Uit een grootschalige inventarisatie van het Pesticide Action Network (PAN) Europe blijkt dat bij 34 van de 36 geteste kraanwatermonsters uit elf Europese landen (94 procent) meetbare sporen zijn aangetroffen van trifluorazijnzuur (TFA). De gemiddelde concentratie bedroeg 740 nanogram per liter, maar de waarden verschilden sterk per monster. Ook het RIVM adviseert na nieuw onderzoek in 2026 dat waterbeheerders maatregelen moeten nemen tegen de te hoge concentraties aan Bromaat, Dibroomazijnzuur, Lithium, N,N-dimethylsulfamide en Trichloorazijnzuur. Er worden volgens het RIVM ook steeds meer nieuwe chemicaliën in oppervlaktewater aangetroffen.
Milieuorganisatie PAN Europe en de Europese drinkwaterbedrijven pleiten, tegen de wil van een invloedrijke lobby die PFAS juist wil behouden, al langer voor maatregelen om te voorkomen dat er nog meer PFAS in het grond- en oppervlaktewater terechtkomen.
De Kaderrichtlijn Water (KRW) vereist dat uiterlijk in 2027 in heel Europa de kwaliteit van alle wateren zowel chemisch (schoon) als ecologisch (gezond) op orde moet zijn. De KRW verplicht lidstaten van de Europese Unie ervoor te zorgen dat de kwaliteit van het oppervlaktewater waar drinkwater van wordt gemaakt, niet achteruit gaat. Dat betekent dat het water zó schoon moet zijn dat alleen een eenvoudige zuivering nodig is om er drinkwater van te maken.
Nederland ligt hierbij nog steeds niet op schema en slechts 1 procent van ons water voldoet aan de doelstelling. Officiële rapportages spreken van circa 80-83 % van de individuele doelen die wél gehaald worden. Dit betekent echter niet dat 80% van de waterlichamen “goed” is. Als één parameter niet voldoet, voldoet het betreffende waterlichaam niet aan de doelstelling. Nederland presteert het slechtst van alle EU-lidstaten.
Nederland voldoet niet aan KRW-doelen en kan bij nalatigheid door de Europese Commissie in gebreke worden gesteld, inclusief juridische procedures. De KRW vormt het wettelijke kader dat de 2027 deadlines afdwingt en dat zijn geen vrijblijvende richtlijnen, maar bindende verplichtingen met toezicht en sancties vanuit EU-niveau. Als Nederland volgend jaar nog steeds onvoldoende presteert kan het Hof van Justitie voor miljoen euro’s aan sanctie opleggen, afhankelijk van hoe ernstig en structureel de tekortkomingen zijn. De Europese Commissie startte reeds een inbreukprocedure tegen Nederland wegens slechte uitvoering van de KRW.
De gevaren:
De restlozing van drugs- en medicijnresten neemt ondertussen nog steeds toe, evenredig met de vergrijzing en bevolkingsaanwas. Ook PFAS en Melamine blijven een probleem. Waterbedrijven hebben moeite met zuivering en risico’s voor drinkwaterkwaliteit nemen nog elke dag toe. Milieuproblemen, zoals troebel water en algen, vragen om extra financiële middelen. Ook industrieel microplastic in de Rijn is een groot probleem. Watersystemen staan bovendien onder druk door droogte, verzilting en groeiende watervraag. Bij geothermie ontstaan zorgen over drinkwaterkwaliteit. Rapporten waarschuwen voor medicijnresten en benzeen in drinkwater.
In Noord-Holland verbruiken de vestigingen van Google en Microsoft in de Wieringermeer enorme hoeveelheden drinkwater voor koeling, oplopend tot tien miljoen kubieke meter per jaar bij verdere uitbreiding.
Het water wordt behandeld met chemicaliën als Biociden (chloor en broom) om het koelsysteem te beschermen en bacteriën te doden. Corrosie-inhibitoren als fosfaten en nitrieten moeten aantasting van metalen voorkomen en schaalremmers zoals polyacrylaten moeten kalkafzetting beperken. Na gebruik wordt het opgewarmde koelwater echter geloosd op sloten en vaarten inclusief de verhoogde concentraties zout en resten van deze stoffen.
De grootste risico’s voor de KRW liggen op het gebied van nutriënten (mest) en gewasbeschermingsmiddelen. Het 8e actieprogramma Nitraatrichtlijn moet eind dit jaar stappen zetten in de goede richting voor wat betreft nutriënten. Verder lijkt de kwaliteit van het oppervlaktewater als het gaat om opkomende stoffen achteruit te gaan. Het RIVM adviseert daarom om er zo min mogelijk stoffen in te lozen.
Het realiseren van een nieuwe drinkwaterwinning duurt gemiddeld 10 tot 15 jaar. Procedures lopen vast door stikstofproblematiek, MER-rapportages en juridische bezwaren van omwonenden of de landbouwsector.
Drinkwaterwinningen concurreren om schaarse ruimte met woningbouw, energietransitie (zoals bodemenergie/WKO) en landbouw. Ook drinkwaterbedrijven lopen op diverse plekken vast doordat er geen tijdelijke of extra stroomaansluitingen beschikbaar zijn voor nieuwe pompstations en zuiveringsinstallaties. Vewin dringt bij het Rijk aan op een expliciete wettelijke prioriteringspositie voor drinkwaterwinningen boven andere ruimtelijke claims (het toekennen van een zwaarwegend maatschappelijk belang).
Rijk en drinkwaterbedrijven zetten in op bewustwording en een reductie van het gemiddelde drinkwaterverbruik per persoon per dag (streefdoel 100 liter per dag in 2035). Diverse drinkwaterbedrijven (zoals Vitens, PWN en Brabant Water) hebben aangegeven dat er op korte termijn (richting 2026–2030) in bepaalde regio’s al sprake kan zijn van leveringsrisico’s bij het aansluiten van nieuwe woningbouwprojecten of bedrijven, als vergunningtrajecten niet versneld worden.
Het actieprogramma dat bijna twee jaar geleden werd opgesteld door het Interprovinciaal Overleg (IPO) en de Vereniging van waterbedrijven in Nederland (Vewin), in samenwerking met het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat heeft tot op heden geen echte oplossingen geboden om de geraamde tekorten van ruim 100 miljoen kubieke meter drinkwater per jaar rond 2030 te overbruggen. Het overkoepelende signaal van de uitvoerders (IPO en Vewin) blijft echter dat zonder versnelde vergunningverlening, wettelijke voorrang in ruimtelijke ordening en betere bronbescherming, het risico op regionale leveringsproblemen rond 2030 reëel aanwezig blijft.
Oppervlaktewater dat wordt gebruikt voor de productie van drinkwater, bevat lithium dat nauwelijks tot niet wordt verwijderd. Zolang de kwaliteit van grond- en oppervlaktewater blijvend wordt aangetast door een combinatie van al deze stoffen en het behalen van de KRW richtlijnen geen prioriteit heeft is er weinig hoop op een toekomst met echt veilig drinkwater en blijft het water naar zee dragen.
Leave a Reply