De situatie in de Democratische Republiek Congo is kritiek. Het aantal dodelijke slachtoffers door het ebolavirus is inmiddels opgelopen tot ruim drieduizend, op een totaal van meer dan zesduizend vastgestelde besmettingen. De huidige uitbraak geldt als de op een na grootste ooit en is de snelst verspreidende epidemie tot nu toe. Experts waarschuwen dat het virus zich in dit stadium vijf keer sneller uitbreidt dan tijdens eerdere epidemieën. Omdat de ziekte vermoedelijk al maanden rondging voordat de uitbraak op vijftien mei officieel werd vastgesteld, ligt het werkelijke aantal infecties waarschijnlijk nog aanzienlijk hoger.
De besmettingen concentreren zich hoofdzakelijk in de oostelijke Congolese provincies Ituri, Noord-Kivu en Zuid-Kivu, maar de infectieketen heeft inmiddels ook een vierde provincie bereikt. Bovendien maakt het virus niet halt bij de landsgrenzen. In Oeganda is één sterfgeval gemeld onder zeven bevestigde gevallen, hoewel andere instanties melding maken van hogere aantallen. In Rwanda zijn inmiddels twee besmettingen vastgesteld. Zelfs in Europa is het virus opgespoord: op drieëntwintig juni tweeduizendzesentwintig werd in Frankrijk een eerste besmetting gediagnosticeerd bij een arts die recent was teruggekeerd uit Congo. De patiënt is direct in isolatie geplaatst en de autoriteiten schatten het risico voor de brede Europese bevolking als laag in.
De Wereldgezondheidsorganisatie waarschuwt dat de uitbraak zonder krachtig ingrijpen kan uitgroeien tot de omvang van de West-Afrikaanse epidemie uit tweeduizendveertien, toen meer dan elfduizend mensen overleden. Ook het International Rescue Committee benadrukt dat deze crisis qua dodelijkheid alle eerdere uitbraken zou kunnen overtreffen wanneer internationale hulp uitblijft.
Een van de grootste medische obstakels bij deze specifieke uitbraak is de ziekteverwekker zelf. Ebola wordt veroorzaakt door virussen uit het geslacht Orthoebolavirus. Binnen deze familie veroorzaken met name het Ebolavirus, het Sudanvirus en het Bundibugyovirus grote epidemieën. Waar voor het klassieke ebolavirus inmiddels goedgekeurde vaccins en behandelingen bestaan, zoals de middelen Ervebo, Zabdeno en Mvabea, wordt de huidige uitbraak veroorzaakt door de Bundibugyo-variant. Voor deze specifieke variant is momenteel nog geen enkel goedgekeurd vaccin of medicijn beschikbaar.
Het virus heeft een natuurlijk reservoir in fruitvleermuizen en de overdracht op de mens vindt plaats via direct contact met het bloed of de lichaamsvloeistoffen van besmette dieren zoals apen, bosantilopen of vleermuizen. Tussen mensen onderling verspreidt de ziekte zich via beschadigde huid, slijmvliezen, besmette vloeistoffen of gecontamineerde voorwerpen. Met een gemiddeld sterftepercentage van rond de vijftig procent, wat bij eerdere uitbraken varieerde van vijfentwintig tot negentig procent, is het verloop uiterst ernstig.
Na een incubatietijd van twee tot eenentwintig dagen treden de eerste symptomen vaak plotseling op. Patiënten krijgen last van koorts, spierpijn, hoofdpijn en algehele malaise, snel gevolgd door braken, diarree, huiduitslag en uitval van de nier- en leverfunctie. Ook verwardheid en agressie kunnen optreden door aantasting van het centrale zenuwstelsel. Hoewel bloedingen vaak in verband worden gebracht met ebola, komen inwendige en uitwendige bloedingen pas later in het ziekteproces voor en niet bij iedere patiënt. Omdat de beginnende symptomen sterk lijken op malaria, tyfus of meningitis, is laboratoriumonderzoek onder strikte veiligheidsvoorwaarden noodzakelijk.
Zelfs na klinisch herstel blijft voorzichtigheid geboden. Het virus kan namelijk langdurig aanwezig blijven in immuun bevoorrechte delen van het lichaam, zoals de testikels, het oogvocht, de hersenen, de placenta en de moedermelk. Overdracht via sperma is gedocumenteerd tot wel vijftien maanden na herstel. Herstelde mannen moeten daarom deelnemen aan periodieke spermatests of gedurende een heel jaar veilige seksuele praktijken hanteren. Een psychisch en medisch nazorgprogramma is essentieel om herstelde patiënten weer veilig te laten re-integreren in de maatschappij, waarbij isolatie van bloed-negatief geteste overlevenden door de WHO wordt afgeraden.
De feitelijke bestrijding van de epidemie in Oost-Congo ondervindt echter immense hinder door maatschappelijke en politieke factoren. Angst en onzekerheid voeden een diep wantrouwen richting de gezondheidszorg. In mei tweeduizendzesentwintig bestormden woedende jongeren tot drie keer toe een ziekenhuis in Mongbwalu om lichamen van overleden dierbaren op te eisen. Omdat de lichamen van overledenen uiterst besmettelijk zijn, worden begrafenissen uitgevoerd door hulpverleners in beschermende pakken onder gewapende begeleiding. Bij brandstichtingen in opvangtenten in Rwampara wisten achttien mogelijke patiënten te vluchten, die tot op heden niet zijn teruggevonden.
Bovendien woedt in het gebied een slepende burgeroorlog tussen het regeringsleger, islamitische terreurgroepen en de door Rwanda gesteunde M23-rebellen. Bijna vijf miljoen mensen leven in deze conflictzone. Drie vrijwilligers van het Rode Kruis kwamen reeds om het leven door besmetting. Door het grote aantal ontheemden is bron- en contactonderzoek op veel locaties nagenoeg onmogelijk geworden. Infrastructuurschade, de voortdurende arbeid in lokale goudmijnen en stakingen van zorgpersoneel in Bunia vanwege achterstallige salarissen verergeren de situatie.
Om een catastrofe af te wenden heeft de WHO de internationale gemeenschap gevraagd om ruim honderd miljoen euro aan noodhulp. Verschillende partijen hebben inmiddels financiële steun toegezegd. Het Nederlandse kabinet stelde voor Ontwikkelingssamenwerking vier miljoen euro extra beschikbaar, bovenop een eerdere bijdrage van drie miljoen euro. De Europese Unie trekt vierhonderddrieënnegentig miljoen euro extra uit voor de Ebolapandemie, naast een eerdere overboeking van ruim zestien miljoen euro. Volgens de WHO-leiding is er naast deze directe noodhulp echter ook een langdurige investering nodig in de basiszorg, zoals kraamzorg en vaccinatieprogramma’s, om het geschonden vertrouwen in de regio definitief te herstellen.
Leave a Reply