President Donald Trump heeft onverwacht een grootschalige dieseldeal gesloten met de Russische president Vladimir Poetin. Rusland gaat de VS per direct 300.000 ton (circa 355 miljoen liter) diesel leveren en later volgen er nog extra leveringen tot zo’n 1,8 miljoen ton. Deze stap een nieuwe escalatie met de EU. De deal gaat lijnrecht in tegen een strenge sanctiewet die Trump zelf nog in september 2026 ondertekende. Trump is duidelijk onder druk tot deze deal gekomen vanwege de oplopende brandstofprijzen zo vlak voor de midterms.
Dat betekent niet automatisch dat Trump de wet overtreedt die hij zelf ondertekende, want een wettelijke sanctie kan uitzonderingen toestaan of ruimte bieden voor een tijdelijke vergunning, wat ook bij de EU geen ongebruikte methode is. De Amerikaanse waiver geeft Trump nu de facto een vrijbrief met een beperkte legitieme status, wat het Europese handhavingsbeleid zwaar ondermijnt. De uitzondering tast de geloofwaardigheid en effectiviteit van het sanctiebeleid aan.
Nog geen week geleden zette Trump felle druk op de EU om hun eigen strategische noodvoorraden vrij te geven om de markt te ontlasten. Dat de VS nu, ondanks het opvolgen van zijn “orders” achter de rug van de EU een deal sluit met Rusland, is fnuikend richting de EU die zich de afgelopen jaren keihard heeft ingezet op het handhaven van sancties tegen de Russische schaduwvloot. De timing is bizar want Trump sloot de deal op exact hetzelfde moment dat delegaties uit de VS, Oekraïne en Europa in Miami bijeen waren voor intensief diplomatiek overleg om een gezamenlijk wintervredesvoorstel voor te bereiden en waarbij deze transactie hoogstwaarschijnlijk niet werd afgestemd.
Deze nieuwe escalatie tast de betrouwbaarheid en de geloofwaardigheid van de VS bij de Europese en Oekraïense diplomaten fundamenteel aan. Waar het begon met de 5% NAVO-norm kwamen er meer scheuren in de verstandhouding door wederzijdse aanvallen, zoals de Cloud and AI Development Act, de Chips Act 2.0, de hoge boetes van de EU aan de Big Tech bedrijven, het door Trump verbreken van internationale verdragen, de constante dreiging om met NAVO te breken en de inconsistente steun aan Oekraïne.
Tot slot is er de meest recente boycot en sancties van Trump tegen de medewerkers van het Internationaal Strafhof, vanwege het arrestatiebevel van Netanyahu en een lopend Strafhof onderzoek naar Amerikaanse militairen in Afghanistan. Door medewerkers van het Strafhof weg te zetten als “hele slechte mensen” en landen op te roepen zich terug te trekken, hoopt hij een einde te maken aan het strafhof. Als het aan Trump ligt zal het personeel van het strafhof geen gebruik meer mogen maken van Amerikaanse software die nodig is voor bijvoorbeeld mailen en banktransacties, wat de facto neerkomt op een digitale en financiële blokkade. Marco Rubio, de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, had eerder al aangekondigd het Strafhof ‘steen voor steen af te zullen breken’. Ook zette Trump NAVO-bondgenoten onder druk om zich terug te trekken uit het hof. Ook deze escalatie zet de verhoudingen opnieuw op scherp. Toch is het naïef om te doen alsof de breuk uitsluitend door Washington wordt veroorzaakt omdat de EU zelf evenmin 100% consistent of effectief blijkt bij het dichttimmeren van sanctie-lekken, het aanpakken van de schaduwvloot of het voorkomen van Chinese en Indiase omwegen. Wat het laat wel zien is dat de kloof tussen de EU en de VS steeds groter wordt.