat inname van water moet worden gestaakt. In oktober werd ook al een hoge concentratie Fenol ontdekt, dat giftig is bij opname door de mond, bij inhalatie en huidabsorptie. Tijdens de 2e Wereldoorlog werden gevangenen gedood door injecties met fenol dat een belangrijke metaboliet en bijzonder reactief is en door het aantasten van het DNA in de cellen kanker kan veroorzaken.
De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) heeft in juni 2024 opnieuw nog 1.000 kilo van het verboden gewasbeschermingsmiddel Vydate 10G in beslag moeten nemen bij een van de vele telers die het niet zo nauw nemen met de gezondheid van mensen en dieren. Inspecteurs en rechercheurs van de NVWA troffen de grote voorraad aan bij een teler in de provincie Overijssel. In Vydate 10G zit de werkzame stof oxamyl. Deze stof is sinds vorig jaar in de hele Europese Unie verboden vanwege risico’s voor zowel de gebruiker als de consument. Tegen de teler werd proces-verbaal opgemaakt. Telers van land- en tuinbouwgewassen hadden tot 31 oktober 2023 nog de gelegenheid om bestaande voorraden Vydate 10G op te maken of af te laten voeren. Sindsdien is het gebruik en het op voorraad hebben van Vydate 10G niet meer toegestaan. Omdat de NVWA signalen krijgt dat sommige telers het middel sindsdien toch nog gebruiken, wordt er extra gecontroleerd. Bij eerdere inspecties zijn ook bij andere telers voorraden aangetroffen. Daarom heeft de NVWA de handhaving op het betreffende middel opgeschroefd. Op het gebruik of in opslag hebben van niet-toegelaten gewasbeschermingsmiddelen staan bestuursrechtelijke of strafrechtelijke sancties. Daarnaast kan dit gevolgen hebben voor de uitbetaling van de inkomenssteun voor het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid.
Chemische risico’s met drinkwater
Bij onderzoek naar de kwaliteit van een reeks actieve en niet-actieve zoutputten van AkzoNobel in Twente blijkt nu al dat het grootste deel van de putten diesel, pekel en brak water lekt. AkzoNobel Salt staat sinds 9 september onder verscherpt toezicht van de SodM. Bij een steekproef onder de 86 actieve boorputten zijn bij de vijf onderzochte putten geen lekkages aangetroffen, maar bij een steekproef onder de 446 inactieve boorputten bleken er negen van de dertien putten lek. Een onderzoek naar nog eens zestien putten loopt nog. Drinkwater bestaat voor twee derde deel uit grondwater. Wanneer het grondwater niet gebruikt kan worden zijn we voor ons drinkwater afhankelijk van oppervlaktewater uit de Rijn en de Maas.
Sinds 1940 wordt ook water uit de rivieren door de duinen gefilterd tot drinkwater (infiltratie). Achteraf is gebleken dat het ingevoerde water al die jaren ernstig verontreinigd was. Door de stoffen die in het zand zijn achter gebleven, is de bodem vervuild door allerlei achtergebleven chemicaliën. Er wordt nog steeds water gewonnen in onze duinen en alhoewel het water wordt voorgezuiverd, is de situatie in de duinen nog steeds niet in evenwicht.
In ruim 10 procent van de drinkwatermetingen voor geneesmiddelen en röntgencontrastmiddelen worden de maximale waarden overschreden met Acetylsalicylzuur, Fenazon, Carbamazepine, Prozac, verschillende diergeneesmiddelen, Metformine, Ibuprofen, zo’n 6 soorten röntgencontrastmiddelen, gewasbeschermingsmiddelen en andere industriële stoffen. De meeste vervuiling wordt met de nieuwste nanotechnologie aangepakt, maar desondanks voldoet ons water al jaren niet meer aan de EU normen en daarom zijn die normen speciaal voor Nederland verlaagd. Drinkwater wordt alleen gecontroleerd op ongeveer 60 van de 1800 verschillende geneesmiddelen en gevaarlijke stoffen die in omloop zijn. Afval uit drugslabs komt steeds meer in het riool terecht. Een meting in Eindhoven door KWR heeft uitgewezen dat ruim zit als vier jaar geleden. Ook dumpplekken van xtc-afval zijn een gevaar wanneer het via grondwater en sloten in het drinkwater terechtkomt. Volgens het waterschap komen tijdens festivals ook grote hoeveelheden drugsresten in het water terecht. Zuiveringsinstallaties zijn gemaakt om organische stoffen uit het riool te halen, maar tegenwoordig zitten er veel meer chemische stoffen in het afvalwater. Zo komen medicijnresten, microplastics, PFAS en drugsafval in het water terecht. Flesjes bron of mineraalwater bevatten per liter ook nog zo’n 240.000 deeltjes plastic.
De meeste stoffen die de norm overschrijden, behoren tot de categorie geneesmiddelen, gevolgd door stoffen uit de groep industriechemicaliën. Al jaren vertonen de concentraties van contrastmiddelen aanzienlijke overschrijdingen op alle locaties, wat relevant is gezien de groeiende kennis over mogelijk toxische afbraakproducten van deze middelen. Het is dus van belang om de PFAS-concentraties in het oppervlaktewater te verminderen. Van de meer dan 4.700 geregistreerde PFAS in het CAS-register, die potentieel worden geproduceerd en toegepast, wordt slechts een klein deel gemonitord met de huidige aanpak. Dit betekent dat de aanwezigheid en verspreiding van het complexe mengsel van PFAS in oppervlakte- en drinkwater onbekend blijft.
Daarnaast tonen concentraties van lithium grotendeels overschrijdingen aan van de door het RIVM vastgestelde indicatieve risicogrenzen van 7,7 µg/l voor drinkwater en 11 µg/l voor zoet oppervlaktewater. Lithium, een grondstof voor onder meer batterijen, komt steeds vaker in het water terecht doordat er steeds meer batterijen worden geproduceerd. Dat gebeurt ook in het stroomgebied van de Rijn. Het RIVM stelde in 2023 vast dat 11 microgram lithium per liter oppervlaktewater de veilige grens is voor zoetwaterorganismen. Maar RIWA-Rijn meldt in zijn jongste jaarrapport dat de hoeveelheid lithium bij Lobith, waar de Rijn Nederland binnenstroomt, 13 µg/l per liter bedraagt. Samenwerkingsverband RIWA-Rijn deed een oproep in een brief aan de Europese Commissie. De bedrijven vrezen dat de hoeveelheid lithium in de Rijn de waterkwaliteit en drinkwatervoorziening in Nederland bedreigt.
De Kader Richtlijn Water (KRW) stelt eisen aan de waterkwaliteit, maar in Nederland worden Europese normen overschreden. Medicijnresten, PFAS, en Melamine blijven een probleem. Waterbedrijven hebben moeite met zuivering, en risico’s voor drinkwaterkwaliteit nemen toe. Waterschappen vragen de overheid om meer verantwoordelijkheid. Milieuproblemen, zoals troebel water en algen, vragen om extra financiële middelen. Het rapport benoemt industrieel microplastic in de Rijn als groot probleem. In 2023 werden verontreinigingen als Enterocokken in drinkwaterreservoirs geconstateerd. Watersystemen staan onder druk door droogte, verzilting en groeiende watervraag. Bij geothermie ontstaan zorgen over drinkwaterkwaliteit. Rapporten waarschuwen voor medicijnresten en benzeen in drinkwater.
Het UMCG ziekenhuis in Groningen gaat 30 miljoen liter regenwater opvangen en hergebruiken. In de kelders van het UMCG komen drie grote reservoirs om regenwater op jaarbasis gemiddeld zo’n dertig miljoen liter water op te kunnen vangen en hergebruiken. Het eerste reservoir is klaar, de tweede en derde volgen in 2025 en 2028. In het UMCG wordt jaarlijks 200 miljoen liter water gebruikt. Om te drinken en af te wassen, maar ook om apparatuur en ruimtes te koelen, via koeltorens- en machines. 15% van het totaalverbruik, wordt straks bespaart door met de drie grote waterreservoirs regenwater op te vangen. Er valt ruim 38 miljoen liter regenwater op het dak van het ziekenhuis dat straks vanaf het dak via buizen naar de kelders van het UMCG gaat lopen. Eerder dit jaar is al een eerste ruimte geschikt gemaakt als reservoir voor in totaal 110 m3 water. Volgend jaar en in 2028 volgen nog twee ruimtes, van 90 en 200 m3.
Onderzoekers ontdekten TFA in 34 van de 36 onderzochte kraanwatermonsters en in 12 van de 19 monsters van mineraal- en bronwater. Bijna iedereen heeft ondertussen kleine hoeveelheden ervan in het bloed. Pas na vier jaar is de helft daarvan via de urine verdwenen. Maar wat de onderzoekers echt verraste, was de hoeveelheid TFA die ze in het drinkwater aantroffen. In het kraanwater vonden ze TFA-waarden tot 4.100 nanogram per liter (ng/L), met een gemiddelde van 740 ng/L. Voor mineraal- en bronwater ontdekte het team TFA-waarden tot 3.200 ng/L, gemiddeld 278 ng/L.
Mensen die flessenwater drinken, nemen jaarlijks meer dan 90.000 microplastics in zich op. Ondanks alle pogingen om het te verminderen, is plastic een integraal onderdeel van het dagelijks leven van veel mensen. En dat geldt ook voor microplastics, die het materiaal een bedreiging vormen voor de menselijke gezondheid, het milieu en de dieren. Dit zijn kleine stukjes plastic, met een diameter tussen de 1 duizendste millimeter en 5 millimeter, veel gevaarlijker dan hun grootte doet vermoeden, ook door de enorme hoeveelheid die onvrijwillig wordt ingeslikt.
Waterconsumptie lijkt de manier te zijn waarop de meeste microplastics het menselijk lichaam binnendringen, bovendien op een gevaarlijkere manier dan normaal door directe inname. Daarom is drinken uit plastic flessen eigenlijk alleen nog acceptabel in een noodsituatie, maar het is niet iets wat dagelijks geconsumeerd moet worden.
PAN Europe heeft het voorstel gesteund van het Nederlandse Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu om een norm van 2.200 ng/L vast te stellen. “Deze norm is zo ingesteld dat drinkwater slechts 20 procent van de veilige dagelijkse hoeveelheid TFA bevat,” zegt PAN Europe. Deze limiet wordt echter vaak overschreden, zoals in het geval van mineraalwater uit Oostenrijk, waar 4.100 ng/L TFA werd aangetroffen. In Parijs komt het kraanwater ook dicht in de buurt, met een meting van 2.100 ng/L TFA.
Vanaf 2026 mag al het drinkwater volgens de regels van de Europese Unie niet meer dan 500 ng/L aan PFAS bevatten. Bovendien dringen verschillende organisaties erop aan dat TFA ook op de lijst van te controleren stoffen moet komen te staan, vanwege aanhoudende zorgen over de veiligheid ervan. Een recente studie naar konijnen en blootstelling aan TFA heeft bijvoorbeeld geboorteafwijkingen bij nakomelingen aangetoond. En dus is het belangrijk om de mogelijke schadelijke gezondheidseffecten ook bij mensen nader te bestuderen. Voor een toekomstbestendige drinkwatersector voor de lange termijn wordt door de Overheid al gesproken met de drinkwaterbedrijven over het drinkwaternetwerk van de toekomst, het zoeken naar aanvullende en meer diversiteit in bronnen voor drinkwater en de investeringen die daarmee gemoeid zijn. Een belangrijk onderdeel van deze gesprekken is de financiële gezondheid van de bedrijven. De Rebel Group heeft voor IenW onderzocht hoe deze (beter) kan worden geborgd. Om ook voor de lange termijn de financierbaarheid te kunnen borgen, heeft Rebel een aantal aanbevelingen gedaan. Deze worden samen met de drinkwatersector nu uitgewerkt en zal worden geïmplementeerd door aanpassing van de Drinkwaterwet en onderliggende regelgeving. Er wordt gestreefd naar een inwerkingtreding in 2027. Eerder is niet mogelijk vanwege de doorlooptijd van de wetswijziging. Met de deze planning kan de WACC voor de periode 2028-2030 worden gebaseerd op de nieuwe regelgeving. Voor de korte termijn is het al wel mogelijk een kleine technische wijziging te maken in de regelgeving die bijdraagt aan verbetering van de WACC. Voor het einde van dit jaar dient de WACC voor de periode 2025-2027 te worden vastgesteld. De berekeningswijze en uitgangspunten van de WACC zijn vastgelegd in de Drinkwaterregeling. Enkele uitgangspunten zijn niet meer actueel en zullen aangepast worden. De procedure voor de wijziging van de Drinkwaterregeling is in gang gezet zodat de WACC voor de periode 2025-2027 gebaseerd kan worden op de gewijzigde uitgangspunten. Hoewel dit kleine wijzigingen betreft leveren ze naar verwachting wel meer ruimte op voor de drinkwaterbedrijven om te kunnen investeren. Met deze voorgenomen aanpassingen van wet- en regelgeving wordt er aan bijgedragen dat drinkwaterbedrijven op korte en lange termijn over voldoende financiële middelen beschikken om de noodzakelijke investeringen in gang te zetten. Zoals gezegd, in nauw overleg met de sector die ook zelf hard werkt om alle noodzakelijke projecten mogelijk te maken.
De voedselvoorziening, het drinkwater, de volksgezondheid en natuur lopen gevaar doordat er te veel schadelijke stoffen zitten in grondwater, rivieren, beken, meren en kanalen. Dat stelt de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) in het rapport ‘Betere bescherming waterkwaliteit is noodzakelijk’. Regelmatig eten van zelf gevangen vis of hobbyeieren wordt inmiddels afgeraden en zwemmen in open water kan leiden tot gezondheidsrisico’s. Waterschappen en drinkwaterbedrijven krijgen daarnaast te maken met substantiële extra kosten bij het zuiveren van afvalwater en de bereiding van drinkwater. Zonder betere regulering en beter toezicht op de emissies van schadelijke stoffen, treedt blijvende schade op voor mens, dier en milieu. Dat is nu al het geval bij sommige gevaarlijke stoffen, zoals PFAS. De pas ingestelde wet Natuurherstelwet moet hieraan ook een belangrijke bijdrage leveren.
De Kader Richtlijn Water (KRW) vereist dat uiterlijk in 2027 in heel Europa de kwaliteit van alle wateren zowel chemisch (schoon) als ecologisch (gezond) op orde moet zijn. In 2022 werden 79 stoffen in ons drinkwaterconcentraties gemeten die boven de Europese normen liggen. Er moest zelfs 62 keer een innamestop of beperking worden ingesteld omdat de normen ernstig werden overschreden. Drinkwater dat uit oppervlaktewater wordt gemaakt, bevat behalve medicijnresten ook nog steeds teveel PFAS en Melanine. Drinkwater mag nu 100 nanogram PFAS-deeltjes per liter bevatten. Het RIVM heeft in 2021 al een nieuwe drinkwaterrichtwaarde van 4,4 nanogram Pfas per liter gestuurd naar de waterbedrijven, gebaseerd op de geldende regels van de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid EFSA uit 2020. Echter met de huidige goedkopere zuivering door middel van actieve kool wordt vier jaar later nog steeds niet voldoende PFAS en andere verontreinigingen uit het drinkwater gehaald. De strengere richtwaarde is voor de drinkwaterbedrijven in de praktijk niet haalbaar met de huidige zuiveringstechnieken. De Europese richtwaarde is voor onze drinkwaterbedrijven in de praktijk ondanks de hoge belastingheffingen hierop blijkbaar nog te duur. Met grote regelmaat worden Melamine en cyanuurzuur gevonden in oppervlaktewater van de Rijn. Hoewel er tegen 2050 een daling van 30 procent in de lozingen van vervuilende stoffen zou moeten plaatsvinden, blijkt de realiteit anders te zijn. Rijkswaterstaat Oost-Nederland is meer dan anderhalf keer zoveel geld kwijt aan het schoner maken van oppervlakte- en grondwater als begroot. De dienst had 270 miljoen euro uitgetrokken voor schoner water in Gelderland en Overijssel, maar de kosten blijken maar liefst 438 miljoen euro te bedragen. Het Nederlandse drinkwater bevat te veel PFAS. Het water is redelijk veilig om te drinken, maar op sommige locaties zitten er te veel chemische stoffen in. Dat concludeert het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) na onderzoek. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat past daarom per direct vergunningen aan voor toegestane lozingen van PFAS. PFAS in het lichaam kan leiden tot leverschade, schildklierziekte, obesitas, vruchtbaarheidsproblemen en kanker. Drinkwater afkomstig uit oppervlaktewater bevat de meeste PFAS. Wetenschappers ontdekten onlangs dat micro-organismen die behoren tot het geslacht Acetobacterium en die wereldwijd veelvuldig in afvalwateromgevingen aanwezig zijn hardnekkige fluor-koolstofbindingen kunnen afbreken door middel van reductieve defluorinering. Mogelijk kunnen deze microben helpen om het PFAS-probleem op te lossen. De bacteriën zijn echter alleen effectief tegen onverzadigde PFAS-verbindingen die dubbele koolstof-koolstofbindingen hebben in hun chemische structuur. Vorig jaar bleken ook andere microben die chlooratomen uit gechloreerde PFAS-verbindingen te kunnen halen. Dit zorgt ervoor dat deze verontreinigingen worden afgebroken en verwijderd. De nieuwste ontdekking vergroot het aantal PFAS-verbindingen dat biologisch kan worden afgebroken aanzienlijk.
Waterschap Scheldestromen heeft onderzoek gedaan naar PFAS bij alle rioolwaterzuiveringsinstallaties van Zeeland en bij alle vijftien werd PFAS aangetroffen. De hoeveelheid gevonden PFAS zit tussen de 12 tot 229 nanogram per liter waarvan het waterschap zegt dat bijna alle plekken onder de 100 nanogram blijven wat de normale toelaatbare waardes is. Het waterschap wil erachter komen waar de PFAS vandaan komen. Wanneer PFAS eenmaal in het water zit krijg je het er niet meer uit, daarom wil het waterschap de bronnen opsporen. Andere bronnen van PFAS die het waterschap noemt zijn locaties waar PFAS-houdend blusschuim is toegepast of wordt verwerkt, stortplaatsen en afvalverwerkers, en ook sommige industrie heeft in het verleden PFAS geloosd. Er zijn verschillen tussen de metingen van de vijftien Zeeuwse zuiveringsinstallaties. De zuiveringsinstallaties van de Willem Annapolder bij ’s Gravenpolder, het Mastgat op Schouwen-Duivelanden de installatie op Walcherenkrijgen hebben de hoogste prioriteit voor verder onderzoek omdat daar iets meer PFAS zijn aangetroffen.
Asbestcement werd vroeger gebruikt voor drinkwaterleidingen. Dat mag sinds 1993 niet meer. Asbestvezels uit die leidingen kunnen door slijtage of werkzaamheden in het leidingwater terechtkomen. Na metingen concludeert de Gezondheidsraad dat de concentraties meestal zo laag zijn “dat de aanwezigheid van asbestvezels niet vastgesteld kon worden”. Nederland heeft ongeveer 28.000 kilometer aan drinkwaterleidingen met asbestcement. Dat komt neer op bijna een kwart van alle leidingen. Per jaar wordt ongeveer 200 kilometer aan leidingen met asbestcement vervangen, meldt het ministerie. Van de tien drinkwaterbedrijven balanceert ruim de helft op de rand van hun reserves. Zij moeten 10 procent van de vraag van hun klanten aan reserve achter de hand hebben, maar zeven bedrijven halen deze grens niet. Van alle PFAS die we nu dagelijks consumeren, komt zeventien procent uit ons kraanwater.
Er zijn in Nederland tien drinkwaterbedrijven om ruim acht miljoen huizen en bedrijven van water te voorzien;
- Er lopen in totaal 120.000 kilometer aan leidingen
- Er wordt jaarlijks 2 miljard kubieke meter rioolwater gezuiverd
- Er is voor elke Nederlander ongeveer 130 liter aan drinkwater per dag nodig
- Er zijn 282 datacenters die elk jaarlijks tot wel 83 miljoen liter water verbruiken
Tata Steel verbruikt ongeveer 227 miljard liter water per jaar. Ongeveer 33 miljard liter daarvan is zoetwater, waarvan een 0,5 miljard liter gezuiverd drinkwater
Megafabriek Parenco onttrekt jaarlijks miljarden liters water, dat geschikt is als drinkwater, uit de Veluwse bodem. Het water zou voldoende zijn voor 130.000 mensen.
De risico’s die voortvloeien uit de productie, het op de markt brengen of het gebruik van PFAS worden momenteel niet voldoende beheerst. Daarom hebben de autoriteiten van vijf Europese landen (DE, NL, NO, DK en SE), waaronder de UBA al in januari 2023 een dossier ingediend met een voorstel om alle PFAS te beperken tot het Europees Agentschap voor Chemische Stoffen (ECHA). Het dossier werd in maart 2023 gepubliceerd en er kon tot september 2023 gereageerd worden. Het voorstel bepaalt dat PFAS alleen mag worden toegepast in gebieden waar op afzienbare termijn geen geschikte alternatieven voorhanden zijn of waar de sociaal-economische voordelen zwaarder wegen dan de nadelen voor mens en milieu.
Het Nederlandse water is al jaren ernstig vervuild en mag volgens de EU niet nog verder verslechteren. Experts verwachten een golf aan rechtszaken
OCI produceert jaarlijks ongeveer 150.000 ton melamine in Geleen. Wat de toepassing van melamineharsen in de papier-, textiel- en lederindustrie onderscheidt van andere sectoren, is dat deze toepassingen plaatsvinden in productieprocessen waar op grote schaal water wordt gebruikt. Dit resulteert in verontreiniging van afvalwater met melamineverbindingen. Nederland is voor drinkwater afhankelijk van oppervlaktewater uit de Rijn en de Maas als grondwater niet gebruikt kan worden. Ondanks de ernstige vervuiling van de Rijn en de Maas wordt toch drinkwater geproduceerd.
De afvalwaterlozingen in de Engelse rivieren en zeeën door waterbedrijven zijn in 2023 meer dan verdubbeld. 3,6 miljoen uur aan lekkages, vergeleken met 1,75 miljoen uur in 2022
Opvallend is het gebruik van hexamethylenetetramine (HMMM) in autobanden, wat de laatste jaren steeds vaker in het Rijnwater wordt aangetroffen. HMMM, toegevoegd aan rubber, verbetert de stijfheid en slijtvastheid van banden en drijfriemen, en vergroot de hechting van rubber aan staal en textiel. Het gebruik van HMMM is geïntroduceerd als vervanging voor hexamethylenetetramine (HMT), nadat dit laatste middel problemen veroorzaakte, waaronder het losraken van rubberbanden van de staalband, wat tot klapbanden kon leiden.
In 2016 verleende de minister van Infrastructuur en Milieu een ontheffing voor de inname van Maaswater met een verhoogd gehalte melamine op de locaties Roosteren en Heel. Dit was ten behoeve van de productie van drinkwater door Waterleiding Maatschappij Limburg. HMMM komt ook in het grondwater terecht door slijtage van autobanden via het wegdek.
Een deel van de drinkwaterbedrijven kan ons drinkwater niet meer tegen dezelfde prijs blijven produceren als nieuwe regels van kracht worden om PFAS uit het water te halen. Ook zal de CO2-uitstoot dan met een derde stijgen door extra zuiveringsstappen
Uit alle jaarrapporten van RIWA-Rijn blijken contrastmiddelen steeds opnieuw naar voren te komen als de geneesmiddelen met de hoogste concentraties in de Rijn. Dit jaar hebben hoge chlorideconcentraties bij Andijk opnieuw geleid tot problemen bij de inname van water voor de drinkwaterproductie. In totaal waren er gedurende 2022 maar liefst 70 dagen met een innamestop bij Pompstation Andijk.
Hoewel Nederlandse wateren in 2027 moeten voldoen aan de eisen voor waterkwaliteit, lukt dit niet overal. De waterschappen Aa en Maas, Brabantse Delta, De Dommel en Rivierenland hebben minister Mark Harbers van Infrastructuur en Waterstaat in een brief gevraagd om meer verantwoordelijkheid te nemen zolang de KRW-doelen buiten bereik blijven. Een uitgebreid rapport van de Universiteit Utrecht identificeert de risico’s die hiermee gepaard gaan. De overheid en de waterschappen kunnen geconfronteerd worden met juridische stappen als de KRW-doelen niet worden behaald. Sinds 1940 wordt ook water uit de rivieren door de duinen gefilterd tot drinkwater (infiltratie). Achteraf is gebleken dat het ingevoerde water al die jaren ernstig verontreinigd was. Door de stoffen die in het zand zijn achter gebleven, is de bodem vervuild door allerlei achtergebleven chemicaliën. Er wordt nog steeds water gewonnen in onze duinen en alhoewel het water wordt voorgezuiverd, is de situatie in de duinen nog steeds niet in evenwicht.
Er dreigt een tekort aan drinkwater te ontstaan in Nederland. Waterleveranciers moet vaker weigeren als bedrijven om een aansluiting op het waternet vragen en honderdduizenden huishoudens dreigen zonder drinkwater komen te zitten.
In het Markiezaatsmeer bij Bergen op Zoom is het water bijvoorbeeld troebel en bevat het veel algen als gevolg van de nabijheid van de Antwerpse haven en industrie. Er zijn aanzienlijke financiële middelen en nationale beleidskeuzes nodig om de gestelde doelstellingen te kunnen halen.
De Rijn kampt met ernstige vervuiling door industrieel microplastic, met een gemiddelde van 892.777 deeltjes plastic per vierkante kilometer tussen Basel en Rotterdam. De grootste bijdrage aan deze plasticvervuiling komt uit het Ruhrgebied bij Rees in Duitsland. Onderzoekers van de Universiteit van Basel namen monsters van het oppervlaktewater in elf sectoren van de Rijn tussen Rotterdam en Basel, waarbij de concentratie microplastic wereldwijd de hoogste bleek te zijn. Dagelijks transporteert de Rijn alleen al in het oppervlaktewater 191 miljoen plastic deeltjes naar de Noordzee.
Ons watersysteem staat onder druk door droogte, verzilting en een groeiende watervraag als gevolg van de toenemende bevolking en economie. Dit heeft directe gevolgen voor de beschikbaarheid van water voor de drinkwatervoorziening, terwijl de kwaliteit van de drinkwaterbronnen verslechtert door vervuiling vanuit landbouw, industrie en huishoudens. Er is echter onvoldoende inzet van de overheid om de kwaliteit van het drinkwater te waarborgen bij het boren naar aardwarmte. Bij geothermie worden op grote diepte putten geslagen om warmwaterbronnen te bereiken. Dit opgepompte water wordt via leidingen naar huizen en gebouwen gebracht voor verwarming, waarna het afgekoelde water teruggevoerd wordt naar de oorspronkelijke bron. Bij deze geothermische processen kunnen zout water en chemicaliën vrijkomen, die mogelijk kunnen lekken naar zoetwaterreservoirs op tientallen tot honderden meters diepte.
Dit jaar loopt de schatkist zo’n 107 miljoen euro mis doordat bedrijven veel minder belasting over hun drinkwaterverbruik betalen dan huishoudens. Ondanks dat ze miljoenen kubieke meters drinkwater verbruiken, betalen bedrijven als Heineken en DSM maximaal 126 euro belasting per jaar
PFAS in het drinkwater
Drinkwaterbedrijven lozen PFAS terug op het oppervlaktewater omdat ze niet weten wat ze er anders mee moeten. Drinkwaterbedrijven die gebruik maken van membranen om te filteren, houden een PFAS-houdende afvalstroom met restwater over waarvoor nog geen duidelijke bestemming is. Daarom wordt het terug geloosd in de natuur. Bij een andere filtermethode, met actieve kool, worden niet alle PFAS uit het water verwijderd en is het onduidelijk of de PFAS die wel worden gefilterd ook daadwerkelijk worden vernietigd.
Nederland telt tien drinkwaterbedrijven. Globaal halen de bedrijven in het zuidoosten van het land hun water uit de grond – zij hebben minder tot geen last van PFAS. In het westen komt vooral gezuiverd oppervlaktewater uit de kraan. Voor de filtratie van oppervlaktewater zijn er twee veelgebruikte methodes: met actieve kool en met membranen. Die laatste methode bestaat uit buizen met dunne rietjes waar het water doorheen geduwd wordt. Bij deze energie-intensieve techniek blijft er na de zuivering een reststroom van twintig procent over. Met die reststroom, waar nagenoeg alle PFAS nog in zitten, kunnen drinkwaterbedrijven niks. Je kunt PFAS er vrijwel helemaal uithalen door heel geavanceerde technieken met membranen.’ Maar als er eenmaal PFAS is afgevangen, zitten de drinkwaterbedrijven met een probleem. Dan is er geen andere optie dan te lozen.
‘Membranen breken niets af, maar scheiden alleen maar’, zegt ook Jan Peter van der Hoek, hoogleraar drinkwatervoorziening (TU Delft) en Chief Innovation Officer bij Waternet in Amsterdam. ‘Het restwater komt uiteindelijk weer samen met het gebruikte drinkwater in het oppervlaktewater. Netto voeg je niets toe aan het milieu dat er niet al was, maar je hebt wel een geconcentreerde puntlozing. Voor die twintig procent is er nog geen goede oplossing.’
Het eerste zuiveringsstation in Nederland dat volledig met membraanfiltratie drinkwater maakt, staat in Nieuw-Lekkerland. De reststroom gaat via het riool naar de afvalwaterzuiveringsinstallatie. Daar wordt het samen met andere afvalwaterstromen verder gezuiverd tot het water ‘schoon genoeg’ is om weer in de beek, sloot of rivier te laten stromen. Zo worden PFAS als het ware rondgepompt door Nederland.
‘De afvalstroom wordt terug geloosd op het oppervlaktewater’, zegt ook Koen Zuurbier van PWN Noord-Holland. Dat gebeurt al sinds de jaren negentig. ‘We kunnen daar weinig mee. Er is nog geen geschikte techniek om die stroom helemaal schoon te maken.’ De hele sector doet onderzoek, zegt Zuurbier. ‘Je maakt een keuze: wil je het in drinkwater of in oppervlaktewater? Nu zitten we in een catch-22. Want in de duinen waaien de PFAS gewoon vanuit de zee het land weer op.’
De andere methode, met actieve kool, stuit evenwel op de grenzen van het systeem. Ze verwijdert PFAS relatief slecht, korte PFAS-verbindingen zoals trifluorazijnzuur (TFA) niet en heeft een beperkte levensduur. Door voortschrijdend inzicht in de schadelijkheid van PFAS en de bijgestelde RIVM-normen moeten drinkwaterbedrijven de filters steeds vaker vervangen of actieve kool bijstorten. Het resultaat is niet duurzaam, wel duur: vrachtwagens rijden af en aan om de kool te verbranden (‘regenereren’) in grote ovens op hoge temperatuur, een activiteit die veel CO₂ uitstoot.
Kolenboer Norit zegt dat ze de kool verhit naar ‘meer dan 900 graden’. Wetenschappers twijfelen aan dat getal, en sommigen stellen dat er een hogere temperatuur nodig is voordat alle PFAS worden afgebroken. Ook Hans de Groene (Vewin) zegt in de podcast Red de Lente dat de meningen over de juiste verhittingstemperatuur verschillen.
Drinkwaterbedrijf Evides (Zeeland en delen van Zuid-Holland en Noord-Brabant, 2,5 miljoen mensen) zegt het afgelopen jaar haar zuiveringsinspanning met actieve kool te hebben verhoogd. Het effect: een gestegen CO₂-afdruk en een kostenstijging van 2,5 miljoen euro. Kosten die uiteindelijk bij de burger komen te liggen.
Dunea (Zuid-Holland, bijna 1,4 miljoen mensen) geeft aan ‘ruim drie keer zoveel poederkool’ te moeten doseren. ‘Ons drinkwater zit mede daardoor ver onder de geldende norm voor PFAS, maar nog niet het hele jaar door onder het afgegeven RIVM-advies.’ De RIVM-richtwaarde voor drinkwater is zo laag om ruimte te laten voor blootstelling via andere routes, zoals voedsel.
Gezamenlijk pleiten de drinkwaterbedrijven voor een Europees verbod op PFAS, want als de vervuiling niet afneemt en de normen strenger worden, zijn er immers nóg meer zuiveringsinspanningen noodzakelijk.
Wat de drinkwaterbedrijven betreft, zou de vraag niet moeten zijn of en welke zuiveringsstappen zij toevoegen. Zij vinden het ‘de omgekeerde wereld’ dat ze verantwoordelijk worden gemaakt voor de verontreiniging van anderen. Dat gaat in tegen het principe dat de vervuiler betaalt. Evides stelt dat ‘overheden nauwelijks invulling geven aan hun wettelijke zorgplicht voor de bescherming van drinkwaterbronnen.’ Ook de Raad voor de leefomgeving in infrastructuur (Rli) kwam tot die conclusie.
‘Om te eisen dat drinkwaterbedrijven hun afvalstroom uit membraanfiltratie nógmaals moeten zuiveren, is een extra stap’, zegt hoogleraar Jan Peter van der Hoek. ‘Leg je die verantwoordelijkheid bij drinkwaterbedrijven neer, dan worden ze de schoonmakers van Nederland. Daar moeten dan geld, middelen en mankracht bij komen. Een concentraatstroom behandelen is lastig, dat onderzoek staat nog in de kinderschoenen.’
Her en der worden uitvindingen gedaan die claimen alle PFAS-verbindingen te kunnen afbreken, bijvoorbeeld met behulp van schimmels of door bakstenen te bakken van vervuild slib, maar deze innovaties moeten hun waarde op grote schaal nog bewijzen. Het probleem moet echter bij de bron worden aangepakt, niet voor niets worden deze stoffen ‘forever chemicals’ genoemd.’
Vervuild drinkwater
In een drinkwaterreservoir in Gooren bij het Overijsselse Goor is er 17 juni 2024 een lichte verontreiniging met enterokokkenbacterie aangetroffen .
Zestien dorpen in de Achterhoek moesten ook de resterende dagen van mei 2024 hun drinkwater nog koken. In het drinkwater zitten enterokokken, een bacteriesoort die buikpijn en diarree kan veroorzaken. Een paar weken gelden werden ook enterokokken aangetroffen in het drinkwater in het Gelderse Ellecom. Daar adviseerde Vitens gedurende enkele dagen om het drinkwater een paar minuten te koken. Ook vorig jaar werd de bacterie verschillende keren gevonden in de regio. Toen moesten mensen in Zevenaar en Didam alert zijn.
In enkele plaatsen in Zeeland en West-Brabant kregen 6 april 2024 inwoners het advies om kraanwater voor gebruik te koken. Door een lek in een waterleiding in het Brabantse dorp Nieuw-Vossemeer kunnen er kleine hoeveelheden bacteriën in het water terecht zijn gekomen.
Op 11 augustus 2023 heeft Vitens een lichte verontreiniging met enterocokken aangetroffen in een drinkwaterreservoir in Didam. Ook Zevenaar Zuid bleek licht verontreinigd is en werden inwoners geadviseerd om hun water te koken. OP 15 mei 2024 is het opnieuw raak en wordt inwoners van Zevenaar, Didam, Dieren en omgeving opnieuw geadviseerd om hun drinkwater voorlopig eerst drie minuten te koken. Het kookadvies is afgegeven omdat in een drinkwaterreservoir een bacterie is gevonden. Het betreft zo’n 46.000 huishoudens. Het gaat om de bacterie enterokokken, die maag- en darmklachten kan veroorzaken bij mensen met een geringe weerstand. Volgens Vitens is een lage concentratie van de bacterie gevonden in een reservoir in het dorp Ellecom, vlakbij Dieren.
Inwoners van de gemeenten Losser, Oldenzaal en een deel van Dinkelland moesten half september 2021 drinkwater opnieuw eerst koken voor consumptie. Waterbedrijf Vitens, had bij een controle van het water enterococcen, een melkzuurbacterie, gevonden. Het is de tweede keer in korte tijd dat de 26.000 huishoudens in die gemeenten hun water moeten koken. Vorige week ontdekte Vitens dat het drinkwater in Noordoost-Twente vervuild was door bacteriën. Het probleem leek opgelost, maar toen werd toch weer een lage hoeveelheid enterocokken gevonden.
In het drinkwater van Vlaardingen zijn 8 november 2017 ongewenste bacteriën aangetroffen. Het waterbedrijf Evides adviseerde daarom alle inwoners van Vlaardingen om het kraanwater drie minuten te koken voordat ze het drinken of er eten van bereiden. De bacterie is in het drinkwater terecht gekomen door een fout bij werkzaamheden aan het leidingnet.
De rioolwaterzuivering in Aarle-Rixtel is 18 augustus 2017 ontregeld door een extreem hoog gehalte van het giftige ammonium in het afvalwater. Het gif komt van het Helmondse recyclingbedrijf Den Ouden. Omdat de rioolwaterzuivering niet meer optimaal functioneerde is er ook ammonium in rivier de Aa terechtgekomen.
In de Aa tussen Asten en Helmond dreven in augustus ongeveer honderdduizend dode vissen door een lek in een luchtwasser bij mestverwerkingsbedrijf Eraspo in Asten. Er bleken zeer hoge waarden ammonium aan in de Voordeldonkse Broekloop. Verhoogde gehalten ammonium kunnen leiden tot de opname van schadelijke bacteriën, maar het kost ook onnodig veel energie om het ammonium (via de lever) onschadelijk te maken. Ammonium kan ook worden omgezet in het schadelijke ammoniakgas. Ammoniak kan leiden tot irritatie van de darmwand en aantasting van de longen. Afvalwater onder meer afkomstig uit toiletten is na mest de belangrijkste bron waardoor resistente bacteriën in het milieu terechtkomen. De zuiveringen doen de concentraties van resistente bacteriën met een factor 100 tot 1.000 afnemen. Onder de bacteriën die de zuiveringsstap overleven bevinden zich resistente, ESBL-producerende Enterobacteriaceae, waaronder E. coli, een bekende verwekker van urineweginfecties.
Uit het gewonnen drinkwater voor zo’n 1,3 miljoen gebruikers uit de Afgedamde Maas is 11 januari dimethoaat, een bestrijdingsmiddel voor de land- en tuinbouw gif aangetroffen. De Afgedamde Maas is een oude tak van de Maas. Hij begint als een dode riviertak ten westen van Well en eindigt bij Woudrichem op de plek waar de Waal overgaat in de Boven-Merwede. Drinkwaterbedrijf Dunea moest stoppen met inname en haalde tijdelijk het water uit de Lek. Het Waterschap waarschuwt dat het gif schadelijk kan zijn voor het leven in de rivier, maar dat er geen enkel gevaar voor de volksgezondheid zou zijn omdat het niet in het drinkwater zelf terecht is gekomen. In 2012 moest Dunea ook maandenlang water uit de ook vervuilde Lek gebruiken toen een rozenkweker in de Bommelerwaard het water vervuilde. De Europese Commissie ziet in navolging van voedselwaakhond EFSA niet genoeg bewijs om glyfosaat te verbieden. Van onaanvaardbare risico’s zou geen sprake zijn mits beperkingen dat het middel zich na het sproeien door de lucht verspreidt. De vergunning voor glyfosaat loopt tot eind 2023. De EU kan die voor vijftien jaar verlengen, maar de Commissie blijkt nu voor tien jaar te kiezen. De EU-landen stemmen op 13 oktober over het voorstel. Als een ruime meerderheid van vijftien lidstaten het plan niet afwijst, gaat het door. Concentraties Glyfosaat werden aangetroffen in drinkwater en levensmiddelen en in veel Duitse bieren. Onderzoek heeft uitgewezen dat zelfs het ijs van Ben & Jerry’s sporen van glyfosaat bevat. De “Urinale 2015” studie, gepubliceerd door de Heinrich Böll Foundation, toonde aan dat 99,6 procent van de 2.000 Duitse burgers positief testten op glyfosaat. Zij hadden vijf tot 42 keer de Europese drinkwaternorm van 0,1 microgram per liter in hun urine.
Het Openbaar Ministerie gaat de Nederlandse Aardolie Maatschappij vervolgen voor ‘het injecteren van afvalstromen, afkomstig uit aardgaswinning, in de diepe ondergrond zonder vergunning’. De NAM is voor de helft eigendom van het Britse Shell en voor de helft van het Amerikaanse bedrijf ExxonMobil. Het afvalwater dat vrij komt bij de oliewinning door de NAM in Schoonebeek (Drenthe) bevat giftige chemicaliën. De NAM pompt het sterk vervuilde water in lege gasvelden in Twente. Er is al vele jaren verzet tegen deze praktijk. In het verleden zijn er lekken geweest in de leidingen waarmee het afvalwater naar Twente wordt getransporteerd. De Tweede Kamer gaf het kabinet-Rutte eind vorig jaar opdracht om de ondergrondse NAM-lozingen in Twente op te schorten. Volgens bewoners leiden de lozingen tot aardschokken en chronische vervuiling van de grond. In 2023 wil NAM opnieuw afvalwater in de Twentse bodem pompen en heeft een vergunning om het water, dat vrijkomt bij de aardoliewinning in het Drentse Schoonebeek, te injecteren in lege gasvelden in Twente. De oliewinning en het bijkomende injecteren liggen sinds december stil, omdat er onregelmatigheden waren geconstateerd, zoals een veel te hoge concentratie van de giftige stof tolueen in het water. Er is een onderzoek ingesteld en geëist werd dat het proces alleen hervat zou worden als er “geen enkele twijfel is over de veiligheid”. Het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) zou in dat geval ook verscherpt toezicht houden.
9 juli 2015 ging de waterzuiveringsinstallatie (IAZI) op het Chemelotterrein bij Geleen defect en loosde daardoor al enige weken ongezuiverd en met pyrazolen vervuild water op de afgetakte Ur die uitmondt in de Maas. Het bedrijf Sitech sluisde de lozingen tijdelijk door via een snel aangelegde 3 kilometer lange pijp naar een noodopvangbekken op het terrein Chemelot en ook werd de productie van de fabriek verminderd. Het lekken van vervuild water met een te hoge concentratie pyrazolen werd hiermee verminderd. Drinkwaterproducent WML stopte al redelijk snel met de inname van het vervuilde drinkwater uit de Maas, en na drie weken stopten eindelijk ook Dunea en Evides met de inname. WML spande een kort geding aan tegen het waterschap Roer- en Overmaas vanwege de gedoogde lozingen van pyrazolen. Het waterschap hanteert voor Chemelot een maximumnorm tot 60 microgram per liter gemiddeld wat volgens het Waterschap de richtlijnen van de minister zijn, maar WML wil dit halveren en een kortere looptijd dan de gestelde zes maanden.
Ook in Frankrijk geen onbezorgd water drinken
Onlangs werd na onderzoek van de Franse regering bekend dat 30% van het flessenwater, waaronder mineraalwater van Chateldon (Alma), Vittel, Contrex, Hépar en Perrier (Nestlé), is aangelengd met gewoon drinkwater. Dit drinkwater is op meerdere locaties verontreinigd. Flessenwater, met name van bekende merken zoals Perrier, is daardoor doelwit van fraudeonderzoeken geworden. Perrier beweert ‘natuurlijk mineraalwater’ te leveren, maar gebruikte microfiltratie om verontreinigingen te verwijderen. Deze bewerking is wettelijk verboden voor water dat onder die classificatie verkocht wordt. De bronnen van Perrier bevatten resten van pesticiden en fecale bacteriën. Desondanks bleef het etiket ‘natuurlijk mineraalwater’ gehandhaafd. Actiegroep Foodwatch stelt dat wereldwijd miljoenen flessen onder valse voorwendselen zijn verkocht. De toegepaste filtertechnologie garandeert bovendien geen volledige bacteriële zuiverheid. Consumenten zijn niet geïnformeerd over de filtering of de vervuiling. Sinds januari 2024 rapporteren Franse media grootschalige fraude bij watermerken als Perrier, Vittel en Cristalline. Een Franse Senaatscommissie onthulde in mei 2025 dat Nestlé reeds in augustus 2021 toegaf aan de regering verboden filtratietechnieken te gebruiken. Desondanks bleef overheidsingrijpen uit. Volgens de senaatsrapportage gaf zelfs het hoogste politieke niveau toestemming voor voortgezet illegaal handelen. De president was sinds 2022 op de hoogte van besmettingsrisico’s. Pas in mei 2025 sommeerde de overheid Nestlé om de filterpraktijken te staken. De classificatie ‘natuurlijk mineraalwater’ voor Perrier wordt momenteel herzien; een besluit wordt elk moment verwacht.Nestlé betaalde eerder 2 miljoen euro in een schikking om vervolging te voorkomen. Na een nieuwe klacht van Foodwatch startte het Franse Openbaar Ministerie begin 2025 een strafrechtelijk onderzoek. Daarbij vond een huiszoeking plaats bij Nestlé. Het bedrijf introduceerde intussen een hernoemd product, Maison Perrier, zonder verwijzing naar natuurlijk mineraalwater. Kraanwater in Frankrijk is eveneens problematisch. In juli 2025 werd in zestien Noord-Franse gemeenten een drinkverbod ingesteld wegens te hoge PFAS-concentraties. In het departement Loiret wordt 50 kilometer aan PVC-waterleiding vervangen vanwege de aanwezigheid van kankerverwekkend vinylchloride (CVM). Volgens bewoners is die stof reeds in het drinkwater aangetroffen. De Europese Unie besloot in april 2025 Frankrijk te vervolgen wegens structurele overschrijding van de nitraatnormen in drinkwater. Deze nitraatvervuiling is afkomstig van landbouwmeststoffen. Herhaalde EU-waarschuwingen leidden niet tot verbetering. De zaak ligt nu bij het Europese Hof van Justitie.
Drugs
Lozingen van drugsafval in het riool kunnen de werking van de rioolwaterzuiveringsinstallatie verstoren. Het dumpen van het afval in gierkelders ,wat met enige regelmaat gebeurd, brengt het risico met zich mee dat het afval over het land uitgereden wordt, waarbij het in de voedselketen terecht kan komen. In Noord-Brabant en Limburg vindt een vijfde van de geregistreerde dumpingen plaats bij een grondwaterbeschermingsgebied, waar grondwater wordt gewonnen
Geneesmiddelen, gewasbeschermingsmiddelen en industriële stoffen, insecticiden, cosmetica, biociden, brandvertragers en Nano deeltjes
Het drinkwater uit de Maas is ook al ernstig verontreinigd door geneesmiddelen, gewasbeschermingsmiddelen en industriële stoffen, insecticiden, cosmetica, biociden, brandvertragers en Nano deeltjes. De vervuiling van het water met antibiotica gaat ook maar door en er zullen door resistentie nieuwe ziekteverwekkende bacteriën ontstaan. Vooral via de landbouw verdwijnt er veel antibiotica in het milieu, maar ook via ziekenhuizen en huishoudens.
Het Lek kanaal werd 8 januari 2017 besmet met Fenol, dat beter bekend is als carbolzuur. De Fenol was via het Duitse deel van de Rijn in een hoge concentratie in het Lek kanaal terecht gekomen. Het was de tweede keer in korte tijd dat inname van water moet worden gestaakt. In oktober werd ook al een hoge concentratie Fenol ontdekt, dat giftig is bij opname door de mond, bij inhalatie en huidabsorptie. Tijdens de 2e Wereldoorlog werden gevangenen gedood door injecties met fenol dat een belangrijke metaboliet en bijzonder reactief is en door het aantasten van het DNA in de cellen kanker kan veroorzaken.
De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) heeft in juni 2024 opnieuw nog 1.000 kilo van het verboden gewasbeschermingsmiddel Vydate 10G in beslag moeten nemen bij een van de vele telers die het niet zo nauw nemen met de gezondheid van mensen en dieren. Inspecteurs en rechercheurs van de NVWA troffen de grote voorraad aan bij een teler in de provincie Overijssel. In Vydate 10G zit de werkzame stof oxamyl. Deze stof is sinds vorig jaar in de hele Europese Unie verboden vanwege risico’s voor zowel de gebruiker als de consument. Tegen de teler werd proces-verbaal opgemaakt. Telers van land- en tuinbouwgewassen hadden tot 31 oktober 2023 nog de gelegenheid om bestaande voorraden Vydate 10G op te maken of af te laten voeren. Sindsdien is het gebruik en het op voorraad hebben van Vydate 10G niet meer toegestaan. Omdat de NVWA signalen krijgt dat sommige telers het middel sindsdien toch nog gebruiken, wordt er extra gecontroleerd. Bij eerdere inspecties zijn ook bij andere telers voorraden aangetroffen. Daarom heeft de NVWA de handhaving op het betreffende middel opgeschroefd. Op het gebruik of in opslag hebben van niet-toegelaten gewasbeschermingsmiddelen staan bestuursrechtelijke of strafrechtelijke sancties. Daarnaast kan dit gevolgen hebben voor de uitbetaling van de inkomenssteun voor het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid.
De Rijn ondervindt ernstige vervuiling, voornamelijk veroorzaakt door industrieel microplastic en bevat tussen Basel en Rotterdam gemiddeld 892.777 plastic deeltjes per vierkante kilometer. De grootste bron van deze plasticvervuiling is het Ruhrgebied bij Rees in Duitsland. Onderzoekers van de Universiteit van Basel namen monsters van het oppervlaktewater in elf delen van de Rijn tussen Rotterdam en Basel, en de geconstateerde concentratie microplastic blijkt wereldwijd de hoogste te zijn. Dagelijks transporteert de Rijn alleen al in het oppervlaktewater 191 miljoen plastic deeltjes naar de Noordzee. Helaas blijkt flessenwater vaak niet veel beter, soms zelfs van slechtere kwaliteit dan leidingwater. Onderzoekers ontdekten in mineraalwater verbindingen die lijken op het vrouwenhormoon oestrogeen, waarbij het Franse Danone wordt beschouwd als een van de grootste plasticvervuilers die niet genoeg doet aan recycling. Hoewel Danone beweert dat het gebruik van plastic tussen 2018 en 2021 met 12 procent is verminderd, betwijfelen milieuactivisten dit en stellen zij dat dit slechts 9 procent is. Ongeveer 22 procent van alle plastic wordt gedumpt in de natuur of de zee.
De meeste stoffen die de norm overschrijden, behoren tot de categorie geneesmiddelen, gevolgd door stoffen uit de groep industriechemicaliën. Al jaren vertonen de concentraties van contrastmiddelen aanzienlijke overschrijdingen op alle locaties, wat relevant is gezien de groeiende kennis over mogelijk toxische afbraakproducten van deze middelen. Het is dus van belang om de PFAS-concentraties in het oppervlaktewater te verminderen. Van de meer dan 4.700 geregistreerde PFAS in het CAS-register, die potentieel worden geproduceerd en toegepast, wordt slechts een klein deel gemonitord met de huidige aanpak. Dit betekent dat de aanwezigheid en verspreiding van het complexe mengsel van PFAS in oppervlakte- en drinkwater onbekend blijft. Daarnaast tonen concentraties van lithium grotendeels overschrijdingen aan van de door het RIVM vastgestelde indicatieve risicogrenzen van 7,7 µg/l voor drinkwater en 11 µg/l voor zoet oppervlaktewater.
Plannen voor een Klimaatbuffer in het IJsselmeer:
Een Nieuw Project voor Toekomstbestendig DrinkwaterHet IJsselmeer, het grootste zoetwatermeer van Nederland, is een cruciale bron voor de drinkwatervoorziening, met name voor de provincie Noord-Holland waar drinkwaterbedrijf PWN jaarlijks 112 miljoen kubieke meter drinkwater produceert, waarvan 70% afkomstig is uit dit meer. Echter, door klimaatverandering, toenemende watervraag en verzilting staat de betrouwbaarheid van het IJsselmeer als zoetwaterbron onder druk.
Om deze uitdagingen aan te pakken, werkt PWN aan een ambitieus en innovatief project: de Klimaatbuffer IJsselmeer. Dit project, ondersteund door het demonstratieproject LIFE Watersource, heeft als doel om de drinkwatervoorziening toekomstbestendig te maken door wateropslag, natuurlijke zuivering en ecologische versterking te combineren. Hieronder een overzicht van dit bijzondere initiatief.
De Urgentie:
Het IJsselmeer is essentieel voor de drinkwatervoorziening, natuur, landbouw en andere sectoren. Echter, recente droge zomers, zoals die van 2018 en 2022, hebben aangetoond hoe kwetsbaar deze bron is. Door lagere wateraanvoer via de IJssel (een aftakking van de Rijn) en indringing van zout water vanuit de Waddenzee, nam de waterkwaliteit af. In 2018 werd bij Andijk, waar PWN water inneemt, het zoutgehalte soms te hoog om direct drinkwater te produceren, wat zelfs leidde tot een unieke maatregel: zoet water werd per schip aangevoerd. Daarnaast zorgen microverontreinigingen, zoals medicijnresten en andere chemische stoffen, voor extra zuiveringsuitdagingen. Naar verwachting zal in verschillende regio’s, zoals Drenthe, tot 27% meer water nodig zijn tegen 2050
Een Innovatieve Oplossing
De Klimaatbuffer IJsselmeer is een grootschalig project dat een zoetwaterbuffer van 100 hectare wil aanleggen, tien keer groter dan de huidige buffer. Dit project combineert wateropslag met natuurlijke zuivering en ecologische verbetering van het IJsselmeer. Het plan omvat:Diepe Waterbekkens voor Opslag: Het project voorziet in de aanleg van drie grote, diepe waterbekkens waarin IJsselmeerwater van goede kwaliteit kan worden opgeslagen. Dit zorgt voor een betrouwbare voorraad, vooral in periodes van droogte of verzilting, wanneer het water in het IJsselmeer niet direct bruikbaar is.
Natuurlijke Voorzuivering:
Voordat het water de bekkens bereikt, stroomt het door een nieuw, 150 hectare groot natuurgebied, aangelegd met zand uit de bekkens. Dit gebied fungeert als een natuurlijk filter. In het kader van het LIFE Watersource-project onderzoekt PWN hoe natuur kan bijdragen aan waterzuivering. Dit omvat:Mosselzone: Mosselen, bevestigd aan touwen, filteren algen en bacteriën uit het water, als een natuurlijk superfilter.
Helofytenfilters: Planten met zuiverende wortels in zandbedden nemen voedingsstoffen zoals stikstof op, terwijl het zand kleine deeltjes filtert.
Oeverfiltratie:
Het water zakt langzaam door speciale zandlagen, die extra deeltjes en bacteriën verwijderen. Drie methodes worden getest om de meest effectieve aanpak te bepalen. Deze natuurlijke zuivering vermindert de afhankelijkheid van energie-intensieve en CO₂-uitstotende technische zuiveringsprocessen, waardoor het proces duurzamer wordt.
Ecologische Versterking:
Het nieuwe natuurgebied creëert een aantrekkelijk leefgebied voor vogels en vissen, met geleidelijke land-waterovergangen. Dit versterkt de biodiversiteit en maakt het IJsselmeer ecologisch robuuster, wat indirect bijdraagt aan een gezondere waterkwaliteit.
LIFE Watersource
Het LIFE Watersource-project, dat op 6 mei 2025 van start ging, is een cruciale voorbereidingsfase voor de Klimaatbuffer. PWN werkt hiervoor samen met internationale partners, zoals Aigües de Barcelona, en ontvangt subsidie van het EU LIFE-programma.
Het project test de zuiveringscapaciteit van de natuur en evalueert of de aanpak economisch haalbaar en overdraagbaar is naar andere regio’s, vooral in Zuid-Europa waar waterstress toeneemt. De aanleg van het zuiverende landschap vindt plaats in twee fases, met lopende tests om de effectiviteit van mosselen, helofytenfilters en oeverfiltratie te vergelijken. Kennisdeling speelt een centrale rol, zodat de resultaten breed toepasbaar zijn.
Andere Initiatieven en Samenwerking
Naast de Klimaatbuffer werkt PWN aan andere projecten om de drinkwatervoorziening te versterken. Een voorbeeld is de proef met Aquifer Storage & Recovery (ASR) in Hoorn, waar drinkwater ondergronds wordt opgeslagen tussen kleilagen op 50-100 meter diepte. Deze buffer, met een mogelijke capaciteit van 500.000 m³, kan in droge periodes of bij calamiteiten 21 dagen drinkwater leveren zonder extra zuivering. Daarnaast breidt PWN de productielocaties in Andijk en Wijk aan Zee uit, met nieuwe membraaninstallaties om de capaciteit met 10-15% te vergroten.
Het project wordt uitgevoerd in samenwerking met Rijkswaterstaat, de provincie Noord-Holland, gemeenten zoals Hollands Kroon, Medemblik en Enkhuizen, en het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier. Deze partijen stemmen plannen af onder de noemer Noord-Hollandse IJsselmeerkust, waarbij naast drinkwater ook aandacht is voor natuur, recreatie, landbouw en energie. Regelmatige informatiebijeenkomsten met bewoners en bedrijven zorgen voor draagvlak en betrokkenheid.
Uitdagingen en Kansen
Door klimaatverandering, een groeiende watervraag en toenemende verzilting staat deze zoetwaterbron echter onder druk. Om deze uitdagingen het hoofd te bieden, ontwikkelt PWN een innovatief project: de Klimaatbuffer IJsselmeer, ondersteund door het demonstratieproject LIFE Watersource. Dit project combineert wateropslag, natuurlijke zuivering en ecologische verbetering om de drinkwatervoorziening toekomstbestendig te maken. Hieronder een overzicht van dit bijzondere initiatief.
Iraanse stuwmeren vrijwel volledig opgedroogd
Na een snikhete zomer en een kurkdroge herfst zijn steeds meer Iraanse stuwmeren vrijwel volledig opgedroogd. In de avonden en nachten moeten hoofdstedelingen het daarom zonder water doen. En hun president sluit zelfs niet uit dat de 10 miljoen inwoners uit Teheran moeten evacueren.
Iran kampt dit jaar met de ergste droogte in decennia. In de hoofdstad Teheran was de neerslag zelfs nog nooit zo laag in de afgelopen eeuw. Daar beperkt de overheid sinds zaterdag de watertoevoer. ’s Avonds en ’s nachts komt er geen water meer uit de kraan.
Veel stuwmeren zitten op minder dan 10 procent van hun capaciteit. Het wordt als ‘dood water’ beschouwd, vertelt de beheerder van het Karaj-stuwmeer dat nog maar voor 8 procent gevuld is. Het is een van de meren die Teheran voorziet van water. Maar de watercrisis reikt veel verder dan de hoofdstad. In veel andere provincies en steden drogen stuwmeren bijna volledig op. Ook in Mashhad, de op één na grootste stad van Iran, luiden de autoriteiten de noodklok. In de reserves bij de stad zit nog maar 3 procent van de capaciteit. Volgens zowel Madani als Jafari is er echt een dieptepunt bereikt. De dramatische situatie is na jaren van hitterecords tot wel 50 graden en aanhoudende droogte ontstaan. Iran kampt al tientallen jaren met deze problematiek. De oorzaak van de uitgeputte waterreservoirs ligt niet alleen bij het gebrek aan regen maar 90 procent van het water gaat naar landbouw.
Dat de Nederlandse waterkwaliteit structureel tekortschiet, dat drinkwaterbronnen onder toenemende druk staan en dat beleid en zuivering dit slechts tijdelijk maskeren wordt in grote lijnen bevestigd door officiële rapporten van PBL, ILT en RIVM.”
https://www.pbl.nl/
https://www.clo.nl/
https://www.ilent.nl/documenten/drinkwater/
https://www.rivm.nl/pfas/
https://www.rcptm.com/
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0013935126001477
https://www.kwrwater.nl/projecten/nanotechnologie-in-watertoepassingen